De’n primièr, perque es la primièra exposicion a granda escala suls catars en França e, inopinadament, dins lo territòri d’Occitània, luòc ont foguèron expulsats los catars que volián pas se convertir a una religion que los identificava pas coma de bons òmes e femnas. Es evident que la profecia que nos ditz « Dins 700 ans lo laurièr reverdirà » es a se complir.

Segondament, perque es una exposicion qu’a una longa durada e se pòt visitar dempuèi lo 5 d’abril fins al 5 de genièr de 2025; totes los jorns levat los dimenges, çò que permet que siga fòrça visitada per totes aqueles qu’o desiran e amb fòrça visitas programadas pels escolans, a qui nos cal explicar qui èran e perqué foguèron perseguits los catars per tota Euròpa e, subretot, dins la vièlha Occitània. Es un dever coma societat d’avançar dins la cultura del respècte entre las personas, de la libertat e de la patz.

Tresenament, perque es organizada e finançada dempuèi l’Administracion centrala francesa que, en partida, es l’eretièra dels promotors de la crosada de mòrt e d’exterminacion contra los catars, puèi qu’es una exposicion reconeguda coma d’interès nacional per l’Estat (Ministèri de la Cultura), que li ofrís un sosten economic excepcional, e es dirigida per la Comissària Laure Barthet, conservatritz en cap del Patrimòni, directritz del Musèu Sant Ramon de Tolosa. Es una bona causa que los borrèls dels bons òmes e femnas los reconeisson coma una part cruciala de nòstra istòria amb aquela exposicion publica.

D’espacis singulars

En quatren lòc, perque l’exposicion “Cathares” se plaça dins dos espacis culturals de granda significacion dins l’istòria de la vila de Tolosa e dels catars. L’un es lo Musèu d’Arqueologia de Sant Ramon, ont avèm de referéncias a las rasons geopoliticas de la crosada e a qualques experiéncias de las populacions pendent los crudèls combats, coma foguèt lo cas de Besièrs e Menèrba. L’autre es lo Convent dels Jacobins, ont s’explica l’istòria de l’Inquisicion e lo debat religiós sus l’eretgia mai famosa que provoquèt una crosada de crestians contra crestians. Coma se foguèsse un karma del destin dins aquel impressionant convent, sèti del poder dominican de l’Occitània medievala, amb las relíquias del teologian Sant Tomàs d’Aquin e l’impausant palmièr de pèira simbòl del poder omnipresent de la Glèisa Catolica, podèm passejar per l’istòria e las valors transmesas per la comunautat dels catars.

En cinquen lòc, perque, se sèm subtils, dins qualques espacis de l’exposicion nos podèm mainar qu’istoricament el catarisme aguèt una granda influéncia dins la construccion de l’identitat de l’Euròpa meridionala, pel ben e pel mal, e que la persecucion contra los catars signifiquèt la fin de l’esplendor o del sòmi de l’“Occitània Granda”, qu’aquí perdèt son anma e son independéncia al benefici dels poders del moment; es a dire del Vatican e dels reis de França.

E en seisen lòc –e darrièra rason de suspresa–, perque l’exposicion “Cathares” amassa de pèças arqueologicas excepcionalas, coma la Canso, un long poèma qu’es una de las fonts mai importantas de l’istòria de la crosada, o lo Tractat de París, que sanciona la capitulacion de Tolosa, en mai d’autres documents excepcionals d’archius prestats per d’institucions prestigiosas coma la Bibliotèca Nacionala, donant testimoniatge que l’istòria dels catars es pas anecdotica o un inventari esoteric, senon que foguèt malaürosament un dels faches istorics e culturals que mai se deurián repetir en Euròpa ni dins lo mond. “Cathares” nos pòt pas daissar indiferents….!!

Tèxte de José Luis Soler, coordinator del projècte “Camins dels Catars, un itinerari cultural europeu”

Plusors documents escrichs de l’epòca parlèron de Teobald I – la Chronica Albrici Monachi o la Genealogica ex Stirpe Sancti dont d’autras-. Lo comte de Bar que partecipèt a la crosada de 1209 al costat de Simon de Monfòrt, nasquèt en l’an 1158 e moriguèt plan jove, en 1214.

Teobald foguèt lo segond filh del comte de Bar Renald I e devia èsser estat jamai l’eiretièr d’aquel comtat francés septentrional pr’amor que lo sieu fraire Enric I venguèt lo comte de Bar aprés la mòrt del sieu paire en 1170. Pasmens, coma segond filh del comte de Bar Teobald recebèt las senhoriás de Briey, Stenay e Longwy.

Ambedós fraires decidiguèron se n’anar al Pròche Orient amb los crosats pendent la tresena crosada. Totun, lo comte de Bar aguèt brica d’astre ailà pr’amor que moriguèt pendent lo sètge de Sant Joan d’Acre en 1191. Foguèt alavetz quand Teobald recebèt lo comtat de Bar e se’n tornèt a Euròpa. Ailà, la primièra causa que faguèt foguèt se divorciar de la sieuna segonda femna e maridar en 1195 Ermessenda de Luxemborg, amb la tòca d’aquerir lo gran comtat de Luxemborg. Un prètzfach qu’atenhèt. Pasmens, la sieuna demanda provoquèt una guèrra contra Felip de Namur e Baldoin, lo sieu fraire, e comte de Flandra. Poguèt pas veire reconeguda la sieuna voluntat fins a l’an 1199 amb la patz de Dinant.

Participacion en la crosada de 1209

Se sap pas se aquò entraïnèt dirèctament la marcha de Teobald I a Occitània en 1209. Sonque es conegut qu’a l’epòca èra estat excomunicat pel Papa, benlèu pr’amor d’aquela guèrra contra los de Namur e los de Flandra. E, malgrat que participèt plan amb una granda armada al costat de Simon de Monfòrt e encara d’autres senhors feudals franceses e imperials en la lucha contra los occitans (bonsòmes o pas) decidiguèt abandonar la crosada lèu lèu.

Qualcunas fònts escrichas gaireben contemporanèas afirman que foguèt brica d’acòrd amb l’ataca amb de cavalariá de l’armada crosada contra lo comtat de Fois e la sieuna populacion –benlèu pr’amor que i avián mai mòrts demest los catolics qu’entre los bonsòmes -. Lo prètzfach es desconegut encara uèi lo jorn, mas ne podem conéisser la resulta: en 1211 decidís se desseparar de l’armada crosada pr’amor qu’a pas lo meteis vejaire que Monfòrt. E se’n tornèt al comtat de Bar.

La darrièra estapa de la biografia de Teobald I foguèt, ça que la, plan brèva, car Teobald I moriguèt en l’an 1214. Tot lo trabalh fach per espandir lo comtat moriguèt amb el, car los comtats de Bar e de Luxemborg venguèron tornarmai a èsser desseparats. Son filh Enric venguèt comte de Bar aprés Teobald, mas Luxemborg demorèt en mans de la sieuna femna Ermessenda, que maridariá puèi Valeran III de Limborg e que seriá lo nòu comte de Luxemborg. Un fach plan abitual a l’epòca medievala, malgrat la voluntat de Teobald I, comte de Bar e naut dirigent crosat fins a 1211.

Mejançant « BOGRE » podèm gaudir d’un viatge per qualqu’unes dels païses ont lo movement dels Bons Òmes enrasiguèt amb mai importància e ont daissèt una emprenta mai prigonda en l’istòria e la cultura. Bulgaria, Bòsnia e Erzegovina, Itàlia, e naturalament Occitània.

Un mond de dissidéncia religiosa

mb imatges dels paratges per ont transitèron los Bons Òmes e las Bonas Femnas fa de sègles, que nos condusisson a una recèrca istorica e espirituala, en establint un ligam entre lo Bogomilisme e lo Catarisme, Fredo Valla, nos ofrís de divèrsas entrevistas amb grands intellectuals e d’istorians qu’an estudiat lo Catarisme, las siás influéncias e las siás repercussions. La persecucion contra los Catars foguèt un dels capítols mai tragics de l’istòria medievala europèa, que configurèt unas frontièras entre los estats e acabèt amb las dissidéncias religiosas al nòstre continent pendent sègles, en establint un monopòli religiós e esperital que seriá solament discutit tornarmai amb succès ras de las reformas protestantas del sègle XVI.

Lo film respècta las lengas originalas de las personalitats entrevistadas, e aital « BOGRE » incorpòra de fragments en francés, occitan, bulgar, italian e sèrbocroat en la modalitat bosniaca. Tot un plaser pels amants de las lengas e la filologia. La produccion serà exibida amb sostítols en lenga catalana.

E aital deviá èsser, un film plurilingüe, perque lo sieu director FREDO VALLA, es nascut al Piemont, a las Valadas Occitanas, e la siá lenga familiala es l’occitana. Pendent la siá prolifica produccion culturala totjorn lo director es estat un grand activista defensor de la diversitat lingüistica europèa, e sustot de la difusion de la lenga e la cultura occitanas.

Lo film serà exibit en doas parts a l’UNIVERSITAT DE BARCELONA los jorns 26 e 29, amb doas Taulas de Debat amb especialistas que tractaràn suls tèmas expausats al film, tant dempuèi una vision istorica, coma lingüistica e culturala. Tanben lo film serà exibit lo jorn 27 a l’UNIVERSITAT AUTONÒMA DE BARCELONA e lo jorn 28 dins l’AUDITÒRI de la Carrièra Calàbria de Barcelona. Amb « BOGRE. LA GRANDA ERETGIA EUROPÈA » recuperam un fragment de l’istòria europèa, qu’aviá patit un oblit pendent sègles.