La regenta profechèt las devessions intèrnas provençalas. La borgesiá comerciala provençala èra a la limita de l’asfixia economica. Carles de Durazzo tanben moriguèt, assassinat en Ongria, en 1386. E Nàpols dintrèt en lo caòs. Alara aufriguèt als magistrats d’Ais de condicions de patz plan bonas. En 1387 començèron de negociacions formalas. Maria de Blois se presentava coma una persona que defensariá, al còp, los dreches del sieu filh mas atanben l’identitat tradicionala del país. E balhèt lo perdon general a totes. I aurián pas mai d’execucions o confiscacions. E confirmèt totes los privilegis e libertats medievalas de las vilas confederadas.

Prèp de la fin de la guèrra

Davant aquelas condicions las elitas borgesas d’Ais de Provença decidiguèron que la guèrra deviá finir. En setembre de 1387, la vila d’Ais dubriguèt las siás pòrtas a Maria de Blois e al jove Loís II d’Anjau. L’Union d’Ais se trincava de manièra pacifica a la part occidentala del comtat… Mas Niça refusèt l’acòrdi. Los magistrats niçards, dirigits pels Grimaldi volián pas jamai demorar jos contraròtle francés o jos lo poder del papa d’Avinhon. Caliá trobar un nòu protector estrangièr que poguèsse garantir lors dreches de biais definitiu.

Amadèu VII, comte de Savòia, cercava fasiá temps una sortida a la mar. Mas totjorn trobava que Provença èra al mièg. E lèu Niça envièt delegats per aufrir la vila en escàmbi de proteccion militara. L’armada savoiana traversèt los Alps e arribèt a Var, per blocar l’arribada de l’armada de Maria de Blois. Lo 28 de setembre de 1388 i aguèt la signatura de l’istoric document de la Dedicion de Niça. Mejançant aquel tractat de drech internacional, la vila de Niça e los territòris de son entorn montanhòl se desseparèron formalament del Comtat de Provença e se liurèron de manièra voluntària a la proteccion de l’ostal de Savòia.

Amb la Dedicion Amadèu VII confirmava los dreches locals de la vila, impausava per jamai cap tribut sens lo vòte de la meteissa vila e defensava la vila de las atacas exterioras. Per ansin nasquèron las las Tèrras Nòvas de Provença, que mai tard aurián lo nòm de Comtat de Niça, e que demorariá aital fins a l’an 1860, quand l’estat francés annexèt de biais definitiu lo comtat de Niça.

La Guèrra de l’Union d’Ais finiguèt un periòde de revòltas medievalas occitanas. Lo republicanisme municipal provençal aviá demostrat que podiá faciar los princes absolutistas a governar mejançant lo pacte e la negociacion. Maria de Blois salvèt l’unitat de la Provença occidentala, mas lo prètz de la patz foguèt la pèrda de Niça e aquò tanben daissèt una prigonda cicatriu en la geografia politica, culturala e lingüistica d’Occitània pendent sègles.

Los Anjau èran centralizaires, buracratics e autoritaris dempuèi París. De l’autre costat, las bravas e ricas comunas provençalas, defendián lor drech a l’autogovèrn, los Furs istorics e una autonomia economica plan mediterranèa. Pels confederats lo prince èra pas un senhor absolut, mas un sòci que deviá respectar las libertats juradas se voliá recebre la leialtat de las vilas.

Pr’amor que l’Union d’Ais, luenh dels nòbles feudals e las òrdres de Carles de Durazzo dempuèi Nàpols, foncionava de facto coma una confederacion de vilas liuras. Los consols d’Ais de Provença, s’amassavan amb los delegats de Niça, Tarascon, Grassa e d’autras vilas aliadas per coordinar l’argent, lo recrutament de milícias e la defensa de las frontieras del comtat.

La pèrda dels privilègis comunals

Per aqueles mercadièrs, notaris, juristas e mèstres de grèmis, l’arribada dels foncionaris franceses nomenats per Loís d’Anjau sonque podiá representar la pèrda de privilègis judiciaris, l’ingeréncia estrangièra en los tribunals e, mai que mai, una asfixia fiscala amb d’impòstes extraordinàris sus lo comèrci que roïnarián l’edat d’aur mercantila de la region.

Pendent 1383, la guèrra venguèt plan crusèla. Loís d’Anjau, envièt grandas armadas de cavalièrs e mercenàris per assajar de conquistar las vilas provençalas. Èran los Armanhacs. La siá estrategia èra brutlar lo camp e arrestar de provisions las vilas. Pasmens, Ais e Niça demostrèron una abilitat formidabla a l’ora de resistir car la desfacha podiá entraïnar la pèrda perpetuala de lor autonomia.

Marselha, al començament de la guèrra causiguèt las vilas. Caliá defendre los celèbres privilègis maritims de la vila. E  demorava exclusivament sus de ròtas de comèrci maritim. Quand Loís d’Anjau e lo papa d’Avinhon bloquèron las sortidas del flume Ròse e menaçèron de capturar los vaissèls de Marselha, la granda borgesiá de la vila dobtèt. Lèu i aguèron trebolums a la vila e la faccion moderada conquistèt lo poder. Se Loís d’Anjau confirmava los privilègis abandonarián l’Union d’Ais.

Aquò entraïnèt un grand còp economic e moral pels unionistas, e lèu Niça venguèt lo grand bastion de l’Union. Niça, venguèt tanben refugi de l’armada de l’Union e pòrta de dintrada per l’ajuda militara qu’arribava dempuèi Itàlia. Los oficials de Carles de Durazzo, malgrat la situacion, tanben ajudavan a arrestar las atacas dels anjevins.

En 1384 Provença demorava devastada e lo comèrci interior èra paralisat pr’amor de la preséncia d’un sens fin de mercenàris als camins provençals. La meteissa Ais resistiguèt longs meses de sètge e blocatge economic, e la populacion patiguèt fam.

Mas los notaris de l’Union continuavan de publicar documents publics amb lo nòm de Carles de Durazzo, en tot desfisar los edictes papals lençats contra los revoltats. La guèrra venguèt doncas la resisténcia totala del municipalisme medieval contra los senhors feudals de l’euròpa mediterranèa.

Aital Provença demostrava una maduretat politica mas atanben una capacitat militara estonanta per crear una confederacion. Podián demorar ansin per totjorn ? En 1384 moriguèt Loís d’Anjau e la guèrra tornèt a cambiar. Dempuèi ara la diplomacia començariá una ofensiva que trincariá la coesion dels unionistas se volián la patz.

Aital finissiá una de las femnas pus fascinantas, cultas e bravas de l’edat mejana europèa. Joana, aviá governat Provença pendent gaireben quaranta ans amb d’intrigas palatinas, passions literàrias e guèrras sens fin. Lo vued de poder que daissèt foguèt total e absolut. I aviá pas cap descendent dirècte…

Ara començava una gigantassa discussion tre desparièras brancas de la familha dels Anjau que provoquèt la participacion internacionala de mai d’un estat e tanben de la glèisa. La tòca finala èra la supervivéncia del republicanisme de las comunas urbanas occitanas o la geopolitica de la cort de París.

Un desastre gigant

Provença èra doncas a mand de patir un grand fuòc que podiá brutlar tot lo territòri. E se lo problèma ja èra pro complèx, encara o foguèt mai pr’amor del cisma religiós de la glèisa catolica occidentala. En 1378 la Glèisa s’èra devessida en doas faccions amb 2 papas: Urban VI a Roma e Clement VII a Avinhon. La reina Joana aviá balhat lo sòn sosten al papa d’Avinhon.

Lo papa de Roma, Urban VI, venguèt furiós. Declarèt formalament que la reina èra excomunicada e aufriguèt los territòris de la reina Joana a Carles de Durazzo, tanben familha dels Anjau mas mai pròche al poder roman. Encara en 1380 la reina Joana de Provença aviá pres una darrièra decision desparada. Adoptèt formalament un filh e eretièr universal. Lo causit foguèt lo Prince Loís d’Anjau, segond filh del rei Joan II de França e fraire de Carles V.

Amb aquel pacte d’adopcion, la reina voliá aver lo sosten militar de la corona francesa. E aital podiá arrestar Carles de Durazzo a Nàpols. Per Loís d’Anjau aquò foguèt coma trobar una escasença d’aur per unir Provença amb lo Reialme de las Doas Sicílias. Mas tot s’enfonzèt lèu quand la reina moriguèt en 1382 en preson. Loís d’Anjau se proclamèt sulpic comte de Provença amb lo sosten del papa d’Avinhon, Clement VII, e tanben amb lo sosten de la cort francesa.

Pasmens, per las elitas urbanas provençalas, l’arribada d’un prince de sang reiala francesa al comtat foguèt pas vista coma una garantia de patz, mas coma una menaça mortala cap a lor independéncia juridica e economica. Los ciutadans encara remembravan cossí la dinastia d’Anjau aviá ja assajat d’asfixiar fiscalament lo Lengadòc vesin e com los oficials reials franceses acostumavan de governar en tot ignorar las constitucions localas. Per ansin, la perspectiva de venir una simpla província tributària destinada a finançar las aventuras militaras d’un duc francés en Itàlia provoquèt una reaccion d’unanimitat institucionala istorica.

Lo nuclèu d’aquela resisténcia foguèt Ais de Provença, qu’en aquela epòca foncionava coma capitala administrativa e judiciala del comtat. Los consols d’Ais, representants de la borgesiá urbana e la pichona noblesa locala, volguèron pas reconéisser la legitimitat de Loís d’Anjau coma nòu comte. Los magistrats afirmèron que, segon las leis tradicionalas de Provença, l’adopcion forçada per part de la reina Joana s’èra realizada sota coaccion e sens lo consentiment liure e lo vòt dels Estats Generals del país. E se lo comte èra pas legítim caliá que jurèsse los privilègis locals abans d’èsser coronat. E se Loís d’Anjau impaussava decrets dempuèi París sonque podián se revoltar.

Ais convoquèt las comunautats vesinas a formar una granda aliança defensiva. Aquò foguèt la naissença de l’Union d’Ais, constituïda formalament los meses posteriors a l’assassinat de la reina. Lèu los unionistas virèron lo agach cap a Itàlia e proclamèron que lor unic e vertadièr senhor legitim èra Carles de Durazzo, ara Carles III de Nàpols. Pels provençals, Durazzo èra plan luenh e podiá pas ocupar lo poder de biais real. E, se o fasiá, gausariá pas èsser centralista. E aquò daissariá las vilas provençalas poder se governar coma una confederacion de republicas urbanas.

Totun, la formacion de l’Union d’Ais trinquèt Provença de naut en bas. Ais, Niça e Tarascon, Ate e Glaça demorèron jos la bandièra de l’Union e lo papat roman. Los d’Anjau, per contra, amb Loís d’Anjau, aguèron lo contraròtle d’Arles, Draguinhan e una granda partida de la nauta noblesa feudala de l’interior provençal. Sonque aital podián protegir lors privilègis senhorials davant las demandas de las vilas de Provença.

Aquel meteis an 1382 comencèt la guerra. Loís d’Anjau, comencèt de mobilizar sas òsts de cavalièrs franceses e bandas de mercenàris del nòrd per crosar lo flume Ròse. Pels provençals defensar la siá vila èra defensar una civilizacion urbana que podiá èsser devorada pel feudalisme centralizaire francés. Lèu arribarián cinc ans de sètges e resisténcia provençala que cambiariá per totjorn l’istòria del comtat de Provença.

Imatge principala:Medievalòc/ChatGPT

Aquela desbranda passèt pas sonque pr’amor d’una inferioritat d’armas mas tanben pr’amor que l’armada paisana aviá pas cap entrenament militar. En mai d’aquò, los dirigents paisans avián tòcas desparièras, la majoritat d’interesses economics. Pas totes avián la nòbla tòca de Müntzer o dels paisans.

Dempuèi 1424 los princes alemands avián coma tòca desseparar los paisans en divèrses grops. Frankenhausen foguèt perduda ja abans de començar. Foguèt mai un chaple ont moriguèron milièrs de paisans. En abril de 1525 Frankenhausen demorava coma lo capluòc dels revoltats. Los paisans, la mitat de la classe mejana e los trabalhaires de la sal aital o volguèron.

La marcha cap a Frankenhausen

Müntzer dirigiguèt l’armada paisana de prèp de 10.000 òmes per la conquistar e lèu los murs del castèl de la vila èran destruïts.  Los revoltats alara demanèron 14 condicions per finir la revòlta. Lèu arribèt una armada imperiala de Schwarzburg , Mansfeld e Stolberg, Albertine e Ernestine. Lo jorn 3 de mai, èran mai de 4.000 òmes mas poguèron pas res far per arrestar los revoltats alemands.

Müntzer aviá asegurat que Mülhausen e Turingia s’unirián mas i aguèt pas cap unificacion militara. Lèu ordonèt lo sacatge dels monastèris de la region. Quora arribèt una armada imperiala màger dirigida per Pfeiffer los revoltats ataquèron tornarmai los castèls e vilatges de l’airal. E los castèls d’Arnsburg , Wallhausen , Brücken e Beichlingen foguèron conquistats per l’armada paisana.

Lo 10 de mai Müntzer sortiguèt de Mühlhausen amb 300 òmes, 8 canons e la bandièra de Sant Martin. Arribèron a Frankenhausen lo 11 de mai. En fòrça airals pròches los paisans ja avián acabat la guèrra. Mas foguèt alara quand lo landgrave de Hessen dirigiguèt una armada imperiala vèrs aquela vila. Lo jorn 13 i arribèt tanben una autra armada imperiala dirigida per divèrses nòbles turingians.

Pendent lo matin, los paisans arrestèron fins a tres còps las atacas imperialas. Los paisans cresèron que podián ganhar. Sortiguèron de Frankenhausen e demorèron davant de la vila en un cèrcle de carriòts al Puèg de la Batalha. Los canons de la vila tanben i èran. Alara los imperials demandèron la rendicion dels paisans. Fin finala, foguèt acordada una trèva temporala. Puèi l’artilhariá imperiala foguèt enviada per bombardar lo puèg.

Lo 15 de mai, una autra armada imperiala s’amassèt als imperials malgrat las atacas amb d’artilhariá dels paisans. Aital luchèron 8.000 paisans amb 15 canons contra 6.000 mercenàris imperials. Pendent tres oras i aguèt pas cap batalha. Müntzer demanèt alara als paisans d’atacar.

L’armada dels princes alemands ataquèt primièr. Ataquèt amb de cavalariá, artilhariá e infantariá. Los paisans podián pas o creire. Fugiguèron vèrs la vila. Mas lo chaple arribèt lèu. Uèi la batalha tanben es coneguda coma la Blutrinne o lo Trincament de Sang. Pendent la batalha moriguèron 6.000 paisans e sonque 6 mercenàris. 600 paisans foguèron capturats e 300 aucits après. Puèi foguèron sepelits en defòra de la vila.

Müntzer foguèt liurat a Felip de Hessen e Ernst von Mansfeld. Foguèt envia al  castèl de Heldrungen, torturat e descapitat. Totes los vilatges de la region patiguèron de sancions economicas plan fòrtas que demorèron d’annadas e que benlèu foguèt un biais de la noblesa de punir mai encara los paisans. Cossí que siá, la guèrra dels paisans alemanda (1524-1525) finiguèt totalament après la batalha de Frankenhausen. Dempuèi alavètz la noblesa alemanda contrarotlariá mai encara los paisans e las siás demandas. Pendent sègles.

Entre los nòbles que i luchèron cal soslinhar la preséncia dels ducs de Lorena, Francés IIn de Bretanha, lo duc d’Orleans, lo prince d’Aurenja, lo comte d’Albret e lo comte de Comenge. Segon l’epòca, aguèron lo sosten del rei d’Anglatèrra, Enric VIIn, d’Isabela de Castilha e de Ferran d’Aragon o encara del regent de Borgonha.

De mai en mai poder reial

Lo sègle XVn es una epòca d’espandiment del poder reial a Euròpa tota. Mai encara après la guèrra de Cent Ans. Los Borbons, situats al Borbonés, los Albret de Bearn e los ducs bretons ne son una mòstra clara. Lo domeni reial francés èra mai poderós al nòrd qu’al sud occitan ; Picardia, Normandia, Champanha, Anjau, Maine, Peitieus, Berric, etc mas pas totes los nòbles de l’estat francés medieval s’amassèron pr’amor de cèrts risques.

Lo Ducat de Borgonha, creat en 1363, tanben assajèt de venir mai poderós a nivèl reial. E seràn pendent un temps los ducs pus poderoses de França malgrat que part del sieu territòri èra dins l’empèri roman germanic. La guèrra de Succession de Borgonha, tanben foguèt consecuéncia d’aquel assag de voler aver mai poder reial.

Quand moriguèt lo rei francés Loís XIn, la siá filha Anna (1461-1522) volguèt maridar Pèire IId de Borbon. Mas Loís d’Orleans demanèt la corona pr’amor que se considèra eretièr de Lóis XIn. Lèu foguèt arrestat per los Estats Generals de 1484. En novembre d’aquel an signèt una aliança amb lo duc breton Francés IId. En París assajèt d’arrestar lo nòu rei, mas Anna de França o descobriguèt e començèt de susvelhar Loís d’Orleans.

En 1485 Loís d’Orleans assajèt de començar una revòlta a París mateis. Capitèt pas e fuguèt a Alençon primièr e puèi a Bretanha. Al còp, la noblesa bretona se revoltèt, mas foguèt arrestada lèu lèu per l’armada francesa. Lèu Loís d’Orleans demanarà a tota França de se revoltar. En novembre de 1485 los bretons signèron una trèva d’un an amb París. E, en 1486 lo rei francés conquistèt lo castèl breton de Parthenay.

Puèi l’armada reiala se dirigirà a Guiana. Lo gobernador de Bordèus serà cambiat e puèi se n’anarà cap a Bretanha. Lo rei francés Carles VIIIn pacharà la captura dels revoltats se òm vòl daissar tranquilla Bretanha. I a de victòrias al nòrd e tanben al sud quand Alain d’Albret es arrestat. Mas en Bretanha los nòbles revoltats conquistan lo castèl de Ploërmel.

L’arriba del rei francés a Bretanha

L’armada preiala francesa primièr, e lo rei après arribaràn lèu a Bretanha per dirigir las atacas militaras contra la noblesa bretona revoltada. Lèu l’infantariá francesa provòca de luchas amb lo pòble breton. En mai de 1487 ja n’i a 15.000. L’armada bretona, per contra, a alara 600 cavalièrs e 16.000 òmes d’infantariá, mas fòrça d’eles son paisans.

Las vilas bretonas d’Ancenis, Châteaubriant, e encara lo castèl de Plöermel son lèu conquistats per l’armada reiala francesa. L’armada bretona alara se desmembra e solament i demoraràn 4.000 òmes. Francés IId fugís a Nantas. Lo sètge de la vila bretona començarà lo 19 de junh de 1487. Los bretons an fòrça espèr de victòria e tanben de mercenàris cornoalheses.

Mentre aquò se debana, l’armada reiala francesa conquista lo castèl de Laval e d’autres. Totun, en 1488 la majoritat d’aqueles castèls tornaràn a èsser conquistats pels bretons. Lo rei francés pòt pas pus e declara lo duc d’Orleans e de Bretanha coma revoltats. E atacaràn lo castèl de Gontier. Lo comte d’Albret, totun, recep 5.000 òmes mai de l’autre costat dels Pirenèus. Los austrians tanben enviaràn 1.500 òmes. E 770 arquièrs angleses desbarcan en Bretanha. Ara los dos ducs revoltats vòlon maridar Anna de França ; Loís d’Orleans e Alan d’Albret mas tanben Maximilian d’Àustria.

La guèrra, pasmens, encara demorarà fins a l’an 1488. En març l’armada reiala francesa conquista Marcillé-Robert e en abril comença lo sètge a Châteaubriant. Anencis es la següenta tòca, mas lo duc breton comença ja de negociacions per pachar la patz. En junh i a una trèva. La noblesa bretona se’n torna a lors domenis mas l’armada reiala demòra a la frontièra entre França e Bretanha.

La trèva serà trincda pels franceses, que tornaràn a atacar. Los bretons, quand decidisson se defendre ja es tard, e divèrsas vilas e castèls bretons tomban davant l’avanç francés. Solament se pòt ja atacar a camp obèrt e los bretons caussison Saint-Aubin-du-Cormier coma prat batalhièr : 6.000 bretons fàcia a 1.500 franceses ne seràn las pèrtas. Malgrat tot, Nantas vòl resistir. Lo 20 d’agost de 1488 es signada la patz. Lo duc de Bretanha se declara vassal del rei de França e poirà pas maridar Anna de França.

En 1491 Loís d’Orleans serà perdonat per lo rei francés. Anna de Bretanha serà nomenada nòva duquessa d’aquel país e l’estat francés poirà contunhar amb la tòca d’unificar ambedós reialmes lèu. La guèrra fòla èra acabada e la sòrt de Bretanha coma país independent demorarà lençada, car solament poirà subreviure politicament encara qualcunes ans mai e pro.

La Redaccion

L’an 1350, la familha dels Dòria èra en una complicada situacion economica, pels desastres qu’aviá provocat l’epidemia de la Pèsta Negra, e decidiguèron de vendre la sobeiranetat de L’Alguer e los sieus environs, mas de  descendents vendèron los sieus dreches a la Corona d’Aragon del temps que d’autres los vendèron a la Republica de Gènoa. L’afrontament entre de catalans e de genoeses èra inevitable, e contunhava una tradicion d’enemistat entre ambedós pòbles pel contraròtle de la Mediterranèa Occidentala.

La primièra batalha

En profechant la lucha entre venecians e genoeses pel contraròtle de la mar Egèa, la Corona d’Aragon ganhèt la batalha de la baia del Pòrt del Comte, davant las meteissas còstas de L’Alguer lo 27 d’agost de 1353, mas los Dòria, qu’avián vendut los dreches a Gènoa, ataquèron e recuperèron la vila a meitat d’octòbre. Amb la tòca de contrarotlar tota l’illa, lo rei Pèire lo Ceremoniós envièt una armada qu’assetgèt la vila, mas comencèt tanben una sèria de negociacions simultanèament qu’atenguèron la sobeiranetat de la vila.

La Corona d’Aragon convertiguèt L’Alguer en lo centre del sieu domeni en Sardenha, e fòrça familhas catalanas anèron a demorar en la vila, en atenhent de dreches e de privilègis, mas la populacion autoctòna foguèt transportada a las IIlas Balearas o als estats peninsulars de la Corona d’Aragon, practicament amb de condicions d’esclavitat.

Los catalans menats a L’Alguer contunhèron d’utilizar la siuena pròpria lenga e mantenián pas d’excessius contactes amb la populacion autoctòna sarda de l’illa. Ongan lo catalan es parlat per un 20% de la vila. La siuena subrevivença es menaçada, mas existisson d’iniciativas per recuperar l’utilizacion de la lenga.

Lo conflicte venguèt pus grèu quora Edoard Ir d’Aquitània volguèt pas aunorar Felip IVn de França coma vassal. La guèrra se desvolopèt a Guiana e Gasconha, en Aquitània. La primièra part de la guèrra demorèt fins a 1298 quora Flandra tanben dintrèt en la guèrra pr’amor qu’èra revoltada contra França e Escòcia e s’alièt amb Anglatèrra.

En 1299 la mediacion papala poguèt far signar un tractat de patz a Montreuil en favor de lo filh d’Edoard Ir, lo prince Edoard e la sieua femna, la filha de Felip IVn, Isabella. Lo meteis an Edoard Ir maridèt una autra filha de Felip IVn, Margareta. Pasmens, la guèrra contunhèt dempuèi 1300.

La segonda part d’aquela guèrra se debanèt entre los ans 1300 e 1303 quora finiguèt en mai d’aquel an amb lo Tractat de París que confirmava l’union d’aqueles princes e princessas. Aquò se debanèt en 1308.

Una guèrra de marinièrs

En 1292 un grop de marinièrs de Baiona e de Normandia luchèron plan per veire qui aviá mai d’aiga d’un potz a l’illa bretona de Kemenez. Aquela competicion finiguèt amb la mòrt d’un marinièr. Los de Baiona demanèron de justícia a Bordèus mas tanben los normands. D’autres normands e franceses comencèron a chaplar e enfonzar de vaissèls aquitans e angleses. Los vaissèls d’aquelas nacions comencèron a viatjar sonque amb la mitat de la merca pr’amor qu’aital podián luchar melhor.

En 1293 una amassada de vaissèls angleses foguèt atacat prèp de Bretanha. Mai de 70 vaissèls foguèron enfonsats. Una autra amassada de vaissèls angleses sortiguèt de Portsmouth en abril e trapèt en mai un flòta normanda a la mar. Foguèt la Batalha de Point St. Mathieu, e entraïnèt la fin de mai de 200 vaissèls normands.

Alara una fòrça sortida dempuèi Baiona ataquèt La Rochelle. En mai de 1293 Edoard Ir d’Aquitània e Anglatèrra ordenèt atacar los franceses. Alara arribèt lo planh del rei de França al rei anglés per arrestar la violéncia e pagar las victimas. La Rochelle èra francesa dempuèi 1271 mas los aquitans volguèron pas extradir los responsables de l’ataca a aquela vila. I aguèron, en mai d’aquò, mai mòrts franceses e normands en Aquitània.

Lo parlament de París condamnèt Edoard Ir en genièr de 1294. Lo sieu frair foguèt enviat a França per negociar : balharián d’ostatges gascons e daissarián que los franceses ocupèssen 40 castèls angleses en Aquitània pendent 40 jorns. Per contra, Felip IVn retirariá la comdemna contra Edoard Ir e permetriá la sieuna arribada segura a París.

Mas, après ocupar los castèls, lo pas segur a París arribèt jamai e lo Parlament de París anoncièt que lo fèu aquitan tornava a la corona francesa en junh de 1294. Edoard alara renoncièt al sieu vassalatge al rei francés, çò que voliá dire la guèrra. Las atacas anglesas e gasconas als castèls ocupats pels franceses capitèron pas.

L’aliança amb Flandra

Alara Edoard Ir s’alièt amb Flandra, Bar, Olanda e Alemanha. Pasmens, l’ataca anglesa de l’armada anglesa foguèt pas gaire granda, pr’amor de problèmas a Gallas e Escòcia. L’arribada se debanèt en agost de 1297 après la pèrda flamenca a la batalha de Furnes. L’armada anglesa èran sonque de galleses e d’escoceses e sonque poguèt far divèrsas expedicions al nòrd de França. Lèu arribariá una trèva. L’armistici tornava la situacion a l’status quo anterior. En 1299 e 1300 foguèron signats los tractats de Montreuil e Chartres e edoard maridèt lo sieu filh amb l’ostal reial francés. Quora la guèrra dels flamencs finiguèt, Edoard Ir abadonèt lo conte de Flandra, Guy, que foguèt arrestat en mai de 1300 pels franceses.

Pasmens, los flamencs tornèron a se revoltar contra los franceses e atequèron los franceses a Courtrai en 1302, chaplant la noblesa francesa. La posicion francesa venguèt plan mai flaca e Edoard ir pressionèt tornarmai França. Pasmens, Felip IVn poguèt signar un tractat favorable amb Flandra en 1305.

Val pas dire que la guèrra entraïnèt la mobilizacion dels gascons en Gasconha. Cap rei anglés podiá perdre Gasconha. La patz de 1303 tornèt Aquitània a Edoard Ir se se declarava vassal del rei francés.  Los reis angleses èran tanben ducs d’Aquitània e caliá aunorar lo sieu senhor.  Per l’istoriografia anglesa d’uèi es estonant veire cossí i aguèt pas cap nòva guèrra abans de la decada de 1330 entre França e Anglatèrra.

Fins alara tota la tension que i aguèt en Gasconha foguèt plan arrestada pels angleses. Mas en 1336 la guèrra entre Anglatèrra, Gasconha e França venguèt generala. Tanben ajudèt a crear una revòlta contunha de Flandra contra França. Çò que Edoard Ir e Felip IVn sabián pas alara èra qu’aquela nòva guèrra demorariá mai de 100 ans e finiriá amb la pèrda del Ducat d’Aquitània, que foguèt annexat, fin finala, a la corona francesa en 1454.

A l’epòca, Flandra aviá qualcunas de las vilas pus ricas d’Euròpa dont Bruge, Gent, Ypres, Lille e Douai. Aquestas vilas assjèron en tot moment de demorar independentas del comtat de Flandra e de l’aristocracia regionala flamenca. Èran contrarotladas per de patricis o per l’union de trabalhaires urbans, tanben coneguts coma guildas. Dempuèi 1288 Felip IVn de França adoptèt de nòvas talhas per la region e la tension demest lo comte de Flandra, Guy de Dampierre, e lo rei francés, cresquèt.

D’un autre costat, Anglatèrra aviá perdut Maine, Anjau, Normandia e Peitieus al Tractat de Patz de Paris de 1259, mas contunhava d’aver lo pé a las illas de Canal e lo Ducat d’Aquitània, malgrat qu’èran de territòris vassals del rei francés. La passivitat del rei francés a l’ora de balhar la rason al rei anglés en divèrses problèmas tre los pescadors d’ambedos nacions provoquèt la retirada de la vassalitat d’Enric Ir d’Anglatèrra del vassalatge al rei francés. E aquò provoquèt la guèrra de Gasconha entre 1294 e 1303.

L’amassada amb Flandra

Lo comte de Flandra assajèt de s’aliar amb Enric Ir. O faguèt en tot maridar la sieuna filha Felipa amb lo prince anglés Edoard en 1294. Lo rei francés ordonèt alara l’arrèst del comte flamenc e dos dels sieus filhs. Felipa foguèt menada a París e ailà i demorèt fins que i moriguèt en 1306. Lo comte flamenc tornèt a se declarar vassal del rei francés e tota Flandra foguèt declarada jos la proteccion del rei francés fins lo pagament d’una granda quantitrat d’argent a la corona francesa.

En 1297 lo comte de Flandra tornèt a renonciar al sieu vassalatge al rei francés e se declarèt aliat del rei anglés. Lèu los comtes de Bar, d’Olanda e Adolf de Nasau, rei dels allemands, anocièron la confiscacion de las sieunas tèrras. Lo rei francés tanben declarèt que Flandra passava a èsser domeni reial francés. Après envièt una armada francesa, dirigida per Robèrt IInd per conquistar Flandra.

Los aliats de Flandra foguèron pas gaire nombroses ; lo comte de Bar assajèt de conquistar Champaña mas perdèt al terren militar, lo rei allemand perdèt la batalha en 1298 e Edoard I trapèt qu’Escòcia voliá tornarmai tornar a èsser independenta. E lo comte flamenc luchèt gaireben sol contra los franceses.

Lèu los flamencs conquistèron lo castèl d’ Helkijn. Felip IVn conquistèt, al torn, lo castèl de l’Ecluse.  En 1297 Felip IVn assetgèt Compiegne amb mai de 3.000 òmes. L’armada francesa lèu arribèt a Arras, Lens e Douai. L’armada flamenca que trobèron èran, mai que mai, de mercenàris alemands que se retiravan mai e mai.  Los franceses raubèron tot lo país e se’n tornèron a França.

En junh de 1297 l’armada francesa tornèt a dintrar a Flandra e lèu brutlèt las vilas de Seclin e Loos. Lille foguèt assetjada. Après, foguèt brutlada Cassel. Los flamencs ataquèron, mas poguèron pas ganhar lo prat batalhièr a Furnes. Los angleses arribèron amb mai de 895 cavalièrs e 7.560 balestièrs.

En setembre de 1297 Brugge foguèt aucupada pels franceses. Puèi la mediacion papala capitèt a l’ora de proclamar una trèva, que demorariá fins a l’an 1300.  Los angleses se n’anèron en 1298. E lo prince anglés maridèt la sor del rei francés.

La fin de l’armistici

En genièr de 1300 los franceses tornèron a envasir Flandra. Brutlèron Ypres e Cassel, Nevele a 9 vilas mai. Gent tombèt en mai e lèu foguèt arrestat pels franceses lo comte flamenc e la sieuna familha.

La conquista de Flandra foguèt aisida pels franceses pr’amor que las grandas vilas flamencas, totjorn, foguèron contràrias al comte de Flandra, e causiguèron lo poder nòu francés. Los afogats del rei francés foguèron nomenats leliaards. Totun lo rei francés faguèt un marrit movement quora causiguèt Jacques de Châtillon coma nòu gobernador de Flandra.

Car Châtillone e los leliaards impausèron de nòvas talhas e una granda repression. Aquò provoquèt la colèra dels flamencs. E las guildas urbanas s’alièron lèu amb la noblesa flamenca. Èran los liuebaarts. La revòlta comencèt lo 19 de mai de 1302 a Brugge ; totes los franceses foguèron aucits mas  Châtillon poguèt fugir.

William of Jülich, felen del comte de Flandra, venguèt lo cap de la revòlta amb l’ajuda del Marqués de Namur. Contrarotlèron lèu Flandra. Sonque demoravan las vilas de Cassel e Kortrijk en mands dels franceses. Quora assetjavan aquela vila, arribèt una armada francesa e truquèron al prat batalhièr dels Esperons d’Aur.

Ailà la cavalariá francesa foguèt arrestada per l’infantariá flamenca e la fanga e i aguèt un chaple de cavalièrs franceses. Aquò retornèt l’independència a Flandra durant doas annadas. Los franceses encara assajèron de tornar a conquistar Flandra mas foguèron arrestats a la batalha d’Arques, en 1303 e encara quora tornèron a assetjar Tournai après l’ataca dels flamencs.

Mas alara los flamencs tornavan a èsser en guèrra amb Olanda. Joan IInd d’Olanda, tanben èra comte d’Enaut e de Zelandia. Los flamencs avián envasit Enaut en 1302. Quora formèron una flòta a Sluis per envasir pel mar Olanda, los franceses ajudèron los olandeses amb de vaissèls e en 1304 i aguèt la batalha de Zierikzee. Rainier Grimaldi, dirigiguèt la flòta francesa e olandesa. E los flamencs perdèron aquela batalha marina.

Sonque una setmana après, Felip IVn de França dirigiguèt el meteis una armada francesa que ganhèt los flamencs al prat batalhièr de Mons-en-Pévèle. Aprés la batalha, los flamencs signèron la patz amb los franceses a travèrs del Tractat d’Athis-sur-Orge  (1305). Los franceses reconeissián que Flandra èra independenta mas ganhèron las vilas de Lille, Douai e Bethune, que venguèron proprietat reiala francesa e patiguèron d’òrras talhas del rei francés per pagar aquela guèrra d’independéncia flamenca.

En 1422 Andrea Fortebraccio foguèt nomenat policièr dels Abruzzi, mas amb l’ajuda diplomatica de Ruggero d’Antignola, que coneissiá plan lo territòri. D’Antignola foguèt plan recebut a la vila de l’agla mas lèu los abitants de la vila s’avertiguèron que podián prérdre la sieuna autonomia politica.

Pendent la fin d’aquel meteis an, los abitants de la vila de l’Aquila comencèron una revòlta e secutèron d’Antignola fins al defòra de la vila. Los dirigents de la revòlta avián coma amics los reis de Napòls, los Sforza de Milan e tanben lo Papa Martin Vn.

Fortebraccio envièt lèu de delegats a la vila per remembrar qu’àviá una armada de fins a 6.000 cavalièrs. Mas los abitants d’Aquila volguèron pas se sosmetre e comencèt la guèrra. Al meteis còp envièron de delegats a Roma a jurèron fidelitat al rei de Nàpols se conservavan la lor autonomia.  Lo rei napolitan envièt a Antonio Pappacoda a l’Aquila per començar la defensa de la vila contra Fortebraccio.

La guèrra ven generala

En 1423 la vila de l’agla se premaniguèt per lo sètge dels de Fortebraccio, que comencèt alara e demorèt mai de 13 meses. Fortebraccio tanben comencèt lo sètge dels castèls que i aviá al torn de la vila; lo primièr foguèt lo de Paganica. Puèi conquistèt tanben los castèls de Navelli, de San Pio delle Camere e de Barisciano.

Una revòlta intèrna que voliá dubrir las pòrtas de la vila a Fortebraccio capitèt pas e 12 abitants foguèron executats. D’autres mai encara foguèron assassinats en carrièras pel pòble d’Aquila. La vila foguèt atacada, mas los abitants poguèron resistir.

En febrièr de 1424 Fortebraccio assajèt encara una nòva ataca mas los abitants de la vila descobriguèron lèu l’assaut e tanpauc capitèt. En mai del meteis an, lo Papa e Nàpols amassèron una armada de fins a 5.000 òmes dirigits pels Sforza per atacar Fortebraccio.

Alara Fortebraccio ataquèt tornarmai la vila amb mai de 2.000 òmes. Mas un autre còp foguèt rebutat pels abitants d’Aquila. Totes los vilatges que i aviá al torn de la vila foguèron brutlats e lors abitants cremats vius. E los castèls de la region foguèron tanben conquistats, un aprés l’autre.

Malgrat qu’una armada dirigida per Muzio Attendolo poguèt dintrar a la vila, lo sètge contunhèt e qualcunes castèls tornèron a se revoltar. Amb aquela nòva fòrça militara, los abitants d’Aquila sortiguèron de la vila per luchar contra l’armada de Fortebraccio en çò que seriá la batalha finala del 2 de junh de 1424. Lèu tanben arrivarián plusors armadas papala, milanesa e napoletana per s’amassar als abitants de l’Aquila.

Los de Fortebraccio causiguèron atacar, mas l’aliança qu’avián davant èra tròp fòrta per capitar e ganhar jamai la batalha. Al prat batalhièr de Bazzano demorèron mòrts fòrça òmes de Fortebraccio del còp que los ganhaires se’n tornèron a Aquila per anonciar la victòria e la libertat finala de la vila.

La guèrra de succession de Nàpols, totun, contunhèt demest Anfós V d’Aragon e la reina Joana II de Nàpols, que moriguèt en 1435. Anfós V, Comte de Barcelona, conquistèt lo reialme en 1442 e quora conquistèt la region d’Abruzzo calguèt reconéisser l’autonomia de la vila de l’Aquila,  pr’amor que lors abitants encara demoravan fisèls als Anjou.

L’armada catalana èra estada creada dempuèi lo 24 d’abril. Aviá mai de 300 cavalièrs e mai de 1.000 òmes d’infantariá dirigits per Hug Roger III de Pallars Sobirà. L’armada dels paisans remenças revoltats que demanavan de justícia davant las òrdres dels nòbles foguèt considerada illega per lei e l’armada catalana foguèt enviada dempuèi Barcelona a Cervera per finir amb los meteisses.

La primièra ataca de l’armada paisana remença se debanèt en Castellfollit de la Roca, un pauc abans, quora Francesc de Verntallat, lo dirigent d’aquela armada ataquèt lo vilatge. La diferéncia entre l’armada remença paisana e l’armada governamentala catalana per lo rei d’Aragon, Joan II, èra màger; los primièrs avián ajudat la reina e lo prince a Girona del còp que los darrièrs avián gausat atacar la familha reial. E aquò jamai seriá perdonat per Joan II.

Ataca a Catalonha

La Sètge de la Fòrça vella, totun,  tanben aviá entraïnat de consequéncias grèvas per Catalonha. Lo rei d’Aragon decidiguèt dintrar en Catalonha malgrat l’enebiment del Conselh de Catalonha d’o far. Lèu envièt una armada reiala que conquistèt primièr Balaguèr. La tòca, en aquel moment, èra conquistar Tàrrega. Sonque amb aquela vila conquistada podiá lo rei d’Aragon atacar de biais segur las vilas pus orientalas de Catalonha; Barcelona e Girona.

Lo Conselh catalan tanben coneissiá lo prètzfach. Lo castlan de Cervera s’amassèt amb l’armada governamentala catalana per assajar de defensar Lhèida. Pasmens, ailà i èra arribada l’armada reiala dirigida per un filh del rei, l’evèsque de Saragossa.

Lo centre del territòri catalan venguèt scenari principal d’aquela guèrra civila lèu. Una pichona armada reiala de 80 cavalièrs ataquèt lèu la vila de Cervera, en tot raubar tot l’elevatge possible. Totun, quand l’armada catalana los trapèt e volguèt los atacar, los cavalièrs reials podèron se refugiar al Castèl de Rubinat ont demorèron en tot esperar d’ajuda exteriora.

Quora foguèt conegut pel rei d’Aragon, Joan II, que i aviá gaireben 100 cavalièrs a Rubinat que podián i morir, envièt mai de 500 cavalièrs e 500 òmes d’infantariá per conquistar lo castèl e sauvar la pichonèla armada reiala. L’armada reiala enviada per Joan II arribèt a Rubinat lo 21 de julhèt de 1462.

Malgrat aquò, lo principal encontre que i aguèt entre ambedós costats se debanèt a Ribera d’Ondara lo 23 de julhèt, pas luenh de Rubinat. Uèi, encara i a pas gaire informacion escricha sus la batalha. Semblariá que l’armada reiala arribèt a Ribera d’Ondara amb aqueles 500 òmes de cavalariá e gaireben 1.000 d’infantariá. Segon una letra enviada puèi pel Govern de Catalonha (o Diputacion del General) l’armada catalana aviá mai de 1.000 òmes de cavalariá e mai de 800 òmes d’infantariá.

Es pas conegut cossí se debanèt la meteissa, mas l’armada reiala cridèt victòria lèu, abans de la fin del jorn. Segon de fònts reialas, la resulta de la batalha foguèt estonanta. Pasmens, e malgrat que se pòt arribar a acceptar que l’armada reiala aguèsse d’òmes amb fòrça experiéncia (plan mai que los òmes de l’armada de la Diputacion), la victòria tanben foguèt limitada, car, segon la meteissa letra enviada pel govèrn catalan, i aguèron gaireben 80 mòrts entre ambedós costats e aperaquí 120 cavals mòrts.

Aquò es pas una victòria decisiva. Es cèrta e segura, aquò es vertat, mas jamai estonanta cossí diguèron puèi dempuèi l’armada reiala en de letras enviadas al rei d’Aragon. Se los 80 cavalièrs foguèron una majoritat de cavalièrs de l’armada catalana lo prètzfach pòt èsser considerat grèu mas se i aguèron de cavalièrs mòrts d’ambedós costats la batalha foguèt pas gaire granda, se pensam en de batalhas semblantas de l’epòca en d’autras parts d’Euròpa.

La resulta, pasmens, foguèt brica positiva perl govèrn catalan e la sieuna armada. Lèu aprés ganhar la batalha al prat batalhièr a Ribera d’Ondara, l’armada reiala se n’anèt vèrs lo castèl e la vila de Rubinat. Quora l’armada de la Diputacion observèt la siá arribada se retirèron lèu pr’amor de la sieuna inferioritat numerica.

La pòrta de la vila de Rubinat foguèt dubèrta e l’armada reiala i dintrèt sens cap d’oposicion. Çò de meteis se debanèt amb lo castèl. Lo posterior enviament de mai òmes de l’armada catalana a Rubinat poguèt pas arrestar la desfacha governamentala catalana; las pòrtas de la vila de Rubinat tornèron a dubrir-se e la cavalariá reiala ataquèt lèu lèu l’armada catalana. Los principals nòbles catalans que la dirigissián foguèron lèu arrestats (Roger d’Erill e Jofre de Castre Pinós). Lo rei d’Aragon volguèt acceptar pas d’argent pels nòbles cossí èra la costuma a l’epòca e foguèron executats en 1463 per nauta traison.

Las consequéncias estrategicas de la batalha de Rubinat foguèron importantas. La vila de Tàrrega dubriguèt las sieunas pòrtas a l’armada reiala abans de la fin de julhèt. Lo Conselh de Catalonha trobèt que l’armada reiala èra ja plan pròcha a Barcelona e causiguèt aufrir la corona comtala de Barcelona a d’autres nòbles. Catalonha podiá pas venir una republica independenta.

Joan II foguèt considerat en defòra de la lei e la corona comtala foguèt aufrida a Enric IV de Castilha, aliat de navarreses e los occitans de Gaston IV de Fois. Pel nòrd, una armada occitana, dirigida per Gaston IV de Fois foguèt conquistèt lèu Perpinhan e puèi Salses. Aprés liberar la Fòrça Vella a Girona, ont demorava assetjada la familha reiala, l’armada occitana del comte de Fois contunhèt vèrs Barcelona. Dempuèi Barcelona foguèron enviadas d’òrdres per defensar las vilas de Cervera, Igualada e Manresa, que podián tombar lèu davant l’armada reiala.

L’armada catalana, aprés Rubinat, se retirèt vèrs Cervera. Lo moment foguèt de paür e panic pels catalans, pr’amor que l’armada occitana de Gaston de Fois arribariá lèu a Montcada, un vilatge plan pròche a Barcelona.

La Diputacion del General catalana confirmèt que l’armada catalana èra pas cap rival per l’armada reiala al prat batalhièr. Una autra causa podiá èsser l’ataca a un castèl, una vila o un sètge. Ont los catalans podián ganhar, e plan. Lo moment, totun,  èra sonque per assajar de resistir e pro e esperar l’arribada d’una autra armada que poguèsse sauvar Catalonha de l’armada del rei d’Aragon.

E aquò es çò que se debanèt en setembre de 1462, quand del còp que l’armada reiala e occitana s’amassavan en defòra de Barcelona e començavan lo sètge de la vila, calguèt decidir se contunhar lo sètge o pas, pr’amor que lo rei castelhan aviá acceptat èsser nomentat nòu Comte de Barcelona e una armada castelhana de milièrs de cavalièrs e milièrs d’òmes d’infantariá, a mai d’artilhariá, aviá dintrat en Aragon per assajar de sauvar los catalans.

]]>