Aquela situacion la podèm solament comprene per de circonstàncias politicas e socialas que patissiá l’anciana província romana d’Ispània; en aquel moment lo reialme visigòt amb capitala a la vila de Toledo. Al nòrd-oèst peninsular (uèi Galícia) existissiá tanben un autre reialme germanic, lo dels sueus; son realizats recentament d’estudis per conéisser la siá situacion.

Mas lo reialme visigòt viviá una situacion que podiá solament èsser definida coma caotica. Las desparièras familhas aristocraticas visigodas èran afrontadas per aténher d‘ocupar lo tròn. Lo climat de guèrra civila èra contunh e los monarcas èran succedits solament per aver perdut una batalha amb un autre rival.

D’inestabilitat politica grèva

Aquelas circonstàncias de lucha etèrna provocava logicament una situacion d’inestabilitat politica qu’èra transmesa a la societat e prejudiciava tanben lo desvolopament economic e cultural.

Amb aquelas circonstàncias, arribèron los musulmans, amb una civilizacion en espandiment e un nivèl de prosperitat economica, scientifica e culturala que remembrava l’ancian Empèri Roman. E sustot, prepausavan d‘estabilitat e tranquillitat. Amb la batalha de Guadalete l’an 711, quand los soldats berbèrs e aràbis avián traversat l’estrech de Gibartar, l’armada visigòta foguèt desfachada e lo meteis rei Rodrigo vegèt la pèrda del sieu reialme. Amb aquela resulta la conquista sarrasina foguèt començada per tota la Peninsula Iberica.

I aguèt pas d’autras batalhas, e la majoritat de vilas, abans de suportar un inutil sètge, se rendissián davant lo nòu governant islamic. Mas tanpauc aquela rendicion èra trista nimai considerada coma una tragedia. L’opinion majoritària entre los abitants peninsulars èra que començava una nòva epòca ont segurament (e foguèt vertadièrament d’aquela manièra pendent de sègles) gausirián totes d’una màger prosperitat e estabilitat.

Los nòus governants musulmans tanben respectèron la preséncia de las religions crestianas e josievas. Las limitacions que « patiguèron » los abitants que practicavan aquelas cresenças se redusissián a la proïbicion d’ocupar de determinadas cargas publicas. Jamai se produsiguèron pas de persecucions religiosas a la Peninsula Iberica musulmana e la tolerància èra la nòrma abituala.

Tot lo territòri foguèt pas vertadièrament ocupat. La preferéncia dels musulmans cap als territòris mediterranèus e del sud èra evidenta, amb un clima e un terren mai conegut per eles per practicar la siá agricultura. Lo nòrd cantabric o los Pirenèus, tèrras de montanha, èran pas propicis, e contunhèron ailà de divèrsas comunautats crestianas independentas que foguèron l’embrion dels nòus reialmes crestians. Aqueles jamai creguèron pas èsser los descendents o de successors dels ancians visigòts. Començava un nòu capítol en l’istòria de la Peninsula Iberica.

Los primièras atacas foguèron arrestadas pel rei d’Aquitània Odon. L’an 721 la vila de Tolosa atenguèt de refusar l’atac musulman, e quitament lo general arab Al Samb ibn Malik al-Jawlani foguèt grèvament ferit pendent l’ataca. Mas lo sieu successor Anbasa Ibn Suhyan atenguèt de conquistar la vila de Carcassona l’an 725, posteriorament Nimes, e efectuèt divèrsas atacas pels parçans del Roergat e lo Velai,e  fins a Autun, ja mai al nòrd de tèrras occitanas, ont moriguèt pendent lo sètge contra aquela vila.

Lo domeni musulman sus la Peninsula Iberica propiciava que los musulmans contunhèsson de realizar contunhas incursions a l’autre costat dels Pirenèus. Benlèu per aténher una cèrta patz e convivéncia entre ambedoas civilizacions, se produsiguèron simultanèament qualqu’unes pactes coma l’establit entre lo meteis rei Odon e lo general musulman Munussa. Los soldats d’aquel general tornavan a la Peninsula Iberica,  e Munussa se maridava amb una filha del meteis rei Odon. Mas aquel pacte comportèt de grèvas consequéncias en lo futur. Munussa foguèt considerat coma un traïdor pels sieus companhs e moriguèt en l’isla de Sardenha.

De Bordièus a Peitieus

l’an 732 los musulmans del califat omèia de la Peninsula Iberica organizèron un nòu atac amb de soldats berbèrs provenents del nòrd d’Africa, mas tanben de païses islamics tan alunhats coma Siria o Arabia. Las tropas dintrèron per Septimània e arribèron fins a Bordièus, ont lo rei Odon foguèt desfachat après veire coma los sieus domenis èran estats ocupats novament e que lo sieu pacte amb lo general Munussa èra estat inutil.

Lo rei aquitan demandèt d’ajuda al maire de palais dels francs (vertadièrament un governador del reialme franc), Carles Martèl, mas lo maire de palais considerèt tanben lo rei Odon coma un traïdor per l’anterior pacte amb lo general musulman Munussa. Fin finala, e davant la gravetat de la situacion, Odon acceptèt venir un vassal de Carles Martèl e aquela monarquia franca en bescambi d’ajuda. Las tropas francas e aquitanas ganhèron amassa l’armada musulmana, qu’aviá patit fòrça mòrts de soldats pendent tota la campanha, en la famosa batalha de Peitieus de l’an 732, que marquèt l’inici de la fin dels assages musulmans de dominar ambedós costats dels Pirenèus.

Lo monarca Pepin lo Brèu, filh de Carles Martèl e fondator de la dinastia reiala dels carolingians, recuperèt Narbona l’an 759, après d’un sètge de sèt ans contra la vila, ont los musulmans aguèron lo supòrt dels meteisses nòbles gòts que preferissián lo domeni musulman al franc. Posteriorament, la monarquia carolingiana comprenguèt la granda importància d’assegurar la siá frontièra sud, e l’emperaire Carlesmanhe decidiguèt la conquista de territòris de la Peninsula Iberica, la nomenada “Marca Ispanica”, que provocariá la creacion dels futurs reialmes d’Aragon, de Navarra e los Comtats Catalans, que vendrián una vertadièra frontièra e muralha entre  l’empèri dels carolingians e lo mond musulman. Autres pòbles qu’avián viscut temporàriament en las tèrras septimanas avián atengut crear una estructura administrativa o politica al territòri, mas la brèva preséncia dels musulmans provoquèt que foguèsse pas configurada una estructura de raïsses musulmanas en Septimània.