Li Qingzhao nasquèt en 1084 dins una familha de foncionàris imperials. Los pairs avián fòrça cultura. Tanben la siá mair. E en aquela epòca l’educacion femenina èra sonque per paucas personas. Malgrat aquò Li cresquèt amb de libres, calligrafia, musica e pintura.

Lèu venguèt excepcionala. Quand èra adolescenta ja escriviá poesia admirada per de poètas de la capitala, Kaifeng. Las imatges evocadas èran delicadas e precisas. La pensada, unica. L’elegáncia, sens par.

Una vida aisida

Li maridèt Zhao Mingcheng, que tanben trabalhava a l’administracion chinesa. Ambedós aimavan plan los libres, los objectes ancians e l’escritura antica.  Amassèron una bèla colleccion d’art per preservar la memòria de la civilizacion chinesa.  Ambedós parlavan e discutissián istòria, escritura e los classics. Coma matrimòni èran estonants.

Totun, en 1127 los jurchen conquistèron Kaifeng e los Song fugiguèron al sud. Aquò entraïnèt la fin de la vida de Li. L’art amassat foguèt devessit e la bibliotèca de la familha se perdèt per totjorn. Lèu moriguèt tanben Zhao Mingcheng e Li demorèt sola e perduda en un mond que reconeissiá pas pus. E la siá poesia atanben cambièt.

Se los primièrs poèmas son sus jardins amb de pluèja, arbres, musica e vin ara parlavan dirèctament de la desbranda dels Song a travèrs de flors malautas, lo vent, la lutz de la luna…aquò entraïnèt crear aprés poesia amb de musica, lo celèbre gener cí. Amb Li la natura venguèt viva e un miralh de la pensada. La davalada vòl dire èsser vielh, una flor que tòmba e la fin d’un mond, eca.

Lo poema Shēng shēng màn (« Melodia lenta »), foguèt escrich pendent l’exili:

Cerqui e cerqui,

Encara cerqui.

Tot es fred, silenciós, destruït.

Com pot la paraula «tristor»

dire tot çò que senti uèi?

Son de vèrses simples mas qu’an fòrça. Plan. Aprés parlar de demorar sola, a la fin parla d’una paraula que descriu pas pro la dolor; la tristor. Uèi aquò es estonant pr’amor que i a experiéncias que pòdon pas èsser descrichas amb paraulas. Un autre poema a un ton desparièr:

Aprés beure, me levi tard.

Lo perfum de las flors omplís las manjas.

La prima vòl pas encara se n’anar.

Entre aquests dos moments hi ha tota una vida. Son dos poemas que soslinhan dos moments desparièrs de la vida de Li. Es lo temps e tanplan una civilizacion que morís quand semblava poder demorar etèrna. Pr’açò Li es una poetessa de la memòria. Parla pas del passat mas de çò qu’encara demòra al present. Pas gaire. Son los celèbres remembres.

Li aimèt mai un pauc de vin qu’una granda metafòra, un pauc de pluèja o una flor que grands discorses. Es aital cossí poguèt parlar poeticament de l’amor, lo temps, l’abséncia e la fragilitat umana. Uèi fòrça legeires considèran qu’aguèt una sensibilitat modèrna que trinquet pas al 100% amb la poesia classsica chinesa. Remembra qualcunes poètas dels sègles XIX e XX.

Li maridèt un segond còp, mas foguèt pas mai urosa. Patiguèt fauta d’argent e anullèt lo matrimòni. Aprés demorèt sola al mond. A la fin del sègle XII se’n parla pas pus. Mas la siá votz demorèt viva a travèrs de poètas posteriors. Uèi es una poetessa classica de la poesia chinesa medievala. Es plan estudiada a l’escòla, la universitat, eca. E legeires e pintors encara uèi s’esmouen amb la siá poesia.

Pr’amor que Li Qingzhao demostrèt qu’òm podiá tanben resistir amb la delicatesa. Quand las armadas jurchen atacavan, ela escriviá poesia per conservar la memòria, la beutat e l’abilitat de trobar un sens a la pèrda. Uèi, uèch sègles aprés la siá poesia, demòstra que l’istòria tanben pòt èsser escrita per aqueles que ganhan pas jamai. E que, amb la dolor, tanben pòdon crear beutat e art.