De populacions desparièras cerquèron nòvas formulas de fusion sociala e aquò menèt a un procés general d’aculturacion divèrsa segon l’epòca e la region. D’efièch la guèrra e las envasions s’arrestarián pas mai al long de tota l’Edat Medievala. Per aquò far calguèt l’ajuda de mai d’una populacion coma la romana, la germanica o encara la cèlta. E los movements de populacion contunhèron en d’airals del nòrd europèu mens centrals fins al sègle VII quand los eslaus del centre europèu daissèron lo nomadisme. Mas alara comencèron los movements de populacion sarrasins tornarmai als païses del Mediterranèu.

Los germanics provoquèron pas grands problèmas socials dins çò qu’èra estat l’empèri dels romans. Totun, la sieuna arribada òc qu’entraïnèt un descens vèrs de modèls diferents als de la civilizacion grèga e romana que i aguèt fins alavetz. Mas, fin finala, totes, romans e germànics, decidiguèron qu’èra melhor “aimar” l’autre que lo destruire. Segon de cercaires coma Fossier l’admiracion dels germanics per Roma coma modèl politic foguèt lèu acceptada per d’aperaquí milions de personas germanics qu’arribèron a la còsta mediterranèa al sègle V. Pasmens, aquela fusion sociala finiriá pas fins al sègle VII e aquò provoquèt una societat plan mai conservadora e rurala.

Un fenomen desparièr segon la region

A çò que puèi seriá la França del nòrd aquel fenomen foguèt plan diferent de çò que se debanèt en d’autras regions coma Occitània. Çò de meteis se passèt a Itàlia e Ispània ont la romanitat venguèt mai fòrta pr’amor de l’inferior nombre de germanics que i arribèron. Aital, en de luòcs coma França del nòrd nasquèt mai lèu una nòva societat que manifestèt voler ésser una unica societat. A Occitània aquò demorèt plan mai decadas.

Pasmens, cal pas dublidar que los interesses economics e politics de las divèrsas aristocracias (germanicas o romanas) venguèron lèu comuns aprés la guèrra. E aquò malgrat que l’ideal cultural e d’educacion classica foguèt plan mai fòrt al sud que al nòrd. E aital demorariá a Gàllia del sud o Ispània.

I aguèt tanben d’airals ont la nòva societat poguèt pas se fusionar pr’amor de rasons diferentas; a l’Africa pr’amor de l’ataca vandala, a Itàlia pr’amor de la guèrra que i aguèt demest las annadas 534 e 555. E a Bretanha pr’amor de la fugida de la classa nauta romana e cèlta o encara per la resisténcia davant los anglosaxons.

Divèrses paches (hospitalitas) amb de gòts e borgonhons entraïnèron la cession de tèrra als conquistadors, un tresen de la tèrra demorava pels romans e dos tresens pels barbars. E foguèt ailà ont foguèron bastidas las colonias pas fòrtas de germanics que demorarián aital pendent de generacions e generacions. E en plusors luòcs aquestes aimèron mai cobrar la talha o impòst e daissar las causas coma èran estadas totjorn. Mas aquò se debanèt pas pertot.

La dièta tanben cambièt dins la nòva societat barbara europèa, tanben als luòcs pus meridionals. Se los romans balhavan mai d’importància al pan, lo vin, l’òli d’oliva e las legums, los germanics devesiràn lo territòri en dos airals diferents pr’amor de la noiridura qu’òm ne podiá aver; l’ager, amb de cultius e lo saltus ont i aviá lo bòsc e ont òm pòt caçar e culhir tot çò que vòl (o pòt) de la forèst. E la dièta tanben cambiarà.

Los germanics avián d’origina una societat pas tan densa coma la romana. L’agricultura tanplan es diferenta. Al torn del pichon vilatge i a, primièr, de jardins pròpris e privats. Puèi òm i cultiva la grana e, fin finala, i a lo bòsc comun. Òm manjava mai de carn e de grais que los abitants de la Mediterranèa: de pòrc mas tanben de formatge, de mèl, de caça e de pesca ajudavan d’un biais primordial a subreviure als barbars. E tot aquò arribèt als territòris romans per i demorar.

La concentracion umana

Lo paisatge roman tradicional s’èra basat sus de villas, çò es de mases isolats e pichonèlas vilas. Amb los barbars la populacion s’amassèt mai e mai en de vilatges que cresquèron. Tanben las populacions nomadas venguèron pus permanentas al long del començament de l’edat medievala.

Los ostals èran, tanben pendent l’epòca romana, bastits mai amb de fusta qu’amb de pèira que demorava usada sonque per bastir de bastidas tras qu’importantas. E aquò cambièt pas gaire amb l’arribada dels barbars. I a plusors cercaires que confirman qu’aquela tradicion a l’ora d’utilizar mai de fusta aviá coma origina la societat preromana, coma la cèlta. Foguèt pas lo cas de societats pus mediterranèas, coma l’ibèra o la bascona, qu’aguèron la pèira e la fanga coma elements pus importants a l’ora de bastir d’ostals ja abans de l’arribada romana.

Fins ara los istorians afirmavan que l’agricultura venguèt plan mens importanta pr’amor qu’òm desbrembèt plan la tecnologia per cultivar plan. Aquò es pas drech segon la nòva vision dels cercaires actuals, que dison que la tecnologia demorèt e que i aguèt encara cèrtas descobèrtas qu’ajudèron a melhorar l’agricultura als sègles V e VI. Òm cultivava de grana sonque cada dos ans e l’engrais usat èra uman o animal Val pas dire que las colhitas èran pas bònas aital. Los barbars ordenèron aver tanben de galinas per l’usatge d’engrais. Cossí que siá, la tecnologia germanica en agricultura foguèt pus importanta (e bona) que la romana. E doncas i aguèt una avanç importanta.

Una dièta diferenta

De rics e de monges manjavan (o comencèron a manjar) mai de pan. La nòva aristocracia manjava tanben mai de carn. Los  paisans pus paures sonque de gran e de legums, sovent cueches. La bièrra venguèt un pauc mai generala, al costat del vin. La fam èra abituala tot l’an e caliá reservar una partida de la colhita per l’annada següenta (que podiá se perdre pr’amor de l’umitat o de mirgas). Segon d’istorians coma Duby los europèus de l’epòca venguèron totalament obsessionats per la fam e totjorn pensaven en manjar.

Pasmens, i aguèt pas tanta fam als païses mediterranèus coma al nòrd, l’oèst o centre del continent. Al reialme dels visigots òm plantava mai de frucha (tradicion romana) e òm podiá manjar mai de castanhas, d’aglans, de figas, de pomas e de peras. E ne fasián bevendas alcoolicas. Mas i aviá pas gaire grana e doncas mens d’elevatge.

L’olivièr e la vinha s’espandiguèron mai amb l’arribada de l’edat medievala. La glèisa ne foguèt favorable. De buòus e de cavals venguèron encara pus importants, car los barbars los consideravan bons pels transpòrt. N’aver vòl dire venir ric. Mens valor avián de pòrcs e de fedas, sonque utilizadas per la siá carn o la sieuna lach. Totun, dempuèi lo sègle VIII lo papir serà mens usat a l’ora d’escriure e la pèl de cabras e fedas vendrà pus importanta car òm comencèt a escriure sus de pergamins. Ailà ont i aviá de bòsc òm comencèt a caçar de mai en mai de pòrcs singlars, de cèrvis e de peissum a mai de tota sòrta d’aucèls.

Aprés la casuda imperiala los barbars devesiguèron la tèrra dels grands aristocratas romans. Mas lèu i tornèt a aver un procés de concentracion territoriala. E de tèrra publica imperiala venguèt privatitzada pels caps germanics. Aquò venguèt general a tota Ispània e Itàlia mas tanben en çò que puèi seriá Occitània. Las nòvas familhas reialas seràn ara las qu’auràn mai de tèrras. Lo pallatium serà sonque per l’educacion dels joves, que seràn, un jorn, los caps de la nòva societat.

Lo nòu ròtle de la Glèisa

Lo patrimòni, totun, venguèt de mai en mai pichon amb cada nòva generacion (la tèrra èra devesida demest los filhs segon la costuma barbara). E la noblesa tanben venguèt mai e mai paura. Tanben los reis. Fins als sègle VII un biais de punir de rebèls èra confiscar las sieunas tèrras car totes n’avián fam. Dempuèi l’aristocracia regionala comencèt tornarmai a aver mai de tèrras.

La glèisa ne foguèt l’excepcion. Pas degun podiá confis car las tèrras de la glèisa. E doncas la propietat de la glèisa venguèt màger. A mai, l’aristocracia donava sovent de tèrras a la glèisa per se far perdonar. A l’epòca de Carles Martèl, lo 20% de la tèrra èra ja propietat de la Glèisa.

Lo ròtle de la nòva aristocracia mas tanben de la glèisa provoquèt mai de trabalh. La preséncia d’un cap regional o local (aquò se debanava pas amb los romans) empachava los paisans de practicar mai l’òci e trabalhar mens ( caracteristica de l’epòca antiga). Caliá ara produire mai, luchar mai contra la natura e far mai ric al nòble de la region o als monges del monastèri.

E la direccion sociala serà devesida. Al començament del sègle V d’evesques e jutges seràn encara de romans del còp que l’armada e los guerrièrs seràn sonque barbars. Amb lo temps aquela diferéncia serà mendre e romans e barbars s’amassaràn per assajar de veire cossí pòdon venir mai rics e explotar mai la societat mediterranèa, tan diferenta de la societat dels barbars.

L’espada romana es estada trobada en l’illa de la Nòva Escòcia canadiana del Casse e fa pensar – segon a publicat lo jornal anglés The Boston Standard – que benlèu los romans arribèron fòrça temps abans que non pas Colomb al continent american. Las criticas sorgidas dels istorians que dison qu’aquò son de messorgas an fach amassar encara mai de pròvas. Totas amassa fan sospeitar que benlèu los romans non solament i arribèron mas que tanben – coma los vikings e aquò òc que s’a pogut demostrar – i demorèron pendent qualque temps.

Mai de doas pròvas istoricas

Segon una còla de recercaires que defend l’arribada a Canadà dels romans i a divèrsas pròvas per confirmar la sieuna preséncia en tèrras americanas. Aital, aquestas serián:

·Divèrses petroglifes trobats en de ròcas de Nòva Escòcia escrits per la tribú que demorava en l’illa, los Mi’kmaq. En aquestes i a vaissèls e benlèu soldats romans amb lors espadas.

·Cinquanta paraulas de la lenga Mi’kmaq que son de concèptes nautics que ja èran utilizats pels marinièrs romans pendent l’epòca de l’Empèri Roman.

·Una planta que i a en aquesta illa del Casse, que non es tipica del lòc, Berberis vulgaris e qu’èra utilizada pels romans en lo manjar e per lutar contra l’escorbut.

· Un fiulet de legionari roman tanben trobat en l’illa del Casse en 1901.

· La part centrala d’un escut roman trobat en Nòva Escòcia d’aperaquí 1850.

· Divèrsas monedas d’aur cartaginesas que foguèron trobadas en Canadà, prèp de l’illa del Casse.

· Doas pèiras de l’illa qu’an, segon divèrses istorians, d’inscripcions en una lenga del ancian Levant.

· La meteissa espada romana trobada ara.

Totun, la descobèrta non es estada facha publica fins ara pr’amor que se sabiá que la polemica istorica seriá granda. Pr’aquò e per paur, pr’amor que lo govèrn de Nòva Escòcia non daisse far nòvas excavacions arqueologicas. Mas dison los qu’an trobat l’espada qu’aquesta fa partida d’un naufragi roman “qu’encara es ailà e qu’a d’èsser encara estudiat. Sabèm ont es exactament – çò diguèt la còla del Grop Michigan, propietari de las tèrras e lo sieu cap, John Pulitzer-. Non cresèm que lo govèrn de Nòva Escòcia vòlga nos balhar un nòu permís mas confermam qu’es un vaissèl roman”.

L’espada a de parts d’arsenic e plomb, coma las qu’avián las espadas romanas. E aquesta e las autras pròvas “fan pensar que aicí i a quicòm fòrça seriós que la comunautat arqueologica a d’estudiar pr’amor qu’es estonant – çò diguèt Pulitzer -. Son divèrsas anomalias istoricas que, amassa, fan pensar que non son cap coincidéncia e que benlèu los romans arribèron en America. Perqué non ? “.

L’istòria de l’illa es estada ligada als tresaurs dempuèi 1795 quand foguèron realizadas las primièras excavacions. En aquela epòca i aviá la legenda d’un tresaur amagat del pirata Barbanegra que poiriá aver fins 200.000 liuras esterlinas. Après s’i es trobada una cauna naturala e un nombre sens fin de trobalhas arqueologicas. Ara es sortida a la lutz publica l’espada romana que poiriá far cambiar l’istòria.

]]>