UNA AUTRA EDAT MEJANA, 500 ANS D’ISTÒRIA D’UNA COMUNAUTAT VASCONA RURALA

Cristòu Stécoli.- La region d’Álava en Espanha es coneguda per sei cavitats talhadas dirèctament dins la ròca de grands bauç cauquiers. Lei legendas e lei racòntes parlan d’ermitatges dau sègle IV, organizats sus lo modèles dei lauras d’Egipte ò de Siria, es a dire de cèlas d’ermitans ambe tanben quauquei luòcs comunautaris per partejar la liturgia e lei repas dei dimenges. D’aquelei temps ancians, se n’i a agut, l’arqueologia a gés trobat de traça. Pasmens, una campanha de cavaments seguida d’un estudi complet en arqueogenomica an permés de reconstituir la vida e l’istòria d’una pichòta societat rurala rupèstra dins l’enclava de Trebiñu, a Las Gobas de Laño e Santorkaria, lòng de la premiera Edat Mejana.

Un grop de païsans dau sègle VII a construch una platafòrma per terrassament, puei a cavat de baumetas dins la ròca. Leis an pas mesas au mitan dei bauç, mai aisidament accessiblas, devèrs lo bas. N’i a 13 a Las Gobas e 18 a Santorkaria – lei dos sites son pròches e pensam que fòrman un mèsme ensems -. Son d’unitats d’abitacion, ambe de pòrtas, e a còps de fenèstras. An tanben cavat una gleisòta, ornada ambe de graffitis escrichs en letras latinas cursivas Visigoticas coma si fasiá d’aqueu temps. Fòra la glèisa, an lèu més en plaça un pichon cementèri.

Lo sègle VII a Ispània

Sabèm pas perqué leis estatjants an causit de restar en aqueu tipe d’abitat. Lo sègle VII en Ispània es pas lo pus agitat dins l’istòria de la peninsula iberica e la seguretat aportada per un masatge trogloditic a flor de sòu e sensa fortificacion es relativa. En aqueu temps, la region depend de la Vasconia, restacada au govèrn visigotic mai qu’a larjament gardat son poblament antic.

La ceramica trobada servís a coire lei repàs. Leis abitants an probablament de vaissèla e d’aisinas de lenhas, e de tot segur d’otís e d’armas de fèrre, e mai aguessiam pas trobat de fabregas. De pics e d’otís de la lama plana a servit d’aisinas per cavar la pèira. Tanben d’espasas an laissat d’entalhas prefondas dins lei cranis de dos òmes. Un dei dos, au mens, ne’n moriguèt. Sabèm pas la causa dau conflicte que laissèt aquelei marcas funèstas, ni s’èra intèrn a la collectivitat ò ambe de forestiers. La majoritat dei defuntats sepelits son d’òmes, mai la comunautat es mixta e an d’enfants.

L’existéncia d’aisinas metallicas es benlèu un premier signe d’escambis fòra la comunautat. Pasmens, son pas d’artisans ni de negociants: son economia es d’agricultura e d’elevatge. Vivon ambe d’animaus domestics, e de temps en temps n’an agut de maganhas, una malautiá de la pèu notament. Sei costumas matrimonialas son endogamicas; lo capitau genetic evoluís gaire. Dins un grop uman fòrça pichon, aquò mena a un taus de consanguinitat mai elevat que la mejana.

Au començament dau sègle VIII, leis armadas musulmanas an conquistat la peninsula iberica e an fondat lo reiaume d’Al Andalus. Quand la situacion politica e militària s’es estabilizada, Las Gobas èra pròcha la limita entre lo reiaume crestian d’Astúrias e lo Califat Omeia. Aqueleis eveniments an pas laissat de traça visibla e sa populacion cambièt pas. La creacion dau Reiaume de Navarra au començament dau sègle IX, que finiguèt puei per englobar lo país, tanpauc cambièt gaire la vida de la comunautat.

Un sègle mai ò mens après sa premiera installacion, èra pas l’opuléncia mai lei guèrras alentorn an pas portat la desolacion ni mai. Leis estatjants espandiguèron la susfàcia abitada e lei possibilitats d’entrepausatge amb una, ò mai d’una, bastida de lenha, fòra lei cròtas mai a proximitat immediata.

Passa encara un sègle e un pauc mai, puei vèrs la segonda mitat ò la fin dau sègle IX, an quitat leis abitats rupèstres per fondar un vilatge novèu en amont. Aqueste pòrta ara lo nom de Laño. Adonc, lei cabanas son abandonadas, mai lo site es pas laissat en plen: es reorganizat. Una segonda glèisa rupèstra es cavada e tot lo site es convertit a un usatge funerari, ambe de tombas rupèstras talhadas au sòu dei baumas. Aquela necropòli servèt lòng dau sègle X e fins au començament dau sègle XI.

En aquela segonda fasa dins l’istòria dau luòc, la ceramica se diversifica. Aquela producha localament es encara rufa, mai trobam tanben de terralhas vengudas d’enluòc, de la region ò de mai luench. Las Gobas e Santorkaria son a l’escart dei vilas, dei castèus e dei mostiers, mai son pas dins un sistèma barrat e an sa plaça dins un ret d’escambis.

Dins lo cementèri, la populacion es totjorn mixta e la part dei dos genres es mai equilibrada. La veròla e d’autrei germes an tocat lo grope: lòng de son istòria, lei malautiás an causat mai de malastres a la comunautat que lei grands conflictes dau periòde. Puei un jorn, tot lo site es desertat e la necropòli cessa d’èstre activa. Après 5 sègles de vida, la comunautat de Las Gobas a definitivament delaissat lo luòc per començar una autra istòria dins lei vilatges alentorn.

L’Edat mejana, es pas solament facha de bandieras au vent, d’armaduras lusentas dei guerriers potents sus sei fièrs cavaus ò de poësia sabenta dins lei corts dei gents senhors e dei bèlei dònas. Luench dei uelhs dei Potents, d’òmes e de femnas tanben an viscut, an trabalhat e son mòrts. L’arqueologia permet encara, de còps de far memòria de son istòria jamai escricha. Se vos interèssa d’aprendre coma leis estudis an permes aquela reconstitucion, podètz legir l’article nòu consacrat sus Aqueò d’Aquí.

Imatge principau: De baumas rupèstras medievalas cavadas dins lo bauç a Las Gobas de Laño. Mentxuwiki/Wikimèdia Commons, CC by-sa 4.0