ENRIC III E UN REGNE EN GUÈRRA
Christian Andreu.- Enric III, duc d’Aquitània e rei d’Anglatèrra venguèt rei amb sonque 9 ans de vida. Lo reialme demorava devessit aprés la mòrt recenta del paire. Los barons èran en guèrra amb la monarquia e un prince francés èra desbarcat sus las còstas anglesas per aucupar lo tròn. E lo mainatge Enric compreniá pas res. Enric III aguèt coma maire Isabel d’Angoleisme e Joan sens Tèrra, rei d’Anglatèrra. La siá maire encara èra jove. E un grop de nòbles mas tanben de la glèisa s’amassèt al sieu torn per poder salvar la dinastiá Plantagenet. Semblariá èsser que capitèron, pr’amor qu’Enric III gobernèt Anglatèrra e Aquitània pendent 56 ans.
Enric II èra nascut en 1207. Lo sieu paire, Joan sens Tèrra, foguèt polemic pendent ans, e aviá perdut plusors territòris angleses al continent. Tanben calguèt qu’acceptèsse la Magna Carta. Mas Joan moriguèt en 1216 e Enric encara èra plan jove. Enric aviá ereitat totes los problèmas pairals. Lo país èra en guèrra. Los barons èran d’aliats del rei de França per conquistar lo tròn. Enric foguèt coronat lèu lèu a Gloucester, e puèi a Westminster, pr’amor que la situacion èra tres que grèva. Caliá sauvar un reialme e, se caliá, aver un mainatge coma rei.
Las primièras annadas del regnat d’Enric III lo poder real demorèt en mans de cèrts òmes. Un dels màgers regents d’aquela epòca foguèt William Marshal, un dels nòbles pus aimats de l’epòca. Marshal defensèt los dreches del mainatge aprés servir lo paire.
La regéncia de William Marshal

Totun, lo trabalh que caliá realizar èra brica malaisit ,car caliá demostrar als barons revoltats que lo nòu rei èra çò que lo país aviá de besonh. Aquò èra plan melhor qu’acceptar un rei francés. Al còp, caliá contunhar la guèrra e balhar de temps a Enric. Lèu la situacion comencèt a cambiar. L’armada del prince Loís de França foguèt desbrandada e en 1217 arribèt la patz. Enric encara aviá la corona. Mas encara èra pas un rei. Èra sonque un mainatge. Enric comencèt a gobernar pauc a cha pauc amb los ans. Èra plan desparièr del paire. Enric III èra religiós, sentimental e plan interessat per la cerimònia e la cultura. Èra plan crestian.
Sovent viatjava per visitar luòcs sacrats e aviá la voluntat da cambiar l’arquitectura anglesa religiosa de l’epòca. Un dels melhors exemples seriá Westminster. En 1236 maridèt Alienòr de Provença. Lo maridatge capitèt e aguèron força filhs, dont lo futur Edoard I d’Anglatèrra. Lo rei Enric tanben èra un òme amic de la familha. La familha d’Alienòr tanben viatjèt a la còrt per i demorar. E aicí es ont comencèt a aver problèmas. Cèrta familha provençala d’Alienòr aguèt força tèrras e influéncia. Mas aquò foguèt brica aimat pels barons angleses. E provocariá una nòva crisi.
Èsser rei sens espandir la religion podiá pas èsser normal, segon Enric. E volguèt tornar bastir l’abadiá de Westminster. Las òbras comencèron en 1245. La resulta foguèt un monument medieval estonant. Pasmens, Enric voliá recuperar los territòris franceses perduts pel paire. En 1242 assajèt de conquistar Peitieus. Capitèt pas e l’armada anglesa foguèt desbrandada pels franceses. E i aviá pas pus d’argent reial per res pagar. Comencèt a demanar d’argent al Parlament e als barons. E perdèt la fisança dels vassals.
Alara dintrèt en la siá istòria Simon de Monfòrt, un nòble francés que demorava a Anglatèrra e qu’èra maridat amb Alienòr, la sorre del rei. Ambedós foguèron aliats pendent un temps. Mas lèu Monfòrt critiquèt las refòrmas reialas e i aguèron discussions. E aquela discussion personala venguèt una guèrra civila. Foguèt ansin com comencèt la Segonda Guèrra dels Barons en Anglatèrra. Èra l’an 1264. E comencèt amb un Simon de Monfòrt que desbrandava l’armada reiala a la batalha de Lewes. Enric III foguèt capturat e demorèt coma presonièr. Tanben foguèt capturat lo sieu filh Edoard. E Monfòrt comencèt a gobernar Anglatèrra.
En 1265, Monfòrt amassèt un Parlament de nòbles mas tanben de representants de la glèisa e, pel primièr còp, tanben de las vilas. Mas alara Edoard fugiguèt, amassèt una armada e desbrandèt Monfòrt a Evesham. Montfòrt moriguèt a la batalha e Enric II recuperèt lo tròn. Edoard èra plan desparièr d’Enric. Aviá mai energia e èra mai agressiu. Enric èra plan mai culte e religiós. Per aunorar lo filh, Enric li comencèt a balhar responsabilitats reialas. Mas Enric aviá pas dublidat los territòris franceses perduts. Voliá èsser un monarca fòrt mas podiá pas o èsser politicament o economicament.
Enric III, pasmens, contrarotlèt lo reialme pendent 56 ans. Quand moriguèt la sieuna femna ja èra mòrta e tanben qualcunes de lors filhs. Moriguèt en 1272, amb 65 ans, e Edoard venguèt lo nòu rei. Uèi cal reconéisser qu’Enric III es pas tan celèbre coma Ricard Còr de Leon. Tanpauc aguèt la reputacion de Joan sens Tèrra nimai la coneissença militara d’Edoard I. Mas foguèt un rei plan important, pr’amor que luchèt contra los barons e ganhèt. Aguèt fòrça familha e malgrat èsser capturat, contunhèt la lucha per, fin finala, ganhar una guèrra civila, çò qu’es dich lèu.
Enric III poguèt pas espandir gaire lo reialme. Foguèt pas cap grand estratèg mas daissèt un legat important al Parlament anglés. La monarquia, amb Enric III, comencèt a poder conviure amb la noblesa anglesa. Quand foguèt nomenat rei amb 9 ans, la dinastiá Plantagenet èra a mand de finir. Mas Enric cresquèt, maridèt, aguèt filhs, ganhèt una guèrra e regnèt fins a la mòrt. Qué mai se podiaá demanar per un nòu rei en de tempses tan dangieroses ? Foguèt un rei mainatge que visquèt tota la vida en assajar de comprene d’aprene çò qu’èra un vertadièr rei. E o descobriguèt abans de morir. Com o fan pas gaire monarcas.
