IRENE D’ATÈNAS, EMPERAIRITZ DE BIZANCI (797-802)
CAM.- Irene d’Atènas foguèt una emperairitz romana d’Orient (797-802) que nasquèt en Atènas en l’an 752 e que moriguèt en Constantinòble en 803. Pels ortodòxes grècs encara es una santa plan aimada malgrat que la glèisa ortodòxa jamai la canonizèt.
Irene d’Atènas nasquèt a la familha dels Sarandapikhos. L’oncle, Costantin Sarantapekhos, èra un patrici e estratèg. Mòrts los paires, Irene foguèt enviada a la cort de l’emperaire grèc Constantin Vn. Irene foguèt coneguda lèu pr’amor de la siá beutat e intelligéncia, que cridèron l’atencion de l’emperaire Leon IVn, filh de l’anterior e amb qui maridèt en 769. Lèu lo marit impausèt l’iconoclastia (orror davant las imatges de Dieu) a Irene.
Leon venguèt emperaire en 775 e lèu aguèt un filh que foguèt nomenat co-emperaire en 776. Lèu foguèt descobèrt un plan contra lo filh de Leon creat pel sieu pròpri fraire Nicefòr. Lo fraire foguèt enviat a un monastèri per la rèsta de la siá vida.
Quand Leon descobriguèt qu’Irene contunhava d’adorar imatges religiosas la puniguèt e volguèt pas pus jamai anar al lièch amb ela. Quora moriguèt l’emperaire, en 870, de malautiá, Irene venguèt regenta imperiala amb un filh de sonque 9 ans, que seriá conegut amb lo nòm de Constantin VI.
Lo ministre Estauraci, l’avertiguèt que la familha de l’emperaire mòrt li voliá raubar lo tron pel filh. Semblariá èsser qu’avián cercat lo supòrt dels iconoclastas. Pasmens, Irene reagiguèt lèu e la revòlta foguèt escrassada e los responsables perdèron los uèlhs coma puniment.
Un d’aqueles èra Elpidi, l’estratèg de Sicília. Irene i envièt una flòta, que poguèt tornar conquistar l’illa mas poguèt pas far presonièr Elpidi, que fugiguèt a Africa. Alara Irene ordonèt torturar la familha del fugitiu.
Un nòu palais a Constantinòble
Irene demanèt alara de bastir un nòu palais a la capitala imperiala. Lo palais foguèt nomenat palais d’Eleutèri e en 782 poguèt assegurar lo matrimoni del sieu filh amb Rotruda, la filha del meteis Carlesmanhe. Tot semblava tranquille mas alara arribèt l’ataca dels aràbis.
En 782 lo califa abbassida Harun ar-Raixid, decidiguèt atacar Constantinóble amb una armada de mai de 100.000 òmes. Irene balhèt l’armada al general Estauraci mas aqueste foguèt fach presonièr els aràbis pr’amor de la traïson d’un autre general iconoclasta, Tatzates. Mas Irene paguèt tot çò que demanavan los aràbis e tanben signèt una trèva: 90 000 dinars annadièrs serián pagats al califat se aqueste liurava totes los presonièrs romans d’Orient.
Mas alara Irene descobriguèt que, per poder tot aquò pagar, caliá conquistar nòus territoris per aver mai impòstes. Irene envièt alara una armada contra los eslaus e lèu foguèron conquistats nòus territòris a Tracia e tanben a Macedonia. En 784 la victòria grèga foguèt celebrada a l’ipodròm de Constantinòble. Irene tanben ordonèt bastir la catedrala de Santa Sofia a Tessalonica.
La guèrra amb los aràbis tornèt l’an 786. Convoquèt un concili per restaurar las imatges mas, fin finala, poguèt pas capitar. I aguèron trebolums a la capitala. Ordonèt aucir los soldats iconoclastas e contunhèt lo concili a Nicea en 787. Fin finala, ailà poguèt ganhar e las imatges foguèron restauradas.
En 788 lo filh Constantin VI volguèt pas maridar la filha de Carlesmanhe e maridèt una dauna armenia nomenada Maria. Sonque doas annadas puèi demanèt poder governar sol. La revòlta comencèt lèu e Irene ordonèt lo general Estauraci de l’escrassar. Quand Constantin foguèt puèi nomenat emperaire, Irene foguèt tanben nomenda co-emperairitz.
En 792 l’armada grèga, dirigida per Constantin, patiguèt una òrra desbranda davant los bulgars. Irene profechèt per provocar la siá fin. Irene foguèt alara coronada coma Autocrata dels Romans. Lo Papa de Roma, Leon III aimèt brica lo fach, e nomenèt nòu emperaire al meteis Carlesmanhe en l’an 800.
Irene foguèt acusada de lençar d’argent imperial en tot balhar d’argent al pòble o anullar cèrts impòstes. En 802 foguèt descobèrta la conspiracion dels eunucs. Lo tresaurièr Nicefor protagonizèt un còp d’estat e se nomenèt a el meteis emperaire. Irene li demanèt poder tanben governar mas Nicefor l’arrestèt e l’envièt a l’illa dels Princes. Puèi foguèt enviada a Lesbos, ont, sens noiridura, moriguèt en agost de 803.
Malgrat aquò, la glèisa grèga la considerèt una santa. Foguèt puèi sepelida a la catedrala dels Sants Apostòls en Constantinòble, que foguèt raubada pels crosats occidentals en 1204. Lo tombèl foguèt destrusit, fin finala, pels turcs otomans en 1461.
Imatge principala: Medievalòc/ChatGPT
