VIDAL DE CANELLAS, COMPILADOR DE FÒRS (1190-1252)

CAM.- Vidal de Canellas nasquèt en Barcelona en l’an 1190, a Canyelles, e moriguèt a Òsca en 1252.  Foguèt evesque d’Òsca e Jaca e tanben foguèt lo compilador dels fòrs aragoneses en l’òbra Vidal Mayor (1247), que foguèt la primièra amassada de leis que i aurián al regne d’Aragon, ordenada pel meteis monarca Jacme Ir. Uèi encara es discutit se foguèt catalan o pas malgrat que los noms de familha dels fraires confirmarián lo fach.

Vidal estudièt dret roman e canonic a l’Universitat de la Catedrala de Barcelona e puèi a l’Universitat de Bolonha a la dècada de 1220. Foguèt ailà que coneissèt Ramon de Penyafort. En 1234 trabalhava coma canonge a Barcelona. Pauc aprés foguèt nomenat evesque d’Òsca e Jaca (1238). L’annada següenta participèt al setge de València de l’armada de Jacme Ir. Los problèmas que i aguèt puèi tre los nobles aragoneses entraïnèt la sieuna intervencion, çò que finiguèt amb los meteisses. Jacme Ir venguèt plan content pr’amor d’aquò e li reconeguèt. Tanben participèt coma evesque als concilis catolics de Tarragona e de Lion e tanben de Lhèida.

Idèia de Jacme Ir

Foguèt justament en aquela epòca que Jacme Ir aguèt l’idèia d’amassar totes los fòrs aragoneses en una sola òbra e li demanèt a Vidal d’o far. Vidal aguèt coma primièra amassada los fòrs de Jaca, pr’amor que ja èran los mai longs. En mai d’aquò lo Fòr long de Jaca (Fuero extenso de Chaca), aviá coma origina lo Fòr de Jaca.

Foguèt Jacme Ir qui li demanèt aquela amassada de fòrs en 1247 aprés las Corts d’Òsca, quand li foguèt demanat d’escriure lo Fòr General (Fuero Cheneral). Benlèu pr’amor d’aquela peticion la primièra version foguèt escricha en latin e pas en aragonés, malgrat que foguèt lèu lèu revirat tot a l’aragonés. Es aquesta version (l’aragonesa) la qu’arribèt fina a uèi lo jorn.

Quand ja foguèt fach public que los nous fòrs ja èran estats escrits, se li balhèt lo nòm de Vidal Mayor. Vidal de Canellas moriguèt pas gaire aprés, en 1252. Uèi la sieuna òbra es considerada plan mai qu’una amassada forala de l’epòca medievala pr’amor que tanben es una guida tecnica dirigida als professionals del dret que devián i trabalhar.

Totun, l’istòria finala a pas pogut demostrar se Vidal Canellas recebèt un premi o foguèt punit pr’amor de la redaccion d’aquestes fòrs aragoneses. Aquò es pas estonant pr’amor que, se ben es coneguda la voluntat de Jacme Ir de lo premiar, quand o anava far trobèt que i aviá força resisténcia de la noblesa aragonesa, qu’encara considerava lo Fòr de Jaca coma util e voliá pas cap fòr nòu.

Fins al sègle XIV sonque la  Compilatio minor  èra lei oficiala e la Compilatio Mayor o libre de Vidal èran considerats sonque comentaris e pro, mas pas cap lei oficiala aragonesa. Çò de mai curiós es que la Compilatio Minor tanben foguèt escricha pel meteis Vidal de Canellas. A la coneguda Extremadura aragonesa lo nòu fòr foguèt rebutat fins a l’an 1598. Vidal de Canellas foguèt sepelit a la catedrala de Jaca.

Imatge principala: Medievalòc/chatGPT