JOAN SENS TÈRRA, L’ÒME DARRIÈR LO REI
CAM.- Joan Plantagenet, atanben conegut coma Joan sens Tèrra, foguèt rei d’Anglatèrra e duc d’Aquitània. La siá familha, a l’epòca que nasquèt, èra una de las pus poderosas familhas reialas europèas. Mas Joan demorariá una granda partida de la siá vida a l’ombra dels autres fraires. Lo paire foguèt Enric II d’Anglatèrra e la maire Alienòr, duquessa d’Aquitània. Lo reialme s’espandissía alara a las illas britanicas mas tanben al continent pr’amor d’Aquitània, eiretatge mairal.
Joan, pasmens, foguèt lo darrièr filh e totjorn foguèt lo pus jove. Los autres fraires recebèron de territòris quora nasquèron. Enric lo Jove foguèt nomenat eretièr. Ricard recebèt Aquitània e Groffrey venguèt lèu duc de Bretanha. Pas res li foguèt balhat. O gaireben. Lèu la còrt comencèt a lo nomenar Joan sens Tèrra. Un nòm restacat a un òme plan, plan complèx.
Lo pichon filh dels Plantagenet
Joan nasquèt en 1166 o 1167, a Oxford. Èra lo cinquen filh d’Enric II Plantagenet e d’Alienòr d’Aquitània. Lo parelh discutiguèt lèu de manièra grèva. E los filhs venguèron d’aliats d’un o l’autre. Los fraires de Joan se revoltèron mai d’un còp contra lo paire. Alienòr finiguèt en preson pendent força ans, condemnada pel marit. Joan cresquèt doncas en una familha ont lo poder e la traïson èran comuns. E aquò marquèt lo biais de comprene, aprés, lo poder.
Es pas vertat qu’aguèsse pas de tèrras, cossí desiá lo sieu escaisnom. Aguèt de tèrras mas, restacat amb los autres fraires, pas gaire. Mas aquò, al mond medieval, èra clau, pr’amor que la tèrra èra lo poder. Car aquò entraïnava dependre del rei e los aliats.
Li caliá trobar un luòc a la còrt. E assagèt de lo trobar lèu. Quand moriguèt Enric II en 1189, lo nòu rei foguèt Ricard. Ricard, Còr de Leon, un grand prince amb fòrça desirs d’espandida territoriala. Lo nòu rei se n’anèt a Tèrra Santa e Joan demorèt coma regent. Assagèt alara de far créisser la siá influéncia politica e se far amic dels enemics de Ricard.
Quand Ricar foguèt enviat a preson nasquèt una granda desfisança tre los dos fraires. Los autres dos ja avián mòrt. En 1199 moriguèt Ricard sens filhs. Joan venguèt lo nòu rei anglés e nòu duc aquitan. Aviá 32 ans. Totun, lo reialme començava a èsser malaisit de governar.
Lo poder dels Plantagenet
Fasiá temps que lo rei de França, Felip II voliá conquistar lo territòri dels Plantagenet al continent. Lèu ataquèt Normandia que foguèt conquistada en 1204. Anjau tanben foguèt perdut. Val pas diré que foguèt una vertadièra catastròfa per Joan a nivèl politic mas atanben personal.
Las tèrras de la familha èran en dangièr. Per las sauvar caliá argent. Caliá aver mai ressorças e aquò sonque podiá passar per mai impòstes. E la talha cresquèt e venguèt plan impopulara. Tanben los barons demorèron encolerizats amb lo rei. Foguèt alara que nasquèt la vision de Joan coma un rei crusèl, venjatiu e desfisant, que punissiá los enemics lèu e que cambiava una aliança lèu leù se caliá.
Cal èsser prudent amb aquelas pensadas. Foguèron escrichas per d’enemics de Joan, pas per d’amics. Lo regnat de Joan sens Tèrra es vertat que foguèt plan conflictiu, mas aquò vòl pas dire que totes las acusacions que i aguèt contra Joan foguèssen vertadièras. La vision actuala que n’avèm foguèt bastida fòrça sègles aprés la siá mòrt.
Joan, per exèmple, foguèt plan actiu coma rei. Demorava sovent inquiet pr’amor dels impòstes, la justícia, los castèls o l’administracion reiala. La siá personalitat foguèt plan mai complèxa que la vision d’un despòta bastida sus una legenda contemporanèa.
La siá vida coma marit tanben foguèt malaisida. Primièr maridèt Isabel de Gloucester, mas lo maridatge foguèt lèu anullat. En 1200 maridèt Isabela d’Angosleisme e n’aguèt 5 filhs, dont Enric III. Tanben aguèt diversas relacions en defòra del matrimòni e encara divèrses filhs illegitims. Quora foguèt amb una femna foguèt totjorn per aver mai alianças amb d’autras familhas.
A mai de l’argent, Joan aguèt tanplan problèmas amb lo papat. Quora volguèt nomenar un nòu arquevesque de Canterbory lo papa Innocènci III s’encolarizèt pr’amor que lo voliá nomenar lo meteis papa. E Joan volguèt pas acceptar lo nòm aufèrt pel papa. Lo problèma amb lo papat demorèt annadas.
Car lo papa lancèt un interdicte sus Anglatèrra e, fin, finala, escomenjèt lo rei anglés. Joan sonque poguèt acceptar la desbranda e en 1213 lo reialme venguèt tornarmai a la soberaneitat papala. La situacion foguèt umilianta, mas caliá s’adaptar a una nova situacion politica.
La revòlta dels barons
En 1215 la situacion venguèt grèva. Un grop de barons angleses se revoltèt contra lo rei Joan pr’amor dels impòstes, las demandas reialas, las desbrandas militaras e la desfisança coma rei. Lèu conquistèron Londres e Joan sonque poguèt negociar. En junh del meteis an acceptèt la Carta Magna, un acòrd entre lo rei e los barons per finir amb cèrts abuses reials. Foguèt jamai una carta de libertats politicas pel pòble. Mas lèu venguèt un document plan important pels angleses.
Car des d’ara lo rei podiá pas pus demorar en defòra de la lei. E aquò èra començar una nòva edat anglesa. Mas la Magna Carta balhèt pas la patz. La guèrra amb los barons tornèt e calguèt demanar ajuda al prince francés Loís que lèu desbarquèt a Anglatèrra amb una armada francesa.
Lo país demorèt devessit e Joan assajèt de conquistar tornarmai lo país. En 1216 la campanha demorèt meses, mas Joan venguèt malaut e calguèt se retirar al castèl de Newark, al nòrd. Ailà moriguèt lo 18 d’octobre de 1216 amb sonque 50 ans de vida. Foguèt sepelit a Worcester (e pas a Wensminster). Lo nòu rei foguèt lo sieu filh Enric III. La dinastia Plantagenèt subrevisquèt, mas Joan demorèt amb una de las pejors reputacions que jamai cap rei anglés aguèt.
Joan sens Tèrra foguèt descrich per cronicaires e istorians coma un rei covard, crusèl, traïdor e immoral pendent sègles. L’imatge de Joan a la legenda de Robin Hood tanpauc ajudèt a cambiar la vision sus lo rei. Pasmens, Joan sens Tèrra, lo rei, foguèt, istoricament, plan mai complèx que tot aquò.
Cal pas parlar d’un tiran per lo comprene. La siá familha foguèt plan singulara. Paire e maire luchèron totjorn pel poder. E demorèt a l’ombra dels fraires totjorn. Quand venguèt rei, lo reialme ja èra malaisit de defensar. Perdèt Normandia e Anjau e la fisança del papa e los barons e acceptèt la Carta Magna en mièg d’una guèrra civila.
Mas Joan tanben foguèt un administrador plan actiu, que gobernava. Aguèt benlèu tan poder que creèt tants enemics ? Se aqueste foguèt lo cas, poguèt pas aprés los contrarotlar. Aguèt tèrras, poder e un reialme. E daissèt un eretièr que contrarotlariá Anglatèrra e Aquitània pendent 50 ans. Mas jamai poguèt demostrar als autres qu’el tanben podiá èsser un gran rei. Car quand venguèt rei sens fraires o paire, sonque demoravan enemics. E un reialme qu’èra plan desparièr de çò qu’aviá imaginat quand èra jove. Abans d’èsser rei d’Anglatèrra e duc d’Aquitània.
