LA BATALHA DEL FLUME TALAS (751)
CAM.- La batalha de Talas foguèt una de las pus importantas batalhas de tota Asia, pr’amor que configurèt lo punt maximal d’espandiment de la civilizacion chinesa vers l’oèst e tanben l’arrèst de l’espandi aràbi vers l’èst en Asia centrala. Malgrat los cambiaments de frontièra posteriors ambedoas civilizacions poguèron pas s’espandir mai e las frontièras demorèron, mai o mens, permanentas pendent los sègles següents e gaireben fins al moment actual.
La batalha se debanèt en julhèt de 751 prèp del flume Talas, pròche a la vila de Taraz. Los sarrasins avián alara mai de 150.000 òmes que facièron mai de 30.000 chineses e lors aliats. L’armada sarrasina èra formada per d’aràbis e de turcs. Los chineses, per contra, tanben avián fins a una tresena partida de lor armada amb d’aliats turcs – que cambièron lor fiseltat e ataquèron al còp l’armada chinesa pendent la batalha.
La batalha finiguèt amb una victòria dels aràbis e entraïnèt l’arrèst final de l’espandida chinesa a la region centrala d’Asia. Pasmens, la victòria dels aràbis foguèt tan cara als aràbis que tanpauc eles poguèron contunhar l’espandida vers l’èst. D’efièch, se aprés l’Islam ganhèt mai territòris puèi foguèt pr’amor que las populacions cambièron lor religion mas pas pr’amor de lor superioritat militara.
Una vision chinesa
Lo debanament de la batalha es relativament ben conegut pr’amor dels chineses e las siás cronicas contemporanèas. Çò que foguèt clau foguèt lo cambiament d’armada dels turcs, qu’ajudèron los aràbis a atacar los chineses malgrat que n’èran aliats. Aital poguèron encerclar los chineses, que foguèron chaplats. Sonque 2.000 chineses poguèron sortir del cercle, mas quand comencèron la batalha n’èran 10.000. Malgrat la resulta de la batalha los chineses assajèron de contunhar l’ofensiva, mas lo començament de la Revòlta d’An Lushan ne provoquèt l’arrèst definitiu.
D’efièch, Talas entraïnèt la fin de l’espandiment chinés en Asia centrala a l’epòca dels Tang. Talas foguèt lo luòc situat mai a l’oèst que los chineses istoricament i arribèron. La situacion venguèt puèi tan critica pels chineses que comencèt l’epòca de las 5 dinastias e los dètz reialmes. Curiosament, aprés la batalha los aràbis aprenguèron cossí crear papièr dels chineses.
