QUIM VALERA, PASSION PEL PATRIMÒNI

Francesc Sangar.- L’istorian e master en Istòria anciana de la Mediterranèa andorran, Joaquim Valera i Barros, es un dels erudits actuals qu’a fach mai per preservar l’eiretatge istoric e artistic del Principat d’Andòrra en particular e de la serrada pirenenca en general. Son activitat cobrís divèrses domenis, coma la difusion a travèrs de mèdias coma lo jornal Bondia, la Ràdio Nacionala d’Andòrra, Laurèdia TV o Cadena Pirenaica, e la participacion dins divèrsas organizacions que promòvon la conservacion e l’estudi del patrimòni. Ne parlam amb el.

Redaccion.- Sèm pro conscients del besonh de preservar aquel patrimòni, que son vertadièrament las nòstras rasigas? En quin estat podèm considerar l’estudi e conservacion del patrimòni en Andòrra e als Pirenèus?

Quim Valera.- Dispausar d’estructuras d’estat a Andòrra balha l’escasença d’una accion mai ampla, amb un Ministèri de Cultura pròpri, de tecnicians especialistas a totes los domenis culturals… Aurosament trobam a nivèl personal e individual una màger consciéncia de la defensa del patrimòni, que son vertadièrament las nòstras rasigas.

R.- Sètz tanben un afogat d’Occitània e de la region d’Arièja? Qué vos atira mai de las tèrras occitanas? Cossí consideratz que calriá intensificar las relacions entre catalans, occitans e andorrans? E dins lo domeni cultural?

Q.V.- Los mieus primièrs contactes amb las tèrras occitanas se produsiguèron amb los viatges escolars a ambedós costats dels Pirenèus. En passejant per qualques vilas, descobrissiá qualques toponims bilingües en occitan e francés, que desvelhavan la miá curiositat.  Tanben a Andòrra lo nòstre escut a las tres barras del Comtat de Fois.

Lèu comencèri a estudiar tanben la val de Vic de Sòs, lo parçan del Savartés… Totjorn dempuèi una vision del patrimòni d’aqueles territòris e las relacions entre totes eles.

Es vertat que los Comtats de Fois e d’Urgelh partejavan una meteissa civilizacion, dos territòris vesins que partegèron de divèrses capítols de lors istòrias, mas tanben de lors culturas. Sonque coma exèmple, las “Faias”, aqueles rituals de culte al fuòc presents a ambedós costats de la sarrada pirenenca.

Mas aquela relacion se debanèt tanben a totes los territòris occitans e catalans, afrairats per l’istòria, per la cultura, per la semblança de lors lengas. La desfacha de Murèth (1213) primièr e lo Tractat dels Pirenèus (1659) après, assejèron de desseparar catalans e occitans.

Es fòrça significau l’article del professor d’istòria e de lenga occitana Claude Delpla que remembrava que Catalonha e Occitània èran dos païses d’una meteissa civilizacion.

R.- Avètz publicat “L’antic país antic. La romanització de l’Urgell i la Cerdanya” e un grand nombre d’articles sus de subjèctes istorics e arqueologics-arquitecturals, mas totjorn per rapòrt a las desparièras regions pirenencas. Dins una istoriografia generala ont tendissèm a desseparar las teorias e los estudis, quina importància an d’estudis coma los vòstres, que meton en relacion d’endreches connectats istoricament?

Q.V.- Aquel libre se basa en un estudi ont ai analisat l’Urgelhet (qu’es lo nòm tradicional de la comarca del Naut Urgèl) e la Cerdanha e lors estructuras abans e pendent la Romanizacion. Ambedós territòris experimentèron una evolucion desparièra.

Als sègles IV aC e III aC lo desvolopament de la civilizacion ibèra èra fòrça anautit, e se pòt descobrir en domenis coma la ceramica, l’urbanisme dels poblats… e la lingüistica. La populacion parlava una lenga que poiriam nomenar “protopirenenc”. Lo meteis filològ Joan Coromines defendiá l’ipotèsi de la permanéncia d’aquela lenga fins a la Nauta Edat Mejana en aquelas comarcas pirenencas, cossí demòstran qualques toponims coma Esterri d’Àneu o Andòrra.

Los romans s’establissián mai que mai en aqueles territòris ont existissián de riquesas naturalas abondivas e i bastissián de vias de transpòrt, de vilas… a la comarca de la Cerdanha, fòrça mai rica en aquela epòca que l’Urgelhet. La romanizacion foguèt fòrça mai importanta. Per aquela rason a las comarcas mai romanizadas trobam mai toponims latins, del temps qu’a las autras se mantenon los mai ancestrals preromans.

R.- La vòstra tèsi actuala es dirigida als espacis de poder al comtat d’Urgelh jos lo govèrn del linhatge dels Cabrera.  Quina es la vòstra linha de recèrca?

Q.V.- Vòli analisar l’istòria del comtat d’Urgelh dempuèi l’optica de l’estudi del poder e la politica, pendent lo periòde que foguèt regit pel linhatge dels Cabrera. En aquela linha d’estudi, ieu parlarai suls espacis de poder, un tèma qu’es una especialitat mieuna tanben.

Los espacis de poder es un concèpte fòrça pirenenc; son d’emplaçaments ont se governava e ont s’amassavan aqueles que possedissián lo poder per decidir. Analisi jos lo govèrn dels Cabrera quins èran aqueles espacis e quin protagonisme aguèron a la nòstra istòria aqueles emplaçaments.

R.- Nos agradariá que nos parlèssetz de qualques uns de vòstres estudis e vòstras conclusions istoricas.

Q.V.- Fondèri tanben amb d’autres istorians, expèrts e agents culturals lo Collectiu Simeó de Guinda l’an 2021, amb la tòca de revendicar aquel personatge istoric essencial de l’istòria andorrana mejançant d’activitats divulgativas e de recèrca. Simeó de Guinda foguèt un avesque d’Urgelh e coprince qu’evitèt qu’Andòrra foguèsse absorbida tanben per la monarquia espanhòla a començaments del sègle XVIII après la Guèrra de Succession a la monarquia ispanica e lo Decrèt de Nòva Planta de Catalonha. Existiguèt la volontat d’estendre aquel Decrèt a Andòrra e anullar la siá sobeiranetat, mas aquel avesque empediguèt aquela intencion.

Collabòri tanben abitualament amb los “Papèrs de Recerca Històrica”, editats per la Societat Andorrana de Sciéncias, ont ai publicat divèrses articles totjorn de tematica istorica o de defensa del patrimòni.

R.- Collaboratz tanben a la proposicion comuna per la dessignacion coma Patrimòni Mondial de l’UNESCO de l’ensems del romanic andorran, la catedrala de La Seu d’Urgelh e lo Castèl de Fois. Cossí i collaboratz, e a quina estapa se tròba lo projècte?

Q.V.- Es un projècte fòrça interessant pr’amor qu’amassa territòris que partejavan l’ancian comtat d’Urgelh, coma la vila de Fois, lo Principat d’Andòrra o la catedrala de la Seu d’Urgelh. Lo dossièr de la proposicion e la sollicitud a estat liurat, e los tecnicians de l’UNESCO visitaràn los desparièrs emplaçaments per i realizar un estudi. Las conclusions poirián aparéisser a fins de l’an 2027, mas naturalament sonque son de supausicions aquelas datas.

En parlant amb Quim Valera nos comanda la siuena passion pel patrimòni e l’importància de la siuena coneissença e de la siuena conservacion. Es lo nòstre passat. Sèm nosautres meteisses.