MAI ENLÀ DE LA MEDITERRANÈA
CAM.- Malgrat que sovent pensam que l’edat mejana foguèt una epòca d’isolament total, la recerca actuala demòstra justament tot çò de contràri. Aital, lo mond medieval foguèt una estonanta ret de camins e tròbas que, sovent, s’arrestava pas malgrat la distància. En aguest scenàri d’occitans mas tanben catalans tanben ne foguèron protagonistas. E plan actius.
Almens pendent los sègles X, XI e XII los viatjaires catalans e occitans avián, sovent, los meteisses senhors e pr’amor d’aquò espandiguèron l’agach mai enlà de la mediterranèa e dintrèron en de rotas de legenda, coma la rota orientala o encara la celèbra Rota de la Sèda.
Lor origina foguèron totjorn de pòrts catalans e occitans: Tolosa (a travèrs de Garona), mas tanben Marsèlha, Montpelhièr, Cotlliure, Valéncia o Barcelona, que foguèron un tot economic de primièr òrdre al long dels sègles XIII e XIV. E la Mediterrània daissèt d’èsser una frontièra per venir una ampla ròta d’aiga.
Colonias e Consolats de Mar
Occitans e catalans tanben fondèron consolats de mar o colonias comercialas (coneguts coma alfondics o fandics) als principals pòrts mediterranèus, coma Alexandria d’Egipte, Acre (Tèrra Santa), o encara Famagusta, en Chipre, a mai de l’Empèri Bizantin. Car pòrts coma Trebisonda o Caffa tanben venguèron pòrts francs pels marinièrs occidentals del Mediterranèu.
Èra aicí ont nasquèt lo contacte amb de caravanas chinesas, indianas o persas. Totun, l’envasion mongòla del sègle XIII cambièt lo comèrci pr’amor que lor territori ara anava dempuèi Ongria fins al Pacific. Aquò balhèt una seguretat pels viatjaires jamai abans vista. E diplomatics, e explorators poguèron viatjar de biais tranquill aqueles païses sens paür.
Malgrat que lo nòm de Marco Polo capitalizèt aquel tipe de viatges, la documentacion de l’epòca confirma una preséncia de catalans e d’occitans permanenta en defòra de la Mediterranèa. Als archius notarials de Barcelona mas tanben de divèrsas vilas occitanas es confirmada lor presència pr’amor dels viatges cap a Orient. La lista de nòms es longa; Jacme Alaric de Perpinhan, Pèire Alpin de Martigàs, Ramon Muntaner…
L’argent n’èra la causa principala, de segur. Mas tanben la fe crestiana. Divèrses ordres religioses dont los franciscans e los dominicans recebèron plusors còps la mission d’assajar de convertir los pòbles nòmadas pagans asiatics en crestians. Los nestorians ne son testimòni.
Joan de Marignolli o Odoric de Pordenone (restacat als franciscans de la Corona d’Aragon) foguèron viatjaires sens fin mas tanben los franciscans d’Aragon e Provença, qu’arribèron mai d’un còp a Armenia o Pèrsia. D’autres religioses d’aquestes territòris aguèron una escòla de revirament aprés lo trabalh de figuras coma Raimond Llull. El meteis creèt divèrsas escòlas de traduccion de nòm internacional.
Sovent èran viatges durs, amb milièrs de quilomètres a pé, sens calçadura, en tot crosar desèrts coma lo del Gobi per assajar d’arribar a de luòcs luenhans coma Khanbaliq (l’actuala Pequin) o Zaiton (Quanzhou). La resulta mai evidenta es la creacion d’una mapa que demorèt e foguèt estudiada e usada pendent sègles. Es l’Atlas Catalan de 1375. La mapa foguèt creada pel josieu malhorquin Abraham Cresques e lo sieu filh Jafuda, un trabalh demanat pel meteis rei Joan Ir de Barcelona pr’amor que voliá far un present al rei de França.
Aquesta es una òbra de la cartografia medievala e amassa tota la informacion de l’epòca. Es tot çò de contràri a una mapa teologica, plan comuna de l’edat mejana. Car descriu d’un biais susprenent tota la geografia contemporanèa. I a vilas de la Rota de la Sèda e tanben referéncias visualas de l’Empèri del Grand Khan. La mapa, a mai, confirma que de vilas coma Barcelona, Perpinhan o Tolosa avián una informacion de primièra man plan actuala sus las zònas pus luenhas de la planeta, es plan drecha pr’amor , justament, d’aqueles viatges.
Cal remembrar que la Rota de la Sèda foguèt revolucionària a l’epòca. I arribèron teissits e aur de Pèrsia e China que cambièron lo biais de trabalhar de vilas coma Tolosa, Avinhon o Barcelona. D’espècias coma lo pebre, la canèla, lo gingebre o lo safran tanben cambièron la gastronomia medievala e venguèron simbòls de nau estatus social que demorèron escrichas en de libres internacionalament coneguts coma lo Libre de Sent Soví.
A travèrs d’aquesta ròta atanben arribèron a Euròpa nòvas idèas, nòvas tecnicas e nòvas coneisenças medicalas del mond islamic o asiatic que puèi trobèron a las universitats de Montpelhièr o Lhèida una sortida coma centres de difusion intellectuals. D’efièch, aquel dinamisme intellectual catalan e occitan foguèt aital justament pr’amor d’un agach mai obèrt cap als païses pus luenhans.
Aquesta participacion doncas de catalans e occitans a las rotas orientalas o de la Sèda ajuda a comprene una Euròpa medievala que ja començava a cambiar las relacions amb d’autres continents. Demorèron pas barrats dins las limitas geograficas europencas pr’amor qu’un sens fin de marinièrs e religioses aguèron una curiositat e abilitat d’adaptacion al moment extraordinàrias. Los remembrar es remembrar una partida importanta de nòstra istòria, çò es, que nòstra cultura foguèt totjorn bastida amb l’agach a la mar Mediterranèa.
