GAUTIÈR DE LEMÒTGES, L’OCCITAN QU’ARRIBÈT A MONGOLIA
Redaccion.- Quand los mongols arribèron a las frontièras orientalas d’Euròpa pendent la mitat del sègle XIII, la glèisa crestiana patiguèt un terratrèm. Las vielhas mapas politicas e mentalas d’aquela societat avián cambiat prigondament e per totjorn. La resulta foguèt crear una ret d’espias nòva que cambièt tanben l’istòria de la geografia.
Un nòm demòra encara sus los autres pr’amor dels sieus viatges; Gautièr de Lhemòtges, un fraire franciscan occitan que seriá pro abil per crosar las estèpas d’Asia centrala e arribar encara mai enlà. E cartografièt las nòvas tèrras a mai de bastir pònts amb los mongòls.
Gautièr nasquèt al sègle XIII en Lemosin. Aprés la crosada contra los bons òmes ara a Occitània i avián mai e mai religioses catolics. E fòrça d’aqueles dintrèron a l’òrdre dels franciscans. Gautièr dintrèt tanben en aquela òrdre a Lhemòtges. Lèu li foguèt demanat, pr’amor de la siá intelligéncia, de viatjar luenh coma missionari.
La mission mongola
En 1245, lo papa Innocenci declarèt començada la “mission mongòla”. Caliá saber qui èran aqueles nòus guerrièrs qu’avián atacat Euròpa a Ongria e Polonha, qué volián e se podián s’aliar amb Occident contra l’Islam. Aital podiá èsser salvat lo Levant crestian. Se que non, podián se convertir al cristianisme ? Gautièr de Lhemòtges lèu acceptèt lo trabalh. Lo viatge comencèt al Mediterranèu. Aprés daissar la còsta occitana s’embarquèt cap a Levant. Lo primièr arrest se debanèt a Chipre. Lo segond foguèron los pòrts (encara) crestians d’Acre e Tripòl.
D’aicí los problèmas comencèron a venir màgers; caliá crosar las montanhas d’Anatolia e lo Soltanat de Rom fins arribar a Geòrgia e la Mar Caspia. Cada estapa lo paisatge èra de mens en mens urban e mai rural. Amb lo dangièr qu’açò entraïnava. Dempuèi la Mar Caspia, Gautièr de Lhemòtges e la siá còla s’integrèron en una caravana comerciala que se dirigissiá a l’èst. Amb la Pax Mongolica, lo dangièr ara veniá mai flac e la seguretat pus nauta. Èra vertat qu’aquò arribèt de la man de la terror mongola, mas òm podiá ara viatjar segur fins al Pacific.
Gautièr arribèt apuèi al Khanat de Chagatai. Ailà i aviá la depression de la Mar Caspia, d’estèpas sens fin e plusors desèrts dont lo Karakum. L’esfòrç realizat pel lemosin foguèt extraordinàri; de viatges jornadièrs a caval de mai de 12 oras, temperaturas extrèmas (fred e calor) e una dièta plan paüra basada sonque en de lach d’èga fermentada e carn seca de moton. Es conegut que Gautièr arribèt a la Mar d’Aral e puèi contunhèt prèp del flume Sirdarian. Lèu arribèron a las primièras montanhas d’Altai. Ailà calguèt cercar de guidas localas cumanas o mongòlas car òm podiá morir lèu sens saber la direccion drecha.
Uèi encara los istorians discutisson fins ont arribèt Gautièr de Lhemòtges. A l’epòca tanben foguèt plan criticat. Sonque se pòt afirmar, pr’amor d’autras cronicas franciscanas contemporanèas qu’arribèt plan a Pèrsia e puèi dintrèt en Asia Centrala. Mas, fins a ont ? Aprés visitar Tabriz (Azerbaitjan iranian) se n’anèt a la capitala de l’armada mongòla ivernala, situada prèp del flume Volga (o benlèu lo Cazacstan central). I a pas d’espròvas escritas sus la siá arribada a Karakorum, la capitala mongòla. Malgrat aquò, foguèt l’europèu qu’arribèt mai a l’èst en aquela epòca. E plan mai abans que Marco Polo.
Gautièr de Lhemòtges es important pas pr’amor de fins ont arribèt mas pr’amor que venguèt cronicaire. Quand tornèt a Euròpa escriguèt divèrses rapòrts pels franciscans. E cambièt la pensada europèa per totjorn. Abans pensavan qu’Asia èra la tèrra dels òmes amb cap de can (cinocefals), que i demoravan amb d’antropofags e tribús que demoravan barradas en de vilas amb murs de fèrre bastidas a l’epòca d’Alexandre lo Grand.
Gautièr demostrèt la realitat; un empèri plan organizat, amb un sistèma de corrièrs (yam) que crosava tota Asia en sonque qualcunes jorns, una còrt ont se parlava de filosofia e teologia e una societat multiculturala ont i avián bodistas, sarrasins, chamans e crestians nestorians. Gautièr de Lhemòtges tanben confirmèt l’idrografia de la region e balhèt fòrça donadas, utilizadas puèi per cambiar las mapas classicas de Ptolomèu. Gautièr moriguèt abans de 1300 aprés realizar una de las odissèas pus importantas de la siá epòca. E, malgrat que puèi i a d’autres nòms mai restacats amb la geografia e los viatges de l’Edat Mejana, lo sieu nòm deuriá demorar coma lo d’una figura excepcionala del sieu temps.
Car Gautièr e d’autres viatjaires occitans e catalans de l’epòca foguèron los primièrs a representar la genèsi de la primièra globalizacion de la planeta. Pr’amor que l’occitan Gautièr de Lhemòtges demostrèt que las limitas mondialas finissián pas ont desián los ancians e que la curiositat èra lo sol camin se òm voliá descobrir qué i aviá mai enlà de la Mediterrànea. Amb Gautièr las frontièras de la coneissença umana cambièron per totjorn. Aprés Gautièr aquelas frontièras venguèron mai e mai amplas. E amb elas la coneissença umana medievala s’espandiguèt per totjorn.
Imatge principala: Medievalòc/ChatGPT
