LAS NÒTAS DE GUIDO D’AREZZO

Francesc Sangar.- “Dò re mi fa sòl la si dò” cantava l’actritz Julie Andrews al film “The sound of music”, mas quina es l’origina de las nòtas musicalas? Devèm viatjar fins al sègle XI per conéisser l’òbra d’un monge benedictin, Guido d’Arezzo (992 – 1050), en latin Guidus Arenitus, de l’actuala Toscana, que publiquèt divèrses trabalhs consacrats a la musica, una disciplina fòrça desvolopada als monastèris benedictins.

Gaireben tota l’informacion que possedissèm sus la siuena vida proven de cèrtas cartas consacradas a l’avesque Teobald d’Arezzo e al sieu fraire monge Miquèu de Pomposa. Malurosament fòrça dels sieus trabalhs an desaparegut, malgrat qu’avèm de referéncias mercés a d’autres tèxtes. La reputacion dels sieus estudis provoquèt l’interès del meteis Papa Joan XIX e una longa visita a Roma.

L’analisi de la musica polifonica

Lo sieu libre “Micrologus de disciplina artis musicae” de l’an 1025, analisava la musica polifonica e lo cant. Pendent de sègles venguèt una lectura gaireben obligatòria als centres de divulgacion musicala e a las universitats medievalas europèas. Solament los estudis de Boèci (sègles V e VI) aguèron mai de difusion pendent l’epòca medievala.  Foguèt l’inventor del tetragrama, paire del conegut pentagrama, que marcava las nautors dels sons, mejançant la siuena representacion amb un sistèma de linhas e espacis.

Mas Guido d’Arezzo es conegut sustot per la creacion de nòtas musicalas. Èran abans utilizadas las primièras letras de l’alfabet de la A fins a la G. En aquela epòca, als monastèris èra cantat un imne consacrat a Sant Joan Baptista, escrich pel diacre Pau (sègle VIII) de l’abadiá de Montecassino, e qu’èra conegut amb lo nom “Ut queant laxis” (los imnes e los psalms recebián coma nom lo sieu primièr vèrs; tanben las cançons posterioras dels trobadors). Aquela composicion possedissiá una caracteristica; cada vèrs començava amb una nòta superiora a la del vèrs anterior.

Guido d’Arezzo, quand viviá al monastèri de Pomposa (e d’ont foguèt fin finala lo prior), decidiguèt que, per la reputacion que possedissiá aquel imne a la siuena epòca, podiá èsser utilizat per nomenar las nòtas musicalas. La primièra sillaba de cada vèrs nomenariá una d’elas.

“Ut queant laxis

Resonare fibris

Mira gestorum

Famuli tuorum

Solve polluti

Labii reatum

Sancte Ioannes”

Al sègle XVII, l’estudiós italian de la musica Giovanni Battista Doni substituiguèt la sillaba UT per DO, perque aquela segonda s’adaptava melhor a la votz, e la nòta SI del darrièr vèrs proven de las inicialas de Sant Joan. La traduccion del tèxt, clarament religiós, es “Per que pòscan exaltar amb fòrça las meravilhas aqueles servents tieus, perdona la manca dels nòstres pòts impurs, Sant Joan.”

Una autra invencion de Guido d’Arezzo foguèt la nomentada “man guidoniana”, una representacion d’una man umana qu’ajudava los cantaires a legir de composicions musicalas. Vertadièrament un esquèma amb d’“instruccions” per aprene musica. Semblariá qu’aquela invencion seriá anteriora a Guido, mas qu’el perfeccionèt lo sistèma. Guido d’Arezzo una personalitat basica de l’istòria musicala europèa e mondiala.