LA NAISSENÇA DE LA CONFEDERACION CATALANA E ARAGONESA
Lo matrimòni entre lo comte de Barcelona, Ramon Berenguer IVn e Peronella, filha del rei d’Aragon, Ramir IInd, balhèt pas, en 1137, a la creacion de la corona catalana e aragonesa coma organizacion comuna d’ambedós estats. Foguèt un nòu reialme que totjorn acceptèt las particularitats d’ambedós païses, Catalonha e Aragon, al començament, mas que puèi tanben passèt çò de meteis amb València, Malhòrca, Corsega, Sardenha, Sicília, Nàpols o encara Atenas e Neopatria.
Anfós Ir foguèt lo filh de Ramon Berenguèr IVn e de Peronella, e venguèt, al còp, rei d’Aragon e comte de Barcelona. Coma comte barcelonin tanben dintrèron a la nòva corona los comtats de Carcassona e Rasés, de Carladés, de Provença e las senhoriás de Montpelhièr e Omeladés.
Lo nòm medieval del nòu reialme foguèt Corona d’Aragon mas totjorn aguèt un govèrn confederal. La capitala èra Barcelona, ont demorava lo comte catalan. Benlèu pr’açò tanben es coneguda aquela corona coma Confederacion catalana e aragonesa, un nòm uèi acceptat per desenas de cercaires e d’istorians a nivèl mondial.
Aragon, Navarra e Saragossa
En 1137 doncas i aviá lo reialme d’Aragon d’un costat e lo Regnum Caesaraugustanum (lo territòri pus meridional d’Aragon e qu’aviá Saragossa coma capitala) e de l’autre lo comtat de Barcelona e los territòris vassals del meteis, dont lo Bearn, la Bigorra, lo Comenge e Coserans, Carcassona e los comtats de Palhars, Urgèl, Rosselhon e Empúries-Peralda, Nimes e Melguelh, Montpelhièr e millau, Carladés, Gavaldan e Provença, vassals del comte de Barcelona.
L’avanç vèrs lo sud d‘Aragon aviá capitat e plan amb Ramir Ir e puèi amb los reis d’Aragon Sanç Comires (1073-1094) e encara Pèire Ir (1094-1104), que conquistèron Osca, Alquézar, Barbastre, Graus e Monzon. Anfós Ir encara uniguèt Navarra e conquistèt Tamarit, Eixea, Saragossa, Tudela, Calataiud e Daroca. Moriguèt en 1134 a Fraga.
Lo sieu testament foguèt plan polemic pr’amor que devessiá lo reialme en divèrses estats pus pichons balhats a divèrsas ordres militaras. Navarra se separèt d’Aragon e Castilha conquistèt Saragossa entre los ans 1134 e 1137 e creèt lo Regnum Cesaraugustanaum.
Quand tot aquò se debanava lo sieu fraire Ramir IInd confirmèt al comte de Barcelona que la sieuna filha maridariá amb el. L’aliança tradicionala d’Aragon amb Navarra e Castilha finiguèt e comencèt una autra amb Barcelona e Catalonha que demorariá sègles. Foguèt justament Ramon Berenguer IVn qui confirmèt l’anullacion del testament d’Anfós Ir, conquistèt tornarmai las vilas aragonesas perdudas aprés Fraga e creèt una frontièra aragonesa meridionala mas tanben occidentala plan mai fòrta amb una linha de castèls al sud del flume Èbre que devián protegir Aragon e los sieus abitants de l’imperialisme castilhan, car ara los catalans serián pas pus cap menaça pels aragoneses mas los sieus aliats pendent tota l’edat medievala e encara fins a l’an 1715.
Fotografia principal: Vila de Fraga. Ecelan/CC.
