LA LEGENDA DE TALIESIN

CAM.- Una de las màgers fònts istoricas britanicas per estudiar lo sègle VIn es Gildas. Lo sieu raconte de l’envasion saxona es un pauc apocaliptica mas a la sieuna epòca lo massacre ja èra gaireben finit. Al sègle VII fòrça luòcs de la Bretanha cèlta ara èran ja anglo-saxons.

Sonque demoravan cèltas Galas, Cumbria e Cornualha. Mai enlà de Gildas cuala es l’autra fònt importanta per coneísser aquel periòde ? Taliesin (534-599). Fòrça de çò que foguèt escrich aprés es legandari. Òm desiá que foguèt un bard, un druïda, un broish, contemporanèu de Merlin e Artús. Podèm uèi desseparar la realitat de la legenda sus Taliesin ?

De’n primièr cal parlar del Libre de Taliesin. Foguèt escrich al sègle XIV e son 56 poèmas escriches en galés. Es poesia que parla de trabalhs plan anteriors. Los mai ancians son del sègle VI malgrat qu’uèi sabèm que la majoritat foguèron escriches entre los sègles IX e XIV. Çò de mai segur es que foguèsse lo trabalh de divèrses autors.

Qualcunes poèmas son de tematica crestiana. D’autres parlan de mitologia cèlta. Qualcunes encara son de profecias. Mas totes ajudèron a crear l’imatge de Taliesin. Los mai ancians son los nomenats poèmas eroics, que parlan d’un Taliesin que benlèu visquèt al sègle VI.

I a de referéncias a de luòcs e personas realas. Qualcunes luòcs existisson pas pus. Totes son de cançons escrichas pels mecenas de Taliesin, reis britanics. I a pas de referéncias mitologicas. Taliesin es totjorn presentat coma crestian. Qu’escriviá de poèmas pel rei. Son los sols poèmas que podèm aver coma refréncia reala a Taliesin. Mas sèm pas 100% segurs. Malgrat aquò son considerats coma reals.

Una còpia posteriora

Los poèmas, pasmens, son del sègle XIV. Foguèron revirats del galés. E doncas cambièron la sieuna biografia. I a fins a tres mecènas desparièrs; Urien de Rheged, un rei breton del nòrd-oèst anglés e lo sud escocés. Tanben Cynan, rei de Powys e encara Gwallag, un rei del nòrd anglés. Alara, i aguèt sonque un Taliesin o 3 ?

Taliesin doncas escriguèt los poèmas amb de musica. Quora cantava o fasiá a la cambra reiala. E acompanhava lo poèma amb musica d’arpa. E los poèmas parlan, sovent, de guèrra. Son mai fidèls que lo libre de Gildas. Parlan de lucha entre d’angleswa e de bretons, las causas e las batalhas. Taliesin foguèt contemporanèu d’aquelas guèrras e pas coma Gildas que visquèt aprés. L’imatge balhada es doncas mai realista.

Taliesin foguèt pagat pels sieus poèmas. E doncas escriguèt , mai que mai, sus de victòrias. D’efièch, jamai parla de cap desfacha. E jamai critiquèt los mecènas. Son problematics los sieus poèmas pr’amor qu’encara sabèm pas de qui parla. Los nòms de luòcs e personas cambièron pendent los sègles. Un exèmple es lo nòm de Rheged.  E amb tot aquò, que ne podèm aprendre ?

La tematica dels poèmas es aquesta; de raubaments d’elevatge, de guèrra de conquista, de guèrra entre d’angleses e bretons, de guèrra entre de bretons, la cerca de la patz, de vilas brutladas, d’enemics desconeguts (pictes ?). Taliesin escriguèt plan sus Urien de Rheged. Los luòcs nomenats son escoceses o angleses. Uèi se pensa que Rheged èra situat ala frontièra entre ambedos païses. L’arqueologia prepausèt Galloway.

La guèrra doncas foguèt entre d’angles e de bretons mas tanben entre de bretons. Taliesin parlèt sus un rei angle nomenat ‘Fflamddywn’ (lo qu’a lo fuòc). Cèrts autors dison qu’aquò es una referéncia a Teodòr de Bernica.  Mas la guèrra durèt pas tan e tanben i aguèt de periòdes de patz. Alara i avián de raubaments d’elevatge. Segon Taliesin Urien foguèt un grand raubaire d’elevatge.

Tanben i aguèron de guèrras de conquista. Mas qué voliá dire conquistar al sègle VI ? Pels romans èra aucupar lo territòri. Mas pas totes pensavan parièr. Segon Taliesin Urien dintrèt en Aeron e foguèt planvengut. Ont èra Aeron ? A Airedale, en Yorkshire ? o a Ayr, en Escòcia ? La conquista, totun, arribèt sens de guèrra. Semblariá coma se conquistar foguèsse mai raubar e sacar. Al poèma “A travèrs de l’an” los òmes de Rheged sacan pendent tot l’an.

Sonque un còp a la sieuna poesia un vilatge es brutlat. La guèrra èra contra los guerrièrs e pas contra los civils. E quan aquò arriba las victimas son d’angles e pas de bretons. Es tot al poèma “Urien d’Erechwydd”. Lo rei angle Fflamddywn demana la sosmission d’Urien, que jamai arribèt. Mas i a, totun, un tractat entre d’angles e bretons. Los angles vòlon pas exterminar los bretons.

Per Gildas los angles desbarquèron de la mar e saquèron tota la tèrra e brutlèron totas las vilas fins qu’arribèron a la mar de l’oèst. Per Taliesin, per contra, la guèrra contra los angles foguèt una guèrra d’atacas e contratacas, d’alianças e de fiseltat. De raubar elevatge e ont los tractats parlan pas de sosmission totala. Benlèu un jorn l’arqueologia balharà mai de lutz sus aquò.

Taliesin e Gildas foguèron desparièrs. Gildas foguèt un clergue e Taliesin un mercenàri qu’escriguèt pel rei çò que lo rei voliá escotar. Taliesin foguèt mai realista.  Sabiá çò que caliá escriure per èsser mai fisèl a la realitat. Mas tanben sabiá cantar sus de reis ja glorificats abans. Encara uèi es una de las màgers fònts literàrias e istoricas quand parlam de la Granda Bretanha del sègle VI.