L’ORDONANÇA DE VILLERS-COTTÊRETS (1539)
Francesc Sangar.- Quin foguèt lo primièr decrèt legislatiu que començèt la limitacion de l’usatge de la lenga occitana? L’Ordonança de Villers-Cottêrets, redigida per Guillaume Poyet del Conselh Privat de la Corona e signada pel rei Francés I de França (1494 – 1547) a aquela meteissa vila l’an 1539. Es un decrèt qu’incorpòra cent-nonanta dos articles que regulan divèrses domenis coma los dreches de las vilas (lo poder reial autoritàri contra lo poder de la borgesiá ciutadana), l’obligacion dels registres dels bateges (contraròtle sus las practicas religiosas), la reforma de la jurisdiccion religiosa… mas tanben l’imposicion de la lenga francesa coma unica lenga de las administracions publicas, compresa la judiciala. Amb un concèpte modèrn, poiriam afirmar qu’aquel decrèt reconeissiá lo francés coma l’unica lenga oficiala del reialme.
La causa defensada per aquela obligacion que marquèt lo futur de l’occitan (e de las autras lengas de França) èra la necessitat d’escriure de tèxtes administratius que poguèsson èsser compreses a tot lo territòri del reialme per quin foncionari que siá. Començava tanben la decadéncia del latin en aquel domeni, lenga utilizada pendent sègles. Abans las ordonanças de Moulins de Carles VIII (1490) e de Lion de Loís XII (1510) avián limitat l’utilizacion del latin e defendián totas las lengas pròprias, mas ara l’ordonança de Francés I enebissiá tanben las lengas provincialas.
Una Occitània occitana (e pas francesa)
En una Occitània ont gaireben totes parlavan en occitan e la majoritat de la populacion desconeissiá lo francés, la nòva ordonança desprotegissiá fòrça ciutadans, que coneissián pas la lenga de la Cort parisenca. “De prononcer et expedier tous actes en langaige françoys” (de prononciar e expedir totes los actes en lenga francesa” exprimissiá l’article 111 de l’ordenança.
Aquel edicte es lo tèxt legislatiu “viu” mai ancian de França, pr’amor que los dos articles que tractan sus la situacion lingüistica son estats pas abolits jamai, malgrat totes los cambiaments politics de França pendent la siuena istòria. Solament lo Bearn atenguèt una cèrta “exempcion” e foguèt permesa l’utilizacion administrativa de la siuena modalitat de l’occitan fins a la Revolucion. Una exempcion que permetèt una màger vitalitat de la lenga e qu’a provocat qu’al Bearn l’occitan mantenga encara una màger preséncia qu’en d’autres territòris occitans.
Lo règne de Francés I es contemporanèu al d’autres govèrns de monarcas que volián recuperar lo poder reial après sègles de limitacions de l’aristocracia feudala, e amb l’assag de crear una monarquia autoritària. E una de las intencions per aténher aquel poder èra la centralizacion uniformista, e la lenga (e la cultura) èran utilizadas en aquela direccion.
Del pergamin original se conservan solament doas còpias, als archius departamentals de las Bocas de Ròse (Bocas dau Ròse) e de l’Isèra. L’ordonança foguèt utilizada per la Revolucion e los regims politics posteriors per defendre l’imposicion del francés pendent los sègles XIX e XX. Una situacion estonanta que de regims revolucionaris e republicans apiegen la siuena politica lingüistica en una ordenança d’una monarquia autoritària.
