BEATRITZ DE PLANISSOLAS O LA VÒTZ D’UNA FEMNA DE L’EDAT MEJANA

CAM.- L’istòria medievala acostuma d’èsser una istòria de reis, papas, cavalièrs e grandas batalhas. Pasmens, tanben i aguèt una Edat Mejana mai intima, complèxa e umana. Una realitat femenina que gaireben totjorn fugís de las cronicas de l’epòca. Urosament, uèi tanben avèm l’istòria de personas coma Beatritz de Planissòlas, una nòbla occitana del sègle XIV, descrita per l’Inquisicion de Pàmias. Mercés a aquò uèi podèm descobrir las cresenças e contradiccions d’una femna plan liura en un mond plan complèx.

Beatritz foguèt ariejesa, una region que, al XIV, encara èra un dels darrièrs reductes de resisténcia catara. Beatritz apartenguèt a la pichona noblesa locala; èra filha de Felip de Planissòlas e maridèt Bérenger de Ròcafòrt, senhor del pichon castèl de Montalhon, situat prèp del vilatge de Montalhon.

En 1301, Beatritz venguèt veusa. Aquò podiá èsser una condemna a la marginalizacion mas atanben una fenèstra dobèrta a la libertat. Beatritz, volguèt pas se retirar a un monastèri o cercar la proteccion d’un nòu maridatge. Causiguèt administrar lo sieu patrimòni e viure amb una autonomia personala granda. Mas aquò provoquèt la critica dels sectors pus conservadors de la region. Lèu Beatritz se desplaçèt aisidament entre los castèls de la noblesa e las ostals de la gent umila d’Arièja.

Una cronica plan detalhada

La cronica detalhada de la siá vida descriu una relacion amorosa intensa amb Pèire Clergue, lo rector de Montailló. Clergue èra un òme atractiu, ric, membre de la familha mai poderosa del vilatge e tanplan un dels caps de la ret d’informadors del catarisme a la region.

Pendent los interrogatoris de l’Inquisicion de Pàmias, Beatritz amagèt pas res e descriguèt cossí se trobavan a l’interior de la glèisa, cossí lo rector la visitava a son castèl e cossí fasián l’amor dins lo meteis lièch. Luènh de manifestar penediment, Beatritz defendèt la puretat de sos actes. Remembrèt que lo meteis Clergue li disiá que l’amor entre un òme e una femna èra un acte natural e que, se se fasiá amb lo consentiment de las doas parts, constituissiá pas cap pecat. La vida de Beatritz se debana pendent una epòca ont lo catarisme ja èra pas pus una glèisa organizada amb de grands evèsques, mas una fe perseguida que subreviviá a la clandestinitat mercés a la solidaritat vesinala.

Davant los inquisidors, Beatritz expliquèt que la Glèisa Catolica li semblava una institucion corrompuda, mai preocupada d’amassar de riquesas que non pas de salvar armas. Beatritz doncas vesiá los perfectes catars clandestins un modèl d’austeritat e d’espiritualitat autentica. Demandavan pas d’argent, vivián del trabalh de lors mans e aufrissián de confòrt espiritual sens menaçar amb l’infèrn. Per Beatritz, lo catarisme èra una forma de resisténcia culturala contra una autoritat exteriora opressora e estrangièra als costums occitans.

Pasmens, lèu foguèt descobèrta la traïson de Pèire Clergue, que desvièt las sospechas sus el meteis e joguèt un doble jòc mortal. En 1320, l’Inquisicion queiguèt sus Beatritz. Foguèt arrestada per òrdre de Jacques Fournier, l’evèsque de Pàmias (mai tard lo papa Beneset XII), e los oficials del tribunal descriguèron detalhadament los objèctes que portava amb ela.

A la siá borsa, Beatritz aviá una colleccion d’amuletas plan divèrsa; tròces de cordèl d’eretges executats a la forca, de cordonets faches amb de pels umans per d’encantaments amoroses, plantas medicinalas o de la bona fortuna e telas impregnadas de la primièra menstruacion de las siás filhas, de remèdis protectors de la santat femenina. Çò que mòstra que, a l’epòca e en aquela region, i aviá una mescla de fe catòlica, d’eretgia catara e de practicas magicas d’origina pagana. L’interrogatòri foguèt dur. Jacques Fournier cercava pas tant la punicion fisica immediata coma la confession totala e la retractacion de l’acusat. Beatritz aguèt una granda intelligéncia tactica. Assajèt de minimizar sa responsabilitat e pr’açò racontèt los faches amb onestetat.

Fin finala, Beatritz de Planissòlas foguèt condemnada per eretgia en març de 1321. Mas capitèt d’escapar al lenhièr. La senténcia confirmava la confiscacion de totes sos bens, preson e portar cosidas sus los vestits doas croses de drap jaune, lo simbòl dels eretges penedits. Malgrat tot aquò Beatritz subrevisquèt al procès. La siá biografia foguèt recuperada sègles mai tard per d’istorians coma Emmanuel Le Roy Ladurie en 1964-1965 a la siá òbra “Montaillou, village occitan”, encara uèi un testimoniatge amb granda valor. Beatritz remembra que l’Edat Mejana foguèt pas un blòc monolitic de fanatisme, mas una mescla de vidas umanas passionadas, que dobtavan de las vertats absoludas e que, defendián lor dreich d’aimar e pensar en libertat.