LO COMTAT D’ARAGON (802-1035)
Christian Andreu.- L’origina de l’ancian comtat d’Aragon – pr’amor qu’Aragon foguèt primièr un comtat abans d’èsser un reialme – foguèron las montanhas del Pirenèu central e las vals d’Anso, Echo e Canfranc. Quora foguèt creat, la tòca èra defensar lo territòri aquitan (occitan) mai al sud de las atacas dels sarrasins.
Pasmens, pendent la primièra epòca, lo comtat d’Aragon demorèt jos la soberaneitat aquitana. Pauc a cha pauc, s’epandiguèt pel flume Galligo e s’amassèt a la proteccion del govèrn navarrés. La darrièra comtessa d’Aragon, Andregoto Galínez, maridèt lo rei de Pampaluna García Sanchez Ir. Lor filh Sancho Garcés IInd aguèt los títols de rei de Pampaluna e comte d’Aragon.
Mas en 1035 Sancho Mayor devessiguèt las tèrras entre los lors filhs: Remiro Ir demorará coma Rei de Pampaluna. Aragon causiguèt alavètz començar a luchar per la sieuna indpendéncia. E malgrat que cèrts istorians consideran que Remiro I foguèt lo primièr rei aragonés, Aragon encara formava part del reialme navarrés.
Un comtat que demorèt dos sègles
Lo comtat d’Aragon se formèt en l’an 802 amb las vals d’Ansó, Hecho e Aragon. La tòca dels aquitans èra defensar la frontièra meridionala del reialme d’atacas sarrasinas. Malgrat tot aquò, lo temps desseparèt los aragoneses dels aquitans per s’amassar, pauc a cha pauc, al govèrn navarrés.
Per ansin, Sancho Garcés IInd serà ja rei de Pampaluna e comte d’Aragon en l’an 925. Mai de 100 ans après, Ramiro Ir foguèt nomenat comte d’Aragon tornarmai e lo sieu fraire García Sanchez IIIn foguèt nomenat rei de Pampaluna. Ramiro conquistèt alara los comtats de Ribagòrça e Sobrarb e comencèt a se considerar pas pus un vassal dels navarreses.
Lo sieu filh, Sancho Ramírez, ja signarà coma filh de rei e pr’açò los istorians actuals considèran que son paire foguèt lo vertadièr primièr rei aragonés. Lo lhinatge foguèt nomenat Aragon.
D’efièch, las vals pirenencas aragonesas jamai foguèron conquistadas pels sarrasins. Aprés se conéisser la victòria occitana sus los sarrassins a Peitieus los aragoneses s’amassèron a Somport e creèron, amb l’ajuda dels aquitans, lo comtat d’Aragon.
A nòrd, lo comtat aviá coma frontièra lo flume Aragon. Aureolo ja n’èra comte en 809 quand moriguèt. Los sarrasins profechèron aquela situacion per assajar de conquistar lo comtat, mas alara Loís Ir, rei d’Aquitània, crosèt Somport amb una armada e arribèt fins a Òsca. Pasmens, l’armada occitana poguèt pas conquistar la vila (Waska). En 812 los occitans tornèron a assetjar Òsca mas i capitèron pas.
Lo nòu comte aragonés, Aznar Galíndez Ir, demorèt coma vassal del rei aquitan. Lèu conquistèt las vals de Tena e Aurin, arribèt fins al flume Gállego e comencèt a desseparar lo comtat del reialme aquitan. Totun, García lo Dolent se revoltèt contra Aznar Galíndez Ir e li raubèt lo títol. Annadas puèi Galindo Aznaréz Ir, filh d’Aznar Galíndez Ir, tornèt e conquistèt tornarmai lo títol de comte raubat. García Íñiguez de Pampaluna l’ajudèt.
Al sègle X , Andregoto Galíndez, filha de Galindo II Aznárez, maridèt lo rei de Pampaluna García Sánchez Ir. En 970 lo sieu filh foguèt nomenat rei de Pampaluna e comte d’Aragon. En 1035 Ramir es ja lo primièr comte d’Aragon que poguèt se liurar de iure del vassalatge a Pampaluna. Lo sieu filh ja foguèt rei.
L’economia basica del comtat foguèt l’agricultura e la pèsca. I aviá pas gaire indústria qu’èra, mai que mai, pichona e familhala. La populacion demorava en de maines isolats e tanben en de fortalesas e monastèris. Al sègle IXn l’economia cambièt pr’amor que ja i a castèls e senhor feudals que volián conquistar lo sud. Pasmens, la majoritat de proprietàris avián sonque pòcas tèrras. I aguèt mai feudalisme a Ribagorça e Pallars, que seguissián las òrdres de Tolosa e Aquitània. Quand lo comtat serà reialme la majoritat de guerrièrs feudals seràn ja una majoritat e o seràn pendent tota l’edat mejana.
