CHRÉTIEN DE TROYES (1130-1190)
Chrétien de Troyes (1130-1190) foguèt un escrivan, poèta e trobador francés uèi considerat lo fondator de la literatiura de clicle arturic (o d’Artús) en francés medieval e tanben foguèt un dels primièrs autors de roman de cavalariás. Foguèt al servici de la cort de Champanha amb Enric lo liberal e Maria de França, filha d’Alienòr d’aquitània.
Chrétien de Troyes escriguèt Érec e Énida, Cligès, Lancelot o lo Cavalièr de la Carrèta, Yvain o lo Cavalièr del Leon, e Perceval o lo comte del Grasal. Chrétien escriguèt totjorn per un public concret amb una vision aristocratica, de cavalièrs, aventuras e amor cortés un pauc luenhas de la vida vidanta dels paisans normals de l’epòca.
Franc de la siá òbra, pauc es conegut de la siá vida. Segon lo meteis autor lo nòm Chrétien ven de Crestiens de Troies. Seriá nascut en Champanha mas la vila de Troyes foguèt brutlada al sègle XIIn e doncas demòra pas cap document per poder o confirmar.
Quand èra jove revirèt l’Art d’Aimar e las Metamorfòsis d’Ovidi. En 1162, Chrétien escriguèt Érec e Énida e encara en 1164 Cligés o la Falsa Mòrt. Al prològ del libre de lo cavalièr de la Carrèta confirma que realizèt lo libre pr’amor que li demanèt Maria de Champanha, filha d’Alienòr d’Aquitània. Tanben daissèt escrit al prològ de Perceval que lo libre èra estat demanat per lo comte de Flandra, Felip d’Alsàcia.
Mecenatge de la nauta noblesa
Ambedós mecènas apertenon a la nauta noblesa regionala francesa. La mòrt de Chrétien de Troyes tanpauc es coneguda. Sonque coneissem que moriguèt abans de finir lo libre sus lo Grasal. Apertenguèt a la pichona noblesa e defensèt totjorn la societat feudala. Una ipotesi afirma que deviá èsser monge mas foguèt jamai confirmada. Tanben foguèt dich que foguèt josieu. Los libres foguèron escriches en francés e non en latin. Tanben revirèt divèrsas òbras de latin al francés. La siá òbra foguèt creada en vèrs octosilabic: Marc e Ysalt, Érec e Énida, Cligès, Lancelot Yvan e Perceval.
Lo darrièr libre l’ajudèt a se poder nomenar « paire del roman arturic » e tanben « creador del roman medieval ». Los protagonistas devon causir totjorn entre l’amor (cortés) e çò que cal far coma cavalièr. Los personatges son doncas los celèbres cavalièrs de la Taula Redonda que cercan èsser reconeguts a la cort d’amor de la reina Ginebra.
Lo protagonista dels sieus libres patís totjorn una crisi morala. Pòt pas èsser urós car a de besonh qualcuna causa qu’a pas. E cercarà e cercarà de biais personal. Per o trobar cal passar cèrtas pròvas fisicas mas tanben magicas.
La cort del rei Artús es a Tintagel, en Bretanha. Un país restacat amb Galas, Escòcia, Cornualha e Armorica. L’imaginàri es cèlta. Los cavalièrs, pasmens, luchan pas per ajudar los autres mas per se far reconéisser. Es doncas un cort condemnada. Mai encara quand i a pas lo rei.
La recerca doncas dels cavalièrs es per trobar l’art de la cavalariá e desbrandar lo mal. Las femnas son d’èssers contràris a la rason. Aquò demorarà sègles a la literatura francesa medievala.
Lancelot foguèt escrich al meteis còp qu’Yvain. Pasmens, Chrétien poirà pas lo finir e serà finit per Godefroy de Lagny. Al libre la reina Ginebra es raubada per Méléagant. Lancelot vòl la trobar e liberar. Per poder o far cal passar desparièras pròvas. Quand rerconeis qu’a pas cap d’amor es trobada. Aucís Méléagnat e mena Ginebra a la cort.
Yvain, foguèt escrit en 1176. Yvain vòl venjar son cosin mas demorarà plen d’amor per la femna d’un autre cavalièr, Laudina. Se maridaràn. Quand cal anar a un torneg, la femna li balha un an e un jorn per tornar. Per poder tornar cal aucir un leon e una sèrp. Fin finala, Laudina lo tròba e demòran amassa per totjorn.
Perceval serà lo cavalièr que cercarà lo grasal. Passarà desparièras pròvas per lo trapar. Mas coneissèm pas la fin del libre pr’amor de la mòrt de l’autor. En mai d’aquò escriguèt doas cançons poeticas pròchas de la tematica de Bernard de Ventadorn e Riambaut d’Aurenja. D’efièh, foguèt lo primièr trobador francés qu’aguèt coma basa la poesia dels trobadors occitans. Malgrat aquò, la majoritat d’istòrias de Chrétien de Troyes an coma fònt d’inspiracion basica lo mond cèlta dels bretons, sovent unmond fantastic.
Brica realista, doncas, foguèt un autor amb un mond poetic pròpri, desparièr del mond real. Daissèt un estil unic e un agach de la siá epòca plan singular. Lo mond fantastic de Chrétien de Troyes es irreal tanben per la noblesa de la cort on trabalhèt. Mai encara pels paisans del país. Preferissiá descriure l’eròi amb totas las caracteristicas tipicas d’un cavalièr medieval.
La siá òbra capitèt lèu. Aprés aquestes libres arribaràn Flamenca e d’autres romans, uèi celèbres, de la literaura europèa. Sonque la noblesa podiá comprene los libres, jamai los burgeses o los paisans (pr’amor que pòdon pas comprenen l’art per l’art).
Chrétien foguèt lèu revirat après morir. Tornat a publicar al sègle XVI, e tanben al sègle XVIII. Als sègles XX e XXI los lors libres son la basa de fòrça autras òbras de literatura mondiala. Pr’amor que foguèt a la siá epòca mas mai encara aprés un exèmple de literatura, revolucionàri e fantastic, jamai vista fins alara. E pr’açò encara demòra uèi coma un autor universal de la literatura medievala.
