LA VISION MEDIEVALA DEL LEBEIRON (O ÒME LOP)

Christian Andreu.- Uèi lo jorn los òmes lops son restacats, mai que mai,  amb la licantropia que patissen quan i a luna plena. Los òmes lop, tanben plan coneguts en occitan coma lebeirons, pòdon venir de bèstias salvatjas que sonque vòlon de sang. E pòdon aver tanben de poders sobrenaturals, que sonque pòdon èsser arrestats damb argent. Mas aquesta es la vision actual de l’òme lop. A l’epòca medivevala aquesta vision èra plan desaparièra.

A l’edat mejana i aviá a Euròpa plan mai lops qu’ara. Son caçaires socials que caçan de conilhs, de peissum o de grapauds mas que, se pòdon, tanben atacaràn l’òme. Aquel tipe d’atacas, pasmens, es rar. L’estat francés a lo recòrd d‘atacas de lops. Uèi e fa sègles. Totun, entre 1400 e 1918 sonque i aviá, de mejana, 10 atacas de lops a umans.

Lo lops atanben atacavan l’elevatge uman. Aquò balhava la causa perfiècha per anar al bòsc a los caçar. Dempuèi la conquista normanda, Anglatèrra comencèt a patir un grèu declin de l’espècia. En 1500 ja i aviá pas pus lops en aquel país. Mas òc qu en’i aviá a la rèsta del continent.

La vision medievala

En 1271, a Franconia, a l’Empèri Roman Germanic, Un grop de lops ataquèt e auciguèt mai de 30 umans. Aquò provoquèt la panica. Puèi i aguèt d’umans que patiguèron la ràbia. Aquesta malautiá poiriá aver provocat la lengenda de l’òme lop o lebeiron. Pasmens, a l’edat mejana los umans patissián mai la ràbia pr’amor de la nhacada d’un can que non d’un lop.

Las istòrias e legendas sus la transformacion dels umans son plan ancianas. Ja o fasiá Zèus, que cambiava la siá forma a un buòu o un cigne o una sèrp. Erodòt ja escriguèt al sègle V abans lo Crist “Istòrias”; A la Mar negra i aviá los neuri, que podián se transformar en lops.

Segon Virgili, un òme nomenat Moeris podiá se trasnformar en un lop amb d’èrbas. Sant Agustin confirmèt que i aviá de mascas  qu’usavan la fetilhariá per venir de lops. Al monde cèlta Laignech aviá de poder licantropics. Al nòrd europèu, pasmens, Odin èra totjorn acompanhat de dos lops e lo lop podiá èsser tanben causa de destruccion e caòs. Los Ulfhednar èran de vikings berserkers. E avián sus las lors espatlas de pèls de lop.

Los Ulfhednar èran los guerrièrs d’Odin e avián de poder sobrenaturals, coma èsser salvatjes, e resistir lo fuòc e lo glaç. A la Saga d’Egil; Kveldulf es un berserker pr’amor qu’es pla salvatje durant la nuèch, mas sonque pendent la nuèch. Per contra, als bòsques baltics i avián los Sumpurnis.  Avián lo cap de lop o d’aucèl. Caçavan d’umans e èran plan salvatjes. La legenda demorèt fins al sègle XVII.

Al sègle XVIII a Yorkshire i aviá un otel en l’an 940.  La tòca de l’otel èra protegir los viatjaires dels lops.  En 1150, pasmens, l’airal èra contrarotlat per un lebeiron qu’auciguèt un pastor e la sieuna filha. Èra o un masc o un òme embroisihat per un fetilhèr.

Bisclavret, filh d’un baron medieval, tanben èra un lebeiron. La sieuna femna o descobrís e es ajudada per un cavalièr. Biscalvret tornarà pas pus jamai a èsser un òme. La femna maridará lo cavalièr. Un an aprés lo rei ajuda lo lop e l’abilha e aital pòt venir uman tornarmai.

En 1180 Gerald de Galas escriguèt Topographica Hibernica per descriure l’illa d’Irlanda. Un capítol parla dels òmes lop. Un còp l’autor trobèt un lop que parlava coma un uman. Un masc provòca aquò cada 7 ans al sieu vilatge. Puèi mena l’autor al luòc ont la sieuna femna-lop morís. L’autor (un monge) l’ajuda a morir cristianament.

Uèi pensam que lo lebeiron a de poders sobrenaturals e que sonque pòt èsser desfachat amb d’argent. Mas lo lebeiron medieval solament èra aital se èra lo lebeiron viking. Los autres èran mens fòrts. La vulnerabilitat del lebeiron a l’argent naissèt al sègle XIX.

Abans de la fin de l’edat mejana lo lebeiron èra aital pr’amor que èra estat maledit. Balhar una pèl de lop a qualcun podiá començar lo procés. Èra rar que se diguèsse qu’aquò sonque se debanava pendent lo cicle lunar. Un dels primièrs còps qu’aquò es dich es al sègle XIII. Gervasi de Tilbury escriguèt Otia Imperialia.  La tòca èra escriure una enciclopedia. Foguèt finida en 1214. Gervasi tanben parlèt dels lebeirons. Segon l’autor,  los lebeirons venon de bèstias salvatges quand arriba la luna plena.

Aquesta es la sola mencion del lebeiron a l’edat medievala, un lebeiron que patís lo cicle lunar. La glèisa, totun, totjorn considerèt qu’aquò èran colhonadas. Volguèt demostrar que Dieu jamai i seriá d’acòrd. E los que aquò cresevan èran nomenats erètges.

Los que desián qu’èran de lebeirons èran totes fòls o èran estats maledits. Pendent la fin de l’epòca medievala, la Glèisa comencèt a dire que benlèu Dieu voliá que i aguèsse tanben lebeirons. Per provar la fè dels òmes. En 1428, en Valais, en Soïssa, las primièras mascas comencèron a èsser perseguidas. Fòrça femnas foguèron aucidas.

E tanben cèrts òmes foguèron acusats d’èsser lebeirons. Èra lo primièr còp qu’aquò se debanva a Euròpa. L’arribada de l’Edat Modèrna entraïnèt una vision que restacava dirèctament los lebeirons amb lo diable. Ara lo lebeiron èra mai salvateg e crusèl e voliá mai sang.

Aquela vision venguèt majoritària al continent europèu justament pr’amor de la Bèstia de Gavaudan, un episòdi istoric que passèt en la decada de 1760. Mas aquò sonque contunhèt al continent. A Anglatèrra en aquela epòca ja i aviá pas pus lops en 1500. Ja dengun crosava lo bòsc e trobava un lop. Sense aquestes la legenda del lebeiron tanben venguèt mai populara. E la legenda folclorica continentala del lebeiron de Gavaudan venguèt plan mai salvatja e òrra, restacada amb la vision infantila del lebeiron a las illas britanicas. Mas aquò arribèt aprés l’edat mejana.