TRISONG DETSEN (755-797); UN GRAND REI TIBETAN
CAM.- Trisong Detsen foguèt lo filh de Me Agtsom, 37en rei de Tibet. Regnèt dempuèi l’an 755 fins a l’an 797. Uèi es considerat coma lo segond dels tres grands reis del Dharma de Tibet, amb Songtsen Gampo e Rapalchen, reis coneguts per lor ròtle essencial en l’introduccion del bodisme en Tibet. Pendent la siá epòca tanben foguèt plan desvolopada la medecina tradicionala tibetana o Sowa Rigpa.
Trisong Detsen foguèt un dels mai grands reis de l’epòca de l’empèri tibetan, e tanben benefactor del bodisme. Tanben cambièt las frontièras de Tiet amb China en l’an 783 pr’amor qu’arribèt a ocupar la meteissa la capitala chinesa, Chang’an, ont i daissèt un rei.
Aprés lo declin parcial de Trisong Detsen Tibet reviscolèt tornarmai. Tibet aviá perdut cèrtas vilas en Turquestan en 694 e en 703 Nepal se revoltèt. E i avián de mai en mai arabis a a l’oèst de l’empèri tibetan.
Trisong Detsen venguèt rei en 755 a l’edat de 13 ans. Sa conversion al bodisme se faguèt en 762, amb 20 ans. Invitèt Padmasambhava, Śāntarakṣita, Vimalamitra e d’autres mèstres indians per venir a Tibet e ensenhar lo Buda. Padmasambhava dessenhèt los plans, e Śāntarakṣita ajudèt a bastir lo monastèri de Samye, lo primièr monastèri tibetan.
Sèt tibetans foguèron iniciats coma monges. Fòrça d’eles èran d’ancians soldats. Al còp i aviá un grand projècte massiu de revirada bodista del sanscrit al tibetan. Yeshe Tsogyal, la siá princesa e femna, venguèt una granda mèstra bodista. Uèi es considerada la maire del bodisme.
Mas las tradicions bodistas chinesas tanben arribèron a Tibet en aquela epòca. Lo Chan bodista i arribèt en l’an 761 aprés enviar lo rei Trisong Detsen un missionari a Yizhou per aprene los ensenhaments d’un mèstre corean de Chan. Mas lo mèstre moriguèt lèu.
Una expedicion a China
Trisong Detsen envièt una expedicion a China en 763. Al còp, organizèt un debat cada dos ans, lo “Concili de Lhasa” per cercar la vertat. I aguèt un representant de l’escòla Chan Moheyan, Kamalaśīla, e un discípol de Śāntarakṣita, representant de la tradicion bodista indiana. Segon qualcunes ganhèt Kamalaśīla.
Trisong Detsen es tanben ligat al bastiment de Boudhanath a la val de Katmandó, en Nepal. E la filosofia bodista indiana e lo tantra foguèron implantats en aquel país. En 763, Trisong Detsen envièt una armada de 200.000 òmes a la frontièra amb China. Desbrandèt l’armada Tang e arribèt a ocupar Chang’an, la capitala chinesa. L’Emperaire Tang Daizong fugiguèt. En 783, un nòu tractat de patz balhèt a Tibet tot lo territòri de l’actual Qinghai.
Après, Trisong Detsen assajèt d’espandir la frontièra tibetana fins al flume Amu Darya e menaçèt lo califa abbassida Harun ar-Rashid. Lo califa cerquèt una aliança amb los chineses. Trisong Detsen luchèt contra los arabis fins que moriguèt. Aguèt tres filhs; Mutri, Muné Tsenpo e Mutik Tsenpo. Mutri, moriguèt jove.
En 797 Trisong Detsen se retirèt al palais de Zungkar per escriure de tèxtes bodistas e lèu moriguèt. Abans aviá balhat lo poder a Muné Tsenpo, que volguèt de funerals bodistas pel sieu paire. Qualcunas fònts afirman que Muné Tsenpo foguèt intoxicat per sa maire. Après aquò, foguèt rei de Tibet en 804 Mutik Tsenpo, lo tresen filh de Trisong Detsen.
Fotografia principala: Archer10 (Dennis)/CC.
