GRANDS EMPÈRIS MEDIEVALS AFRICANS (I)
CAM.- Al sègle IXn, la populacion africana que i aviá mai enlà del desèrt del Sahara venguèt intermediària entre los comerciants arabis del nòrd e divèrsas regions ricas en aur del sud. Aquò foguèt la causa principala de la fondacion e naissença de dos reialmes: Ghana e Kanem, qu’espandiguèron la lor influéncia a la region per tota la savana, malgrat que l’origina de l’aur demorèt totjorn un secret.
Abans de l’edat mejana Wagadú (un reialme situat entre Senegal e Nigèr) èra governat per los Cissé. Lor dieu èra lo dieu-sèrp e lor rei venguèt lo rei de l’aur. Pauc a cha pauc i comencèron a arribar comerciants islamics. Al sègle IXn, la region ja èra celèbra amb lo nòm de Ghana (la Broça) pels primièrs comerciants arabis que i arribèron.
Lo rei de Wagadú los daissèt dintrar per comerciar pr’amor que los produches que menavan amb eles semblaven fòrça interessants. Pasmens, ordonèt los espiar pr’amor que se pensava que sonque volián saber ont èran las minas d’aur per las raubar. Lo secret demorèt escur durant decadas.
L’espandiment de l’empèri ghanès
Amb aquela sòrça naturala, los reis de Wagadú començèron a comprar òmes e mai òmes e formèron una armada gigantassa. Foguèt aital com lèu poguèron contrarotlar tot l’interior de Senegal mas atanben una grana part del Dèlta interior del flume Nigèr. Lo rei venguèt nomentat kaya-magan (rei de l’aur) pr’amor qu’aviá lo monopoli del comèrçi amb los arabis. Cap pèira d’aur del reialme podiá demorar en defòra del contrarotle reial. D’un autre costat, cada còp qu’un elefant èra caçat al reialme, la defensa que tocava lo sòl primièr èra reservada per lo kaya-magan, çò qu’entraïnèt que los reis de Wagadú (tanplan celèbre a l’exterior amb lo nòm modèrn d’empèri ghanès) venguèron lèu lèu tras que rics e poguèron crear un empèri gigantàs amb una fónt d’aur gaireben sens fin.
L’empèri ghanès de Wagadú s’espandiguèt, amb lo temps, des de las dunas de sabla sahariana del nòrd fins al pè de las montanhas de Fouta-Djalon, ont començava la sèlva guineana. Un empèri tan gran e divèrs necessitava, pasmens, mesuras politicas singularas e aqueles reis de Wagadú lèu descentralizèron l’empèri. Benlèu pr’açò (un empèri plan descentralizat) nasquèron los primièrs linhatges de comerciants de Wagadú, que lèu se situèron entre lo pòble bas e los guerrièrs reials.
L’ostal reial ghanès, totun, demorèt en tot contrarotlar l’aur que i aviá a la region, que dintrava o que sortissiá de Wagadú fins a la fin del reialme african. Lo rei de Wagadú aguèt totjorn lo monopoli de las caravanas arabias que gausavan viatjar fins als país de l’aur e que sonque podián comerciar se i aviá un interès reial vertadièr. Se que non, l’aur demorava en mans reialas. Mas la coneissença de l’aur s’espandiguèt fins al Mediterranèu e l’empèri de Wagadú venguèt un dels màgers empèris africans medievals pus importants pr’amor d’aquel comèrçi. Un prètzfach qu’arribèt pas jamai a lors abitants.
