LA CHANSON DE ROLAND (1040)
La Chanson de Roland originala, ecricha en francés aperaquí los ans 1040 e 1115 aguèt una version escricha en lenga occitana (e coneguda coma Rollan a saragossa) ja en aquela luenha epòca e uèi es un dels manuscriches medievals pus importants d’aquela epòca. Pasmens la version occitana es del sègle XIV o XV. Mas es unica pr’amor de la siá originalitat. Çò que vòl dire que cal reconéisser que l’istòria descricha passèt aperaquí l’an 778 e pas quand foguèt escricha. E tanben cal reconéisser, malgrat l’originalitat del libre, qu’aguèt coma basa la version francesa plan mai anciana.
Amb lo nòm oficial de Rollan a Saragossa e Ronsasvals i a doas versions occitanas de l’epòca medievala. I a un manuscrit a Avinhon que foguèt descobèrt en l’an 1912 e foguèt escrich en occitan ancian. Lo tèxt tanben aviá lo Ronsasvals, que contunha l’istòria de Roldan. Foguèt escrich en 1398. Aquesta version foguèt publicada en 1991 e a coma nòm Le Roland occitan. Foguèt publicada per Gerard Gouiran e Robèrt Lafont e a las versions francesa e occitana. Es una version que benlèu foguèt escricha abans e qualcunes expèrts creson que Rollan a Saragossa foguèt la version que i aguèt en Occitània en aquela epòca, quand los occitans comprenián pas lo francés.
Per çò que tanh a la version francesa, es de la fin del sègle XI e a divèrses milèrs de vèrses (9.000). L’autor poiriá aver estat un monge normand nomenat Turold, nomenat al libre : « Ci falt la geste que Turoldus declinet ». La Chanson de Roland es uèi considerada coma la cançon de gèsta pus anciana del continent. La version mai anciana es la del nomenat Manuscrit d’Oxford (1170), escricha en anglonormand, a 4002 vèrses decasilabs e 291 estròfas.
Lo mond de las cançons de gèsta
Cal soslinhar que las cançons de gèsta medievalas son de poèmas escriches per èsser dits en public amb una melodia simpla. Son de fachs eroïcs qu’aguèron una granda tradicion en França mas tanben en Occitània, Catalonha e Castilha durant l’edat mejana. La chanson de Roland situa l’accion pendet la guèrra de l’emperaire Charlesmanhe en de tèrras ibericas. Gaelon, un franc, es un traidor e provòca la mòrt de Roland, nebòt de l’emperaire. Tota l’accion se debana a Roncesvals (Navarra) ont i aguèt una granda batalha contra los bascos.
Lo manuscrit, pasmens, parla d’una batalha contra los aràbis e berbèrs de Saragossa. Roland es lo senhor que contraròtla la Marca Bretanha e moriguèt après aquela batalha quand los francs (e los aquitans ?) tornavan de l’ataca a Saragossa. Es alara quand son atacats pels bascos. Uèi demòran 9 manuscrits dont lo d’Oxford, que foguèt trapat en 1835. Es estonant que los Annales regni Francorum ne parlan pas, d’aquela batalha. Una segonda version 20 ans mai tard ja parla de la mòrt de cèrts caps francs quora atacats pels bascos, que saquèron lo bagatge dels francs.
En 830 ja se comènça a parlar mai de bascos : Eginhard daissèt escrit que los bascos foguèron los qu’ataquèron los francs quaora crosavan los Pirenèus. I foguèron aucits, segon aqueste autor, Anselm, comte de palais, e Roland, prefècte de Bretanha. Aquelas donadas foguèron cofnirmadas a la Vita Hludovici del sègle IX. Las fonts aràbias contemporanèas son mai raras. Foguèt pas fins a dos sègles après que ne comencèron a parlar. Uèi se sap que l’armada franca mas tanben aquitana arribèt a Pampaluna en 778. Puèi se dirigiguèron a Saragossa. Quand Carlesmanhe descobriguèt que los saxons èran tornarmai revoltats causiguèt se retirar. La part finala de l’armada foguèt atacada pels bascos. Segon l’autor aràbi Ibn al-Athir, foguèron ajudats pels aràbis.
Segon l’istorian Joseph Bédier la chanson seriá nascuda après èsser cantada a la rota del camin de Sant Jacme. Per Gaston París après èsser cantada pels soldats que foguèron a la batalha un còp e autre. Segon Douglas Owen ja i auriá una primièra version a Amiens en 1067 e la Chanson de Roland foguèt plan cantada abans de la batalha d’Hastigs (1066) pels normands. L’istòria afirma que de nauts comandaments francs ja avián pensat aucir Roland abans d’èsser enviada l’armada franca e l’aquitana a l’autre costat dels Pirenèus. Aqueles nauts comandamanents èran prèp de Roland quand los bascos ataquèron. Quand Carlesmanhe i arriba ja es tròp tard. A Bordèus sepelís Roland. I aurà un judici d’aqueles nauts comandaments francs que seràn condemnats a morir e executats pr’amor d’aver aucit Roland.
