GRANDS EMPÈRIS MEDIEVALS AFRICANS (III)

Quand l’empèri de Ghana s’escandilhèt en l’an 1076 pr’amor de l’arribada e conquista dels almoràvits, durant ans i aguèt a la region un vued de poder. Pasmens, lèu naissariá una autra granda estructura d’estat africana: lo reialme de Mali. Lèu tanben las costumas socialas de la nacion que bastiguèt lo nòu reialme s’impausèron sus totes los abitants de la region, des del flume Nigèr fins a l’ocean Atlantic.

L’origina mai luenha del reialme de Mali es mai basada sus una legenda que sus de faches reals: Sondiata Keita poguèt fugir amb sonque 12 ans del petit reialme mandinga de Mali. Lo rei de Soso, Sumaro Kauté, aviá atacat Mali. Sondiata poguèt subreviure al chaple de la siá familha pr’amor qu’èra paralitic. Foguèt la sola persona de la familha reiala mandinga maliana que subrevisquèt aquela envasion. Des d’alavètz jurèt tornar a luchar contra Sumaro, qu’aviá la siá sòrre presonièra.

La granda batalha

Ditz la legenda que la sòrre de Sondiata poguèt descobrir perqué Sumaro èra tan poderós e com lo desbrandar. E o diguèt a Sondiata. En 1235 las armadas d’ambedós reis se trobèron e Sondiata poguet nafrar (e aucir) Sumaro amb una flècha. Aprés desbrandar l’armada de Sumaro, Sondiata ataquèt e conquistèt tot l’aur de Ghana e tanben lor territòri.

Foguèt pas Sondiata qui espandiguèt lo nòu reialme malian per la region. Aguèt pas de temps per o far. Mas lors successors òc que poguèron o far e envièron l’armada maliana a l’èst fins al flume Nigèr e a l’oèst fins a la còsta atlantica africana. Aqueste foguèt lo celèbre empèri medieval malian.

Lèu cambièt tanben l’estructura sociala maliana. En 1285 un ancian esclau islamizat arribèt al tron d’aquel país african. La societat foguèt devessida en castas e islamizada: en naut de tot i avián los guerrièrs, que contrarotlèron lèu tota la societat de Mali. Los emperaires de Mali fogueron los pus rics de la planeta fins que, al sègle XVn, la revòlta de mai d’una província imperiala maliana mas atanben pr’amor de la pression del reialme de Gao n’entraïnèt la siá fin.

A la societat maliana lo contraròtle social demorava en mans dels guerrièrs. I avián 16 clans mandingas que formavan la noblesa maliana (al torn de 4 familhas aliadas a l’origina a Sondiata: los Alfa, Condé, Camara e Traoré). Puèi venián los religioses (5 clans) e los marabots o gardians de la fè. Dejós d’eles i avián los artesans e, fin finala, los esclaus.

Un dels prètzfaches pus interessants debanats al reialme de Mali medieval son las expedicions marinas lençadas per òrdre reiala a la mar per assajar de descobrir tèrras nòvas a l’oèst, en direccion d’America. E òc, pr’amor que mai d’una tradicion orala mandinga confirma que lo rei malian Abubakain II envièt primièr fins a 200 pirògas en l’an 1310 a l’oèst des de la còsta de Senegal. Semblariá èsser qu’aquel còp sonque un malian poguet tornar setmanas aprés. Tots los autres tornèron pas jamai.

Alara, e malgrat que la resulta de l’expedicion navala maliana foguèt brica positiva, Abubakin II decidiguèt d’enviar una segonda expedicion a l’Atlantic en direccion oèst. Lo segond còp, lo rei de Mali i envièt fins a 2.000 pirògas, mas la resulta foguèt encara pièger, pr’amor que cap d’aquestas tornèt jamai a la còsta senegalesa del reialme malian. Sens cap mena d’espèr, Abubakin II causiguèt enviar pas pus la siá armada a l’oèst atlantic.

Fotografia principala: Sapiéncia/ChatGPT