GRANDS EMPÈRIS MEDIEVALS AFRICANS (V)
En Africa centrala la sèlva s’espandís pertot. Los caps de vilatge pendent sègles son los unes contra los autres e tanben contra la jungla. Fòrça nòms demorèron pr’amor que poguèron forjar d’armas capablas de desbrandar la forèst. Un d’aqueles reialmes poguèt s’impausar sus los autres al sègle XV; lo sieu nòm èra Kongo.
Lèu los reis de Kongo s’espandiguèron per ambedoas partidas del flume Kongo, prèp del sieu dèlta. Un dels reis que mai espandiguèt lo reialme foguèt Ntinu Wene. Mas tanben arribèron lèu a al region los portugueses, que descobriguèron lor reialme en 1482. Aquèl còp menèron plusors congoleses amb eles per fòrça e los raubèron.
Quand tornèron per segond còp los conloeses raubats èran abilhats coma de blancs e los abitants de Kongo diguèron qu’èran de”negres blancs”. Los portugueses volián comerciar pr’amor que Kongo èra l’estat pus grand de la region. Amb eles menavan de plantas americanas, d’òli de palma, evòri e clescs (moneda locala).
Una relacion malaisida
Lèu Lisbona e Mbanza-Kongo envièron ambassadors e plusors joves congoleses se n’anèron a Euròpa per estudiar. Encara e l’an 1513 lo filh d’un rei de Kongo prononcièt un discors en latin davant del Papa, a Roma. Malgrat la bona relacion tre ambedós païses, aquesta venguèt pus e pus dificila fins que finiguèt.
Alara los aventurièrs e comerçants portugueses ataquèron la còsta de Kongo e començèron a raubar esclaus. Dempuèi l’illa de Sao Tomé ataquèron durant ans lo reialme de Kongo per enviar esclaus a Euròpa e America, çò que balhava mai d’argent que l’òli de palma.
Pas gaire aprés, Kongo venguèt vassal de Portugal e cada an i enviava milièrs d’esclaus, raubats dels païses vesins. Totun, en 1665 los portugueses impausèron aver tanben d’esclaus del pròpri Kongo. Lo rei d’alara, Antòni Ir refusèt. Mas poguèt pas ganhar los portugueses militarament e foguèt descapitat. Los portugueses alara fondèron a la còsta Luanda, que demorariá una colonia portuguesa fins a l’an 1975.
Mas a l’interior african encara nasquèt un autre reialme misteriós descobèrt pels portugueses. Ja èra conegut que i avián reis poderoses flume enlà, en l’interior del continent. Los Lunda n’èran los pus dinamics. Demoravan en Katanga, ont creavan d’argent amb lo coire de las montanas de la region. Lor reialme venguèt lo pus fòrt de la region al sègle XVIII mas las siás frontièras occidentalas finissián prèp de la còsta, contrarotlada pels portugueses. E qu’avián armas de fuòc.
Un dels reialmes del nòrd de l’empèri dels Lunda foguèron los Kuba, situats al basin del flume Kongo. Venguèron celèbres pr’amor de l’art de la siá capitala, car avián artesans excellents que creavan mascas e estatuas de pèira que representavan los reis mas atanben lors ancessors.
Los Kuba e los Lunda desforestèron la region a la recerca de coire. Creèron lingòts per lo comèrci pertot mas totjorn volguèron pas jamai s’espandir fins a la còsta pr’amor qu’ailà los portugueses, dempuèi la fin de l’edat mejana, podián los desbrandar amb lors armas de fuòc.
Fotografia principala: Medievalòc/ChatGPT
