BERENGUÈR DE PALOL, NÒBLE CATALAN E TROBADOR
A la Catalonha medievala, i aguèt fòrça personatges locals que foguèron lèu desbrembats per las grandas cronicas. Un d’aqueles foguèt Berenguièr de Palol, representant de la noblesa feudala dels sègles XII e XIII, una epòca de cambiament prigond amb de luhas permanentas e un poder que pas totjorn èra al meteis luòc.
Los Palol foguèron una familha de l’Empordan catalan. Pasmens, qualcunes istorians confirman qu’èra del Rosselhon, mai que mai de la vila catalana d’Elna. Lor nòm ven d’un toponim ligat a una proprietat fortificada (palazol). Lo territòri doncas foguèt clau per formar los Palol e tanben per comprene com escriguèt Berenguièr de Palol, que foguèt pas sonque un guerrièr mas tanben un nòble e un trobador.
A l’epòca de Berenguièr de Palol (1160-1209) lo comtat de Barcelona èra a mand de conquistar tot lo poder comtal que i aviá en Catalonha. E aquò entraïnava de luchas amb los autres poders locals que i aviá en tèrras catalanas. Berenguièr de Palol patiguèt aquela lucha. Foguèt vassal mas tanben actor politic local e calguèt totjorn negociar l’autonomia del territòri, ara amb un nòu senhor feudal.
Las fònts istoricas que parlan de Berenguièr de Palol son , mai que mai , de cartas, de donacions e d’actes juridics. Aquelas fònts, pasmens, sonque ajudèron a bastir una partida de l’imatge actuala que n’avèm, uèi lo jorn. Se ditz que participèt en de donacions a d’organismes religioses, çò qu’èra plan abitual a la noblesa del periòde. Las donacions, totun, èran per assegurar l’immortalitat de l’anma mas tanben per aver de ligams amb los monastèris a nivèl politic. Sonque protegir cèrts monastèris o abadiás ajudava a legitimar lo poder feudal pr’amor qu’èran pas sonque de centres espirituals mas tanben centres economics e culturals, e los ligams amb eles èran estrategics.
Berenguièr foguèt implicat, de un autre costat, en de luchas localas, caracteristicas del moment. Tanben i avián luchas amb lo poder comtal barcelonin, mai e mai poderós. E aquela luchas foguèron pas luenhas de Berenguièr de Palol, pr’amor que foguèt nòble e guerrièr. La guèrra e la patz tanben formèron una partida essenciala de la siá biografia.
La biografia qu’avèm uèi lo jorn (la Vida) sus Berenguièr de Palol permet pensar que, a mai de trobador, tanben foguèt nòble, e aqu’aquò lo liguèt e plan a èsser fidèl al sieu sobeiran. D’efièch foguèt senhor mas tanben vassal. L’onor èra alara fondamental. Caliá demorar fidèl al sieu senhor, èsser brave militarament e poder protegir las siás tèrras e abitants. Sens d’onor las consequéncias serián grèvas e arribarián leu.
A l’epòca las vilas creissián plan, lo comèrci se desvolopava de mai en mai e tot aquò foguèt tanben un desfís per la noblesa catalana que deviá s’adaptar a de nòus modèls d’autoritat. Èra, d’efièch un mond en transicion. I a pas mai d’informacion biografica sus Berenguièr de Palol, en mai de lors verses. Lo retrach demòra pas total pr’amor que i a una fauta d’informacion granda.
Una cultura literària importanta
Malgrat que gaireben cap tèxt escrich per Berenguièr de Palol es segur, demorèt immergit en la cultura trobadoresca de l’epòca. Èra una cultura centrala a Occitània, mas tanben a Catalonha e d’autres reialmes europèus. D’efièch, pendent los sègles XII e XIII lo fin trobar s’espandiguèt e plan per aquestes païses a travèrs de las siás corts de nòbles qu’aculhissián de poètas e trobadors totjorn.
Lo ligam tre la noblesa catalana e la vida trobadoresca a exèmples mai enlà de Berenguièr de Palol; Cerverí de Girona o encara Guilhèm de Berguedà ne son vius exèmples. Lo darrièr foguèt conegut pr’amor de la siá satira politica del mond que visquèt. E la siá òbra circulèt a las corts feudalas ont ajudava a bastir una identitat nobiliària comuna.
Se ben Berenguièr de Palol èra dins aquesta cultura nòbla, çò de mai segur es que foguèsse mecènas e pas trobador. Protegissiá la fin d’amor mas creèt pas cap poèma. La poesia alara èra un mejan de difusion de valors coma l’onor, la fidelitat o la fin’amor. Mas pas totes los nòbles qu’aimavan lo trobar podián o far.
Per ansin, e malgrat qu’es temptant imaginar Berenguièr de Palol coma un nòble de mai que creava de poesia trobadoresca coma d’autres, pas cap tèxt d’aqueste personatges es demorat amb seguretat totala. Poiriá èsser que foguèssen totes perduts – seirá pas lo primièr còp – mas atanben poiriá èsser que foguèsse sonque un mecènas important del fin amor e pr’açò encara uèi es ligat a la cultura trobadoresca.
Uèi i a dotze cançons que cèrts estudioses creson que foguèron escrichas per Berenguièr de Palol. Una de las pus celèbras es S’ieu sabi’ aver guiardo. Mas pas tota la comunautat istorica confirma que n’es l’autor. Car lo “ieu” poetic es mai qu’un individú, es un individú amb d’onor. E aquò es pas abitual totjorn als poèmas trobadorescs.
De totas aquels cançons (Ab la fresca clardat, Aital dona cum ieu sai, Tant m’abelis joys et amors et chans e d’autras) sonque qualcunas foguèron defensadas pel grand istorian dels trobadors Martí de Riquer coma òbra segura de Berenguièr de Palol. Mas encara uèi son discutidas per d’autres istorians, qu’afirman que foguèron escrichas per d’autres trobadors e pas per Berenguièr de Palol. E aquò pr’amor que la musicalitat es mai pròpria de la lirica occitana que non la catalana de l’epòca.
Segon la Vida Berenguièr foguèt un cavalièr paubre mas plan bon guerrièr. Trobèt cançons per de femnas coma Ermessenda d’Avinhon (d’Empordan) e d’autras daunas e totjorn capitèt. Totas las siás cançons (pròprias o pas) an coma tematica principala l’amor. 8 d’aquelas an tanben la musica. E son demoradas al cançonièr R. Pas cap d’autre trobador daissèt tanta poesia e musica amassa.
Lo poèma S’ieu sabi’aver guiardo, la pus celèbra, parla de la sosmission del trobador a la dauna. E demana que d’autres trobadors e nòbles pòscan remembrar la cançon e la divulgar. Un d’aquels trobadors nomenats es Gausfred III, mòrt en 1164. Aquò permet situar Berenguièr de Palol, nòble e poèta coma lo trobador catalan pus ancian de l’istòria del fin amor.
Ftotografia principala: Medievalòc/ChatGPT
