PÈIRE RAIMOND DE TOLOSA; UN TROBADOR TRE DOAS TÈRRAS

Maugrat que fòrça trobaires èran de sang nòbla, la vila de Tolosa, pendent la fin del sègle XII creèt tota una generacion de trobadors amb una origina borgesa urbana. Un d’aqueles trobaires que venguèt plan celèbre foguèt Pèire Raimond de Tolosa (1180 – 1220). La Vida medievala informa qu’èra filh d’un borgés ric e que pr’amor d’aquò recebèt una educacion intellectuala e musicala de primièr òrdre, brica comuna. Benlèu pr’açò venguèt un trobador excepcional.

Aqueste trobaire comencèt la siá vida professionala coma joglar a la cort de Raimond V de Tolosa, mas i demorariá pas per totjorn. Car Pèire Raimond de Tolosa seriá un vertadièr pont cultural tre Lengadòc e Catalonha. Per ansin, poguèt demorar fòrça annadas a las corts dels reis Anfós lo Cast e tanben de Pèire lo Catolic, a Barcelona. D’un autre costat atanben viatjèt fins a Provença e Itàlia. Uèi ne son demoradas dètz e uèch cançons e qualcunas melodias plan refinadas e amb un ton plan elegant. Justament una de las siás estròfas pus celèbras definiguèt plan la siá poesia :

« L’onrat pretz e lo ric saber
que ieu puesca en mon chantar mostrar,
me ven de la fòrça de ma volontat
e de l’amor qu’ai dins mon dever ;
que fin’amor non gasta pas mon pretz,
ans me dona joi e bèl captenement… »

(L’onrat pretz e lo ric saber que pòdi mostrar dins mon cantar me venon de la fòrça de ma volontat e de l’amor que teni per dever ; car fin’amor non destrutz pas mon pretz, mas me dona joi e bèl captenement…)

Afogat de Bernat de Ventadorn

Val pas dire que i aguèt totjorn grops divèrses de trobaires segon lor estil. E Pèire Raimond de Tolosa poguèt situar-se tre los afogats de Bernat de Ventadorn. Alara doncas, Raimond de Tolosa causiguèt crear un trobar lèu e blos, net d’escuretats artificialas del trobar clus. En mai d’aquò, la siá musicalitat foguèt excellenta.

Uèi, la critica soslinha cossí lo trobador tolosan mestrejava los jòcs de rimas e la causida dels mots per crear una nauta doçor vocala. Per aqueste trobaire la poesia deu èsser transparenta se òm vòl qu’aquesta arribe al còr de la domna e d’autres personatges de la cort.

La tematica principala es l’amor non correspondut, e lo ton es lo d’una  acceptacion melanconica mas digna. Raimond de Tolosa, a la diferéncia d’autres trobadors contemporanèus, demorarà totjorn luenh de la colèra o encara del desespèr. Lo patiment es çò que fa nòbla la siá persona. E l’aimant serà un vassal de las siás emocions e vòl pas jamai las dublidar.

 « Aital coma lo cigne fai,
que canta pròche de sa fin,
vòli ieu finir mon bèl latin
amb un pauc de doç esmai ;
que pus ma domna non m’enantís,
bèl m’es que mon chantar finisca
lai ont ma joi s’escurís… »

(Aital coma lo cigne, que canta pròche de sa fin, vòli acabar mon bèl parlar amb un pauc de doça angoissa ; car, puèi que ma dòna non m’enantís, m’agrada que mon cantar s’acabe ont ma joi s’escurís…)

La poesia de Pèire Raimond de Tolosa s’espandiguèt fins mai enlà dels Pirenèus. Foguèt pas un grand nòble e doncas li calguèt viatjar totjorn per se ganhar la vida. Mas justament foguèt aquò çò que li balhèt riquesa poetica. Aital, Pèire Raimond venguèt un dels poètas favorits de la cort d’Anfós lo Cast (Anfós I de Catalonha) e, mai tard, de son filh Pèire lo Catolic.

Aquesta relacion amb los comtes de Barcelona mòstra cossí la poesia trobadoresca foguèt tanben l’art de la diplomacia culturala. Pèire Raimond lausava la generositat d’aqueles monarcas, mas en remembrant que lo vertadièr poder d’un rei depend de l’esperit e se es un bon mecènas o pas. Una de las siás òbras aital o nomena :

« Al ric rei de cui pretz s’enansa,
vòli mandar mon bèl chantar,
qu’el sap las bonas òbras lausar
e donar al pretz rica onrança ;
que sa cort es de joi e de bèl dich
lo miral ont se deu mirar
tot valedor que n’es cobitós… »

(Al ric rei de qui lo pretz s’enauça, vòli enviar mon bèl cantar, car sap lausar las bonas òbras e donar al pretz una rica onor ; sa cort es de joi e de bèl dire lo miral ont se deu mirar tot òme de valor que n’es desirós…)

L’importància de Pèire Raimond de Tolosa coma intellectual sus la noblesa de l’epòca foguèt pas pichona. Balhava de modèls a la nauta aristocracia amb la meteissa lenga a costat e costat dels Pirenèus.

Totun, après decadas de viatges e un grand succés coma trobador, lo trobaire decidiguèt abandonar lo mond de la vanitat de la cort. L’informacion biografica que n’a demorat confirma que venguèt monge a la fin de la siá vida. Aquò foguèt la fin del cicle de l’amor pr’amor que lo poèta causiguèt lo silenci.

La siá òbra pasmens, poguèt se salvar de la crosada e uèi demòra coma un monument a l’esperit trobadoresc tolosan. Car Pèire Raimond de Tolosa tornèt a demostrar que la poesia trobadoresca èra armoniosa e doça e tanben discreta e melancolica. Mas que podiá subreviure lo temps. Lo meteis poèta o daissèt escrich en qualcunes vèrses :

« Mon chantar non serà pas perdut,
ans serà pres per de bonas gents,
que saubran s’ai pres lo sens
o se de mon camin soi casut ;
que fin’amor a tala fòrça e tal art
que fa viure l’òme longament
lai ont son còr es partit… »

(Mon cantar non serà pas perdut, mas serà aculhit per de bonas gents, que saupràn se tenguèri la rason o se me soi esgarat ; car fin’amor a tala fòrça e tal art que fa viure l’òme longament lai ont son còr demora partit…)

Uèi doncas cal lo rebrembar pr’amor que foguèt un dels trobadors mai celèbres de la siá epòca, que venguèt celèbre en Occitània mas tanben en Catalonha e Itàlia e que daissèt una òbra excepcionala. Una òbra qu’encara uèi remembra que lo Lengadòc occitan utilizèt la paraula coma acte nòble de civilizacion.

La Redaccion

Imatge principala: Medievalòc/ChatGPT