LA FIN DEL CALL JOSIEU DE BARCELONA (1391)

Redaccion.- Lo dissabte 5 d’agost de 1391, venguèt un banh de sang en Barcelona. L’arribada al pòrt de cèrts marinièrs radicals trinquèt una patz sociala qu’aviá demorat decadas. 72 oras foguèron suficients per assautar e pilhar lo barri josieu. Totes los mecanismes de contraròtle governamentau, coma lo Conselh de Cent o la Corona foguèron inutils. E aquò provoquèt un grand damnatge a la comunautat josieva de la capital catalana.

A la peninsula iberica, dempuèi junh, ja i aviá una ondada de violéncia antisemita. Comencèt en Castelha, a Sevilha. La causa foguèron los discorses fanatics de Ferran Martínez, ardiaca d’Ecija.  Demanava la destruccion de totas las sinagògas peninsularas.

Aquò lèu arribèt a Aragon. En julhèt foguèt assautat lo call de València. Pas gaire après foguèt atacada la comunautat josieva de Palma de Malhòrca. Barcelona patissiá una crisi economica grèva pr’amor de marridas recòltas, pauc blat e un grand deute de las classas popularas. Lo pòble catalan de la vila doncas patissiá per subreviure e i avián mai e mai criticas a l’oligarquia urbana mas tanben contra los josieus de Barcelona.

Un estatut juridic pròpri

Los josieus de Barcelona avián un estatut juridic pròpri (camera regis), çò que voliá dire que los 1.500 josieus que i aviá alara a la vila èran proprietat dirècta del rei e li pagavan lo simpòstes sonque a el. La Corona, per contra, los protegissiá. Per los crestians de la vila aquò èra una opression. I aviá mai gàrdias a la vila que jamai. Totes pensavan que quicòm de grèu podiá se debanar lèu. E se debanèt.

Lo jorn de Santa Maria, una caravèla arribèt de Malhòrca a la Barceloneta.  I desbarquèron desenas de marinièrs que ja avián participat en las atacas a Palma. Lor crit èra clar : caliá finir amb los enemics dels crestians ! Los pescaires e artesans de la vila los escotèron.

Lèu dos cents vesins de Barcelona amb d’armas se dirigiguèt cap al Call dels josieus barcelonin. Lo grop crosèt la plaça del Blat (Pl. de l’Àngel) e arribèt a las pòrtas del Call major. Lo barri josieu de Barcelona aviá muralhas e pòrtas que se barravan cada nuèch. La garda municipala venguèt lèu apartada pr’amor de l’agressivitat dels vesins e marinièrs. Puèi esfondrèron las pòrtas del Call.

Los qu’atacavan dintrèron a las carrièras del Call, Sant Domènec del call e Marlet e comencèron a aucir a totes los josieus que trobavan. Destrusiguèron las pòrtas dels ostals amb destrals e ataquèron òmes, femnas o enfants. Qualcunas oras après arribèt lo terror. Los josieus volguèron se defensar mas i aviá totjorn mai crestians. Mai de cent josieus moriguèron aquela primièra nuèch assassinats.

L’endeman los dirigents josieus comprenguèron que lo call èra pas pus segur. Lo dimenge, lo veguièr (governador reial e autoritat militara màger de la vila) e los conselhièrs municipals organizèron una evacuacion d’urgéncia. E gaireben 1.000 josieus foguèron enviats al Castèl Nòu.

Lo Castèl Nòu èra estonant coma castèl. Era situat al costat del Call josieu. Òm pensava que podiá pas èsser jamai conquistat. Las pòrtas foguèron barradas e mai soldats enviats. En defòra, los conselhièrs del Conselh de Cent (lo govèrn de la vila) s’amassèron per decidir pas res. Totes avián paür del pòble. Podián pas enviar la gàrdia armada contra lo pòble pr’amor que podián crear una guèrra civila. Que volián pas. Causiguèron dissuadir los atacants.

Foguèt anonciat que qui provoquèsse trebolums seriá aucit. Mas lo pòble interpretèt que lo rei s’estimava mai protegir los jusieus qu’escotar las siás demandas. Ara d’estudiants, marinièrs, fraires e capelans radicals jonhèron los afogats crestians barcelonins. Pendent la nuèch lo Call èra estat raubat e pilhat e milièrs de personas encerclavan ara lo Castèl Nòu.

Lo 7 d’agost se trinquèt lo principi d’autoritat. A miègjorn, joves assaltants se dirigiguèron cap a las plaças ont s’èran bastidas las forcas municipalas e comencèron a las destrusir. I aviá pas pus d’òrdre public a Barcelona. La revòlta començava a ganhar.

Lèu arribèron als murs del Castèl Nòu d’escalas, d’aisinas de talhaires de pèira e fòrça fusta seca, òli e quitran. Tot foguèt daissat a las pòrtas del castèl e comencèron a las brutlar. Dins, l’aire venguèt irrespirable e la calor insuportabla. Foguèt alara que, davant aquel dangièr, lo veguièr de Barcelona capitulèt.

La pichona garda reiala de soldats dubriguèt la pòrta del castèl e abandonèt los josieus a lor sòrt. Lo chaple foguèt òrre. Los que volián pas se tornar crestians èran lèu lèu assassinats. Fòrça josieus causiguèron lo suicidi collectiu. I moriguèron 200 personas. Los autres acceptèron venir crestians.

Lo 8 d’agost de 1391, la colèra a Barcelona semblava èsser finida. I aviá pas pus, pasmens, cap Call josieu. Aviá demorat 700 ans e dins i visquèron de grands filosòfs, de mètges rics, de savants importants e d’astronòms reials qu’ara èran totes mòrts.

Totes los ostals foguèron raubats e puèi brutlats, tanben los archius de las sinagògas e los libres dels estudis. Lo rei Joan I lo Caçaire demorèt encolerizat pr’amor qu’aviá perdut milièr de revenguts. Ordonèt arrestar los caps de la revòlta e los executar lèu. E tanben puniguèt economicament la vila. Mas pas pus se podiá far.

En 1392, la comunautat joseiva demorava amb sonque qualcunes subrevivents e la majoritat avián vengut conversos, (crestians per la fòrça).  L’Aljama de Barcelona foguèt abolida, los murs del Call abatuts, las sinagògas venguèron glèisas crestianas e lo pòble barcelonin perdèt la memòria del judaïsme catalan fins al sègle XX.

Imatge principala: Medievalòc/ChatGPT