L’ARGENT A LA CORONA D’ARAGON
CAM.- Sens un bon sistèma economic la corona catalana e aragonesa auriá pas jamai pogut conquistar lo comèrci del Mediterranèu. La moneda catalana foguèt robusta. Com demanava lo Casal de Barcelona. Los reis catalans totjorn aguèron una moneda fòrta, que balhèt estabilitat al territòri dins lo comèrci internacional. Una moneda que foguèt, primièr de coure amb d’argent, puèi d’argent e fin finala, d’aur.
L’origina d’aqueste sistèma monetàri foguèt una refòrma economica de Carlesmanhe pendent la fin del sègle VIII. La reforma èra per tot l’empèri. La liura (400 gramas d’argent) passava a èsser la mesura basica de l’argent. Cada liura èra devessida en 20 sòus e cadun d’aquestes podiá, al còp, èsser devessit en 12 denièrs. Pasmens, l’unica moneda que circulava èra lo denièr o las siás devessions.
Quora l’empèri e los aquitans se retirèron, los comtats catalans comencèron a crear moneda propria. Lo denièr barcelonin venguèt lèu una moneda locala importanta. Pasmens, calguèt redusir l’argent e i metre mai de coure. Aquò balhèt luòc al celèbre billon catalan.
En Aragon, per contra, los aragoneses tanben avián començat a crear moneda pròpia amb Sancho Ramírez. La resulta foguèt lo denièr jaqués. Aprés l’union dinastica de Catalonha e Aragon de 1137 la diversitat de moneda contunhèt.
Aital, en Aragon i avián los denièrs jaqueses e en Catalonha los denièrs de tèrç (tres partidas èran d’argent). A la fin del sègle XIII lo sistèma dels billons demorèt caducat.
La conquista de Malhòrca e Valéncia
Aprés conquistar Malhòrca e Valéncia los mercadièrs catalans podián pas pus cargar centenars de monedas d’argent blos fins a Itàlia. Caliá una nòva moneda, coma lo Gros Tournois francés o encara lo Grosso italian. Aprés divèrsas peticions, Pèire II lo Grand causiguèt començar una nòva refòrma economica.
En 1285, pauc aprés la conquista de Sicília, ordonèt la creacion de la moneda pus celèbra e longa de tota l’istòria catalana; lo crosat barcelonin. Aquesta moneda aviá un pés de 3,23 gr. E èra d’argent blos. Podiá èsser cambiat per 12 denièrs de tèrç. Las imatges de la nòva moneda mostravan una crotz grèga en un costat e lo comte de Barcelona en l’autre.
I aviá un prigond contraròtle administratiu a l’Ostal de la moneda que i aviá a Barcelona. Caliá que l’argent foguèsse totjorn blos. La siá produccion foguèt plan acolhida, tan que demorariá fins a l’envasion castelhana de Catalonha de Felip V, en 1718.
Mas tanben caliá aver una moneda d’aur se òm voliá capitar a nivèl internacional. A l’epòca la moneda de referéncia internacionala èra lo florin d’aur de Florença. Pèire III lo Ceremoniós ordonèt alara crear lo florin catalan a Perpinhan. En un costat èra escrit Florentia e en l’autra ARAGO REX.
Alara arribèron los problèmas. Lo florin florentin èra gaireben fach d’aur blos (24 quilats). Lo florin catalan comencèt amb 24 quilats mens un quatren. Amb lo rei Joan Ir sonque demoravan 18 o 16 quilats. Aquò provoquèt grèvas tensions comercialas e sovent caliá balhar un descompte a nivèl internacional. Malgrat tot, lo florin d’Aragon venguèt famós pertot Euròpa e òm poguèt pagar aital las campanhas militaras de Sardenha e Sicília.
A la Corona d’Aragon caliá acceptar los fòrs de cada territòri. E cadascun d’aquestes aviá un ostal de la moneda desparièr. Lo sistèma foguèt plan descentralizat. A Catalonha èra usat lo billon e lo crosat, en Aragon lo denièr jaqués. En Valéncia lo reial de Valéncia e a Malhòrca lo reial de Malhòrca.
Aquò entraïnava cambiaments de moneda sovent, segon lo territòri. E aquò tanben foguèt un grand negòci pels banquièrs.Pendent la guerra civila catalana (1462-1472) nasquèron los Pacifics d’aur. Puèi, amb lo rei Ferran II, foguèt creat lo Principat d’aur a Catalonha e lo Ducat a Valéncia e Aragon.
Malgrat aquela refòrma, monedas coma lo crosat o lo denièr jaqués subrevisquèron, çò que vòl dire que la diversitat de moneda als territòris catalans e aragoneses foguèt plan nauta pendent gaireben tota l’edat mejana.
