RAIMOND DE MIRAVAL, UN TROBADOR EN UN MOND DE GRANS SENHORS
Christian Andreu.- Pendent la fin del sègle XIIn e lo començament del sègle XIIIn cal soslinhar l’existéncia d’un trobador, pas gaire conegut, de las tèrras de Lengadòc. Lo sieu nòm es Raimon de Miraval (1165 – 1220), una figura plan singulara. Miraval foguèt originàri del Carcassés de paires nòbles. Pasmes, a l’epòca de Raimond, la familha ja aviá perdut gaireben una quatrena part de totas las siás tèrras.
Totun, e malgrat que la flaquesa economica èra importanta, Raimond causiguèt la creacion de tròbas e musica per subreviure. E lo sieu engenh poetic e contraròtle de la paraula li ganhèron lo favor de corts plan importantas, coma las de Raimond VI de Tolosa o encara las de las nòblas femnas de Menèrba e Las Tors.
Uèi demòran 45 poesias d’aqueste trobador lengadocian (e tanben una quantitat extraordinària de fins a 22 melodias). Lo trobador foguèt un exèmple del prestigi de las armas de l’aristocrafia feudala occitana e tanben del paratge e lo prètz.
Raimon de Miraval liguèt doncas la siá vida al Castèl de Miraval coma simbòl poetic d’un paradís cortés que, malgrat aquò, demorariá destruït pels crosats quand comencèt la crosada de 1209. Lo pròpri castèl foguèt descrit pel trobador en una de las siás poesias mai celèbras :
« Aissi cum selh que prems de gran frestat
e nois cuida de sa dolor guandir,
vuelh de chantar mon saber enantir;
qu’en Miraval me par que gais estia,
on ai m’amor e la mia paratg’amia… »
(Coma aquel que, pres d’una granda ànsia, pensa pas de se salvar de la siá dolor, vòli enantir lo mieu saber de cantar; que a Miraval me par que siá gais, ont ai lo mieu amor e la mia nòbla amiga…)
Per Miraval lo cant es pas sonque un jòc e pro. Es una necessitat vitala e benlèu la sola arma qu’aviá per manténer la jòia e la dignitat en una epòca ont l’adversitat es plan presenta. De un autre costat, Miraval demorará coma un dels grands mèstres del trobar lèu. Aqueste estil se caracterizava per una aparéncia de simplicitat, un lèxic plan comprenedor e una granda fluïdesa vocala, malgrat que darrièr de tot aquò tanben i aviá una arquitectura metrica plan delicada.
Un trobador singular
La critica literària actuala insistís que Raimond de Miraval aguèt una granda facilitat per far semblar aisit çò qu’èra tecnicament complèxe. Aital, Miraval fusionarà la paraula amb lo son. E la resulta serà excellenta. Gaireben la mitat de las siás cançons conservèron la melodia originala e aquò a ajudat a veire que los poèmas èran pensats coma de pèças dramaticas totalas, ont la musica aviá coma foncion elevar los sentiments.
Per Miraval l’amor es pas destructiu mas una escòla de las valors pels pus joves e tanben una escòla del prètz. Segon lo trobador, l’amant deu èsser discret, pacient e, mai que mai, mestrejar la paraula. Aicí avètz com o daissèt escrich :
« Chansoneta, vés-t’en corren
al mieu Audiart lai on esta,
e digas-li que mèt l’enten
en pretz e en joven gardar,
e que non fassa blasmar
son rics prètz, que tan aut s’espan. »
(Cançoneta, vés-t’en corrent al mieu Audiart lai ont es, e diga-li que meta l’atencion en gardar lo prètz e la jovenesa, e que fassa pas blamar lo sieu ric prètz, que tant aut s’espan.)
Aicí podèm veire que « chansoneta » es una messatgièra d’un còdi de conducha pròpria dins la poesia de Miraval. E que transcendís lo sentiment personal per venir la publicitat ideala d’una societat educada e civilizada.
La critica actuala tanben volguèt soslinhar que i a una cèrta distància tre l’ideal cantat pel trobador Raimond de Miraval e las siá biografia, reculhida a las Vidas. Raimond de Miraval èra casat amb Gaudairenca, una trobairitz que tanben daissèt mantunas notícias istoricas.
Mas, segon semblariá, quel matrimòni s’esfonzèt pr’amor de l’orguèlh intellectual ; Gaudairenca atanben escriviá vèrses e cançons, mas aqueste prètzfach èra brica tolerat per Raimond de Miraval dins lo meteis ostal.
Aquesta contradiccion de la societat cortesa mòstra, d’un costat, que la femna es idealizada d’un costat, mas puèi plaçada mai en bas del poèta. Car li es refusada la capacitat d’èsser trobairitz. Lo matrimòni finiguèt en divòrci e aquò provoquèt una polemica textuala e sociala de las bèlas.
A la polemica i intervenguèron d’autres poètas coma lo catalan Hug de Mataplana, que critiquèt l’actitud de Miraval. Es un episòdi doncas que convertiguèt la literatura trobadorenca en una literatura celèbra mas tanplan polemica. Benlèu pr’açò Miraval demandèt a las siás protectrices un judici literàri onest :
« Domna, genta e de bon aire,
vos qu’avetz lo pretz d’esser pros,
jutjatz se de mon cantar nais lo laus,
o se de mon saber soi falditz…
Qu’ieu non vuelh autra cort per m’entendre
que vòstre bèl dich e vòstre gaug. »
(Dòna, genta e de bon aire, vos qu’avètz lo prètz d’èsser pròva, jutjatz se de mon cantar nais la lausenja, o se de mon saber soi errat… Que ieu non vòli autra cort per m’entendre que lo vòstre bèl dich e lo vòstre gaug.)
Es clar que per Raimond de Miraval las femnas devián èsser l’arbitre suprem a l’ora de jutajar uns òbra se òm voliá demorar elegant e dins un contèxt intellectual clar. Am Miraval lo Lengadòc venguèt un luòc de dialòg cultural exclusiu.
Pasmens en 1209 arribèron los crosats qu’ataquèron lo Lengadòc. Las corts regionalas e lo misticisme social s’afondrèron de manièra tragica e la fin d’amor comencèt un grèu declivi. Lo mond del trobador finiguèt lèu lèu : lo castèl de Miraval foguèt atacat e conquistat pels crosats e lo sieu grand mecènas, Raimond VI de Tolosa, tanben perdèt los sieus territòris.
L’unica sortida que trobèt Raimond de Miraval foguèt l’exili. Mas la siá poesia alara comencèt a mostrar un abandonament del jòc de la seduccion, que venguèt alara un crit de resistència, dolor e desespèr.
A las darrièras composicions de Miraval, coma la celèbra « Bel m’es qu’ieu chante e m’esbaude », lo trobador liguèt tornar a la creacion literària amb la recuperacion militara de la siá tèrra lengadociana. E lo fin amor venguèt una mòstra de dignitat nacionala.
« Bel m’es qu’ieu chante e m’esbaude
puei que mos rics valedors,
lo coms de Tolosa e de Belcaire,
m’a promés que m’en deisará laire;
que s’ieu posch cobrir Miraval,
al mieu senhor en tòrt ni en gal
non li faldrai de mon servici… »
(Bèl m’es que cante e m’esbauda pr’amor que lo mieu ric valedor, lo comte de Tolòsa e de Bèrcaire, m’a promés que m’i daissarà intrar; que se pòdi recuperar Miraval, al mieu senhor, ni en tòrt ni en engan, non li faldrai de mieu servici…)
Malurosament, Raimond de Miraval poguèt jamai tornar a Lengadòc car demorèt en Catalonha e ailà moriguèt aperaquí l’an 1220. Segon qualcunes istorians al Monastèri de Poblet. Las siás cançons son demoradas coma un bèl exèmple del paratge d’una epòca d’aur de la poesia occitana. E mòstran encara un Lengadòc politicament independent e delicat que trobèt en la paraula lo biais mai digne d’existir.
Imatge principau: Medievalòc/ChatGPT
