FRANCÉS D’ASSISI (1181-1226)

Francés d’Assisi, nasquèt jos lo nòm de Giovanni di Pietro di Bernardone (Assisi, 1181 – 1226), e es una de las figuras mai influentas de l’istòria de la Glèisa Catolica e la cultura occidentala. A la siá epòca ja prepausèt una revolucion radicala basada en l’Evangèli basada en la pauretat e la fraternitat universalas. Pr’amor d’aquò cambièt l’espiritualitat d’aquel sègle e daissèt una marca en l’art, la literatura e la natura qu’encara demora uèi lo jorn.

Francésc nasquèt a d’Assisi, al cèntre d’Itàlia. Son paire, Pietro di Bernardone, foguèt un ric mercadèr de telas que fasiá de comèrci amb França. Sa maire foguèt Pica de Bourlemont, una nòbla provençala. Lèu lo mainate Giovanni recebèt lo nòm de Francesco (lo Francés).

Francés aguèt una vida aisida quand èra jove. Parlava francés e occitan  mai de l’italian, aimava la poesia dels trobadors e comprava totjorn de vestits luxoses. E somiava venir cavalièr per aténher la glòria de la noblesa locala.

En 1202, Assisi dintrèt en guèrra amb la vila vesina de Perosa. Francés participèt a la batalha de Collestrada, ont las fòrças d’Assisi foguèron vencudas. Francés demorèt un an a la preson a Perosa. E venguèt malaut. Alara se demanèt quin sens aviá realament la vida.

Un jove cavalièr

Quand sortiguèt de la preson comencèt a trabalhar coma militar pel comte de Brienne al sud italian. Alara, quand èra a Spoleto, una vòtz li demanèt: « Qui te pòt far mai de ben, lo senhor o lo servent? » E Francésc respondèt que Lo senhor. E alara la votz li demanèt perqué abandonava lo senhor pel servent. E Francés abandonèt l’armada e se’n tornèt a Assisi.

Dempuèi alara comencèt de cercar la soletat per pregar. Mai encara quand trobèt un leprós – que los trobava repulsius – en tot li balhar sòs. E comprenguèt que los marginats èran lo visatge de Dieu. Puèi, a la glèisa de Sant Damian una votz li demanèt que reparèsse la glèisa e o faguèt. Venguèt lo sieu pròpri caval per poder o far. Lo paire s’encolerizèt amb el e los deseiretèt.

En 1206, davant la cort de l’evesque Francés se despulhèt, balhèt los sieus  vestits e l’argent al sieu paire e proclamèt: « Fins ara t’ai nomenat paire sus la tèrra; mas d’ara enlà pòdi dire amb seguretat, que  lo Nòstre Paire es al cèl”, pr’amor qu’es a Dieu que foguèt fisat lo mieu espèr.» L’evesque, commogut, lo cobriguèt amb lo sieu mantèl, marcant aital la proteccion de la Glèisa sus sa vida novèla de mendicant.

Francés comencèt de viure en pauretat absoluta, en tot suenhar los malauts e paures. Lèu d’autras personas coma lo sieu vielh amic Bernat de Quintavalle o lo jurista Pèire Catani comencèron a lo seguir. En 1209, decidiguèt de redigir una règla de vida brèva e simpla basada sus los vèrses de l’Evangèli ont Jèsus manda sos discípols viure sens d’aur, ni d’argent, ni cauçaduras. E se nomenèron Fraires Menors.

Tanben en 1209 Francés e sos onze primièrs companhs viatgèron a Roma per demanar l’aprobacion papala. Innocenci III, foguèt, d’en primièr, plan reticent davant d’òmes que semblavan dangierósament pròches dels bons òmes o los valdèses, çò es d’erètges. Mas mai tard lo papa aguèt un  sòmi e reconeissèt Francés pr’amor que sonque el podiá salvar la glèisa romana.

Lo movement de Francés tanben captivèt las femnas de la noblesa d’Assisi. En 1212, Clara d’Assisi fugiguèt de l’ostal familial per abraçar aquela vida de pauretat. Amb l’ajuda de Francés foguèt fondat l’Òrdre de las Sòrres Pauras (las Clarissas), branca femenina del movement franciscan.

Francés concebèt la vida religiosa coma una mission activa. Viatgèt per tota Itàlia, França e la peninsula Iberica. En 1219, en plena Cinquena Crosada, partiguèt cap a Egipte amb la volontat de portar la patz. Traversèt las linhas de combat e foguèt recebut pel soldan Al-Kamil dins la vila de Damieta. E mai convertiguèt pas lo soldan, aqueste foguèt talament estonat que li permetèt de predicar e visitar Jerusalèm.

En 1223, a Greccio, Francés, amb l’autorizacion papala, installèt una representacion viventa amb un buòu, un ase e una maissa en una bauma, e foguèt celebrada la Messa de Mièjanuèch. Aquesta celebracion es considerada coma l’origina istorica de la tradicion de montar lo presep als ostals.

La via que menava èra plan dura e Francés venguèt lèu malaut. En 1225, retirat a Sant Damian, compausèt lo Cant de las Creaturas (o Cant del Fraire Solelh). Escrich en italian, lo tèxt es una lausor a Dieu a travèrs de la natura, en nomenant « fraire solelh », « sòrre luna », « sòrre aiga » e tanben « sòrre mòrt corporala » totes los elements del mond.

En 1224, Francés visquèt una experiéncia mistica culminanta. Aguèt la vision d’un serafin alat e crucificat e, apareguèron sus las mans, los pès e lo costat las nafras de la crucifixion de Jèsus. Francés venguèt alara lo primièr crestian estigmatizat.

Francésc demorèt los darrièrs meses de sa vida dins de dolors òrres. Demandèt d’èsser transportat a la capèla de la Porciúncula. Moriguèt ailà estirat sus la tèrra nuda, per fidelitat absoluda a sa « Dòna Pauretat », lo 3 d’octòbre de 1226. Aviá quaranta-cinc ans.

Dos ans mai tard, en 1228, lo papa Gregòri IX lo proclamèt sant. Uèi, Francésc es patron d’Itàlia e, dempuèi 1979, foguèt nomenat atanben patron dels ecologistas pr’amor de sòn respecte a la natura. La siá figura es encara uèi un simbòl universal de patz, ecologisme, dialòg e umilitat universalas.