LAS OMILIAS D’ORGANYÀ
En l’an 1905 lo cercaire catalan Joaquim Miret i Sans tornava d’un viatge qu’aviá fach dempuèi Barcelona a Organyà, al Pirenèu. En aquela epòca i anar e tornar demorava divèrses jorns. Mas Miret foguèt urós e poguèt presentar la tròba d’un dels tèxts medievals escrichs en catalan que benlèu poiriá (e d’efièch foguèt pendent mai de 100 ans lo tèxt mai ancian escrich en catalan: Les Omilíes d’Organyà (Las Omilias d’Organyà).
Miret presentèt la sieuna descobèrta a la reial Academia de Bonas Letras de Barcelona e pas gaire ans aprés, en 1913 vendèt la tèxt medieval (que l’aviá comprat a la glèisa d’aquel viatge pirinenc) a la Biblioteca Nacionala de Catalonha, ont encara i demòra.
Aital, las Omilias encara demòran, totun, un dels tèxts escrichs en catalan mai ancians sens èsser datats. Segon qualcunes expèrts, coma Jesús Alturo, foguèt escrich al començament del Sègle XIIIn. Segon d’autres, pendent la fin del sègle anterior. Qualcunes encara afirman que foguèt escrich en l’an 1204. Pasmens, encara es lo tèxt literàri mai ancian jamai trapat en lenga catalana. Totun, foguèt pas alara quora nasquèt aquesta lenga car ja èra parlada fasiá sègles.
Pus ancians son encara lo Libre dels Jutges e los Greuges d’Isarn, mas es un tèxt plan mai long e foguèt escrich sonque en catalan , un fach rar a l’epòca pr’amor que la lenga oficiala alara per escriure èra lo latin e pas encara lo catalan. D’autres tèxtes anteriors foguèron escriches en latin e catalan o en catalan e latin. Las Omilias foguèron escrichas al 100% en lenga catalana.
Las Omilias son un libre de discorses o sermons per èsser diches als presents a la glèisa, a los catolics. Uèi encara demòra a Barcelona, aprés de sègles a la glèisa de Santa Maria d’Organyà, en Naut Urgèl. Lo cercaire Miret ja l’aviá descobèrt en 1894 mas poguèt pas lo veire el meteis fins a l’an 1896. Foguèt pas comprat fins a l’an 1905 per 85 pessetas e puèi vendut a la Diputacion de Barcelona e l’Institut d’Estudis Catalans en 1913.
Un text cuèrt
Malgrat qu’uèi es un tèxt plan celèbre e plan important en l’istòria de l’art medieval, las Omilias son sonque 8 paginas. La primièra demòra plan trincada e las autras an de tacas d’umitat. Tanben i a fòrça errors d’escritura del sieu autor, que demòra encara uèi , anonime.
Lo tèxt foguèt escrich en un catalan qu’uèi consideram plan primitiu e tanben plan malaisit de comprene per un legeire catalan actual. Per ansin, sovent cal ne far d’adaptacions modèrnas. Fòrça paraulas son pas usadas e fòrça d’aquelas son occitanismes blondes que demòstran, un còp de mai, que lo catalan e l’occitan fins al sègle XIIIn foguèron gaireven la meteissa lenga pr’amor qu’aguèron una origina geografica comuna.
Las Omilias doncas, son 6 discurses o sermons e dos tròçes d’autres dos. Benlèu formèt part d’un libre màger. Segon qualcunes expèrts formèt part d’un libre de sermons de 4 o 6 paginas mai pensats per èsser dichs pendent la Quaresma.
Per ansin, las Omilias foguèron escrichas per èsser dichas en votz nauta dins la glèisa. Son un mejan escrich que confirma l’existéncia de Dieu a travèrs de cèrtas istòrias e contes dont lo Judici Final.
La lenga usada, totun, es brica complèxa. Caliá poder dire çò que se voliá a de personas qu’avián pas gaire cultura. Es pr’amor d’aquò, de la datacion del tèxt e la lenga causida, qu’encara uèi forma part del patrimòni medieval escrich de Catalonha. E encara o es uèi lo jorn. E benlèu o serà fins que siá descobèrt un tèxt pus ancian mas tanben tan long coma las Omilias.
La publicacion daquestas Omilias per part de l’editoriala Liber Millenium aufrís tanben poder n’aver una polida còpia o facsimil. D’efièch, aquesta editoriala ne publiquèt en 2010 una bèla còpia certificada amb un libre qu’acompanha lo libre que contén lo tèxt original mai d’una version modèrna en catalan, espanhòl e anglés. Una edicion critica brica abituala al mercat literàri medieval. E que podèm comprar se sèm cercaires, scientifics o sonque aimants de l’epòca medievala. Car son aquel tipe de libres qu’entraïnan, tanben, conéisser plan çò que foguèt escrich abans e qu’amassa amb çò que s’escriu ara, balharà una imatge de çò que podèm escriure pendent lo futur. Una escasença unica e plan originala.
La Redaccion
