LA VASCONIA POLITICA (602-864)
Segon l’istorian roergàs Loís Puech l’istòria de la Vasconia e l’Aquitània (tot çò al sud de Loira) son plan restacadas del sègle VIn al sègle IXn, des de la creacion del ducat de Vasconia (602) e fins a la fondacion del ducat de Gasconha (864).
Las populacions del sud-oèst s’isolavan de contunh per aver mai d’autonomia. Mercés a èsser luenh del nòrd e de longs periòdes de flaquesa merovingiana e carolingiana capitèron fòrça còps. Mas cada còp que lo rei de Francia es actiu e energic politicament e militarament Novepompulania demorarà conquistada fins a la creacion del ducat de Gasconha, amb de ducs eretièrs.
Vasconia e Aquitània, pr’amor de las diferenças que desseparavan cèltas e ibèrs aguèron doncas un destin comun pendent sègles. Los visigots èran pocs e los francs èran una minoritat al sud de Loira. E lo sieu contraròtle èra suportat amb una paciència gigantassa.
Los vascons revoltats (tornarmai)
Los vascons se revoltèron contra lo sobeiran merovingian en l’an 626. Lo duc Aigina poguèt pas los reduïre. Exilèt Palladius e los sieu pròpri filh Sidoc, evèsque d’Eusa, dirigents de la revòlta. Quan Dagobèrt creèt lo reialme de Tolosa pel sieu fraire Caribèrt amb Vasconia, Tolosa, Caors, Agen, Perigüièrs e Santas foguèt balhat, en part, per balhar d’autonomia als vascons.
Los vascons èran plan desparièrs dels gallo-romans. Pasmens, reconeissián la soberaneitat del Prince de Tolosa. Èran, totun, d’aliats o confederats e pas de vassals, amb una armada que balhava regularament de guerrièrs, de garnisons e de colonias amb lors femnas e mainatges per tot lo territòri.
“Es amb aquela aliança, que la Gàllia meridionala, qu’aviá pas jamai agut de milicias a las vilas o qu’èran plan mai organizdas, e que totjorn èran desbrandadas, que l’esperit militar e la coesion nacionala entraïnèt la creacion de la sieuna nacionalitat, çò diguèt Perroud”.
Pas gaire aprés la creacion del reialme de Tolosa, Caribèrt moriguèt en 634. Lo sieu fraire, Dagobèrt, foguèt un brave guerrièr brica semblable a un bon rei. Ataquèt los vascons revoltats en 635. E envièt una granda armada amb 11 ducs e un nombre màger de comtes. Dintrarà els Pirenèus, brutlarà los ostals e maugrat tot patirà una desbranda a la val de Sola. Los vascons, fin finala, anèron a Clichy per jurar fiseltat a l’Empèri. Dagobèrt respectèt la sieuna autoritat pr’amor que lo jurament se faguèt segon las costumas e manièras del país.
Lo reis d’aprés perdèron l’autoritat pauc a cha pauc. Podián pas enviar cap armada a vasconia. Los vascons e los aquitans ganhèron d’autonomia e destrusiguèron lo poder administraiu reial. Pendent tot aquel periòde los evèsque e comtes ganhèron tot lo poder.
En 718 lo duc d’Aquitània Odon recebèt lo títol de rei d’Aquitània e puèi foguèt reconegut coma duc dels aquitans en 729. Lo ducat demorèt fins a l’an 768, quan una nòva dinastia, los carolingians, conquistèron, fin finala, Vasconia e l’Aquitània independentas. Quan en l’an 864 foguèt creat lo comtat de Gasconha, l’istòria de la Vasconia politica indedendenta començarà un grèu declin que finrià amb aquel estat per totjorn.
