L’ESPADA CATALANA VILARDELHA
CAM.- Se Catalonha a una espada mitologica, aquela es l’espada de Vilardelh (Vilardell) o Vilardelha, pr’amor de las siás caracteristicas vertuosas. Segon l’istorian Martí de Riquer es, benlèu, e amb diferéncia, l’espada legendària mai potenta, e lo sieu remembre, lo melhor jamai bastit pels catalans al long de la siá istòria. Pr’amor qu’es gaireben una espada semblabla a la celèbra espada del mitic rei Artús, Excalibor.
L’origina de la legenda de l’espada vilardelha es plan ancian. Al sègle XIVn ja trobam una primièra notícia escricha que ne parla. Aital, l’espada Vilardelha seriá reala e demorariá en França (Lo Musèu de las Armas de París ?). D’autres encara, creson que l’espada auriá pas coma nòm Vilardelha, mas Tisona, e que demorariá al Musèu de l’Armada de Toledo.
Segon la legenda, l’espada Vilardelha entraïnariá que lo sieu proprietàri vendriá invencible pr’amor que seriá totjorn estada restacada a l’ostal comtal de Barcelona. Ja en l’an 1274 lo comte de Barcelona e rei d’Aragon, Jacme Ir. n’auriá parlat en una senténcia sus un duèl que i aguèt entre los cavalièrs Bernat de Centelles e Bernat de Cabrera.
L’usatge de l’espada
Segon semblariá, en aquel duèl Arnau de Cabrera demanèt que lo duèl foguèsse declarat nul pr’amor que Bernat de Centelles aviá usat l’espada Vilardelha, qu’empedissiá totjorn l’òme que l’usava de poder èsser desbrandat. Alara Jacme Ir diguèt qu’èra d’acòrd amb Bernat de Cabrera e qu’aviá rason segon lo principi Nullus sucumbere vel superari possit qui illum in bello detulerit.
Cèrts expèrts considerèron fa temps que l’espada Vilardelha poiriá èsser restacada amb lo personatge de legenda Otger Cataló, que l’auriá balhat a Guifré el Pilós (Paire de la nacion catalana) e los sieus descendents. Foguèt aital com un d’aqueles, Jacme IId, comte de Barcelona e rei d’Aragon tanben la recebèt. Segon una carta manuscricha, Jacme IId auriá a mai de Vilardelha, cinc autras espadas consideradas magicas ; la Sancti Martini, la Tisona, la Triveta e la Clareta. De soslinhar que l’espada Vilardelha demòra com una de las cinc espadas qu’aviá lo comte de Barcelona e rei de la Confederacion catalanoaragonesa Pèire IIIn quand moriguèt en 1370.
Lo celèbre escrivan catalan Francesc Eiximenis tanben ne parla al libre « Dotze del Chrestià » (1385-1386). E, malgrat que la referéncia es plan cuèrta, es descricha coma una granda sèrp que moriguèt pr’amor d’aquela espada e qu’èra usada per un celèbre cavalièr. Uèi los cercaires creson que ja en aquela epòca començava a èsser mai una espada mitologica que non una espada reala.
Pasmens, l’espada Vilardelha de Sant Martin encara demorava al catalòg d’armas de l’ostal dels comtes de Barcelona en 1596 e tanben èran estadas descrichas las siás batalhas medievalas de biais escrich.
La siá istòria començava a èsser malaisida: lo prince Pèire, filh de Jacme lo Conquistaire, la voliá, e aufriguèt al sieu proprietàri 4 sòs barcelonins per la pagar. Mas capitèt pas. Temps après, lo sieu filh. Anfós lo Benigne, poguèt la comprar per 2.030 sòs barcelonins. Quand lo comte Jacme lo Just regnava, lo sieu filh Anfòs lo Magnanim l’usèt encara pendent la batalha de Lucocisterna en Sardenya (1324). Una espada que, quand l’enemic poguèt la veire, sonque pensèt en fugir.
D’un autre biais, la legenda de Soler de Vilardelh restaca l’espada Vilardelha amb Sant Celoni, un vilatge catalan de la comarca del Vallés Oriental. En aquela legenda se ditz que, prèp del vilatge, i aviá la Ròca del Dragon. Ailà i demorava un drac que provocava de paur a tota la populacion locala. Tanben a los viatjaires qu’anavan de Barcelona a Girona. Per far camin, caliá crosar las montanhas del Montseny e tanben lo Montnegre.
Un bèl còp, Sant Martin i arribèt en tot se trasvestir de paure. Arribèt al castèl de Vilardelh, prèp de la forèst del Montnegre. Lo senhor feudal del castèl èra nomenat Soler e sortiguèt del castèl per lo recèbre amb de pan e de sòs per los balhar al paure, mas i aviá pas pus dengun, solament una espada, l’espada Vilardelha.
Aquela espada èra estonanta, unica. Foguèt usada e èra possible trincar de grandas ròcas e encara d’arbres entièrs amb l’espada. Lo cavalièr Soler demanèt a Dieu de la benesir e se n’anèt après a aucir lo drac. I anèt amb la siá armadura e lo sieu caval e l’espada Vilardelha.
Quora lo dragon sortiguèt de la cauna poguèt veire la siá pròpria imatge al bloquièr del cavalièr. Èra la siá pròrpria lusida, e demorèt estonat. Alara lo grand cavalièr Soler de Vilardelh profechèt lo moment e poguèt penetrar la dura pèl del drac amb l’espada Vilardelha. Lo cavalièr Soler alara, comencèt a cantar qu’aviá trincat la ròca e tanben lo drac. Mas cantar aquò entraïnèt tanben la siá mòrt pr’amor qu’aviá pas dich « l’espada del cavalièr » mas « lo braç del cavalièr ». Pr’açò perdèt la proteccion de l’espada, e quand la sang del dragon lo toquèt, moriguèt lèu lèu. Una legenda plan semblaba al mond mitologic germanic medieval e qu’a l’Euròpa d’alavètz èra plan comuna.
