UNA ORIGINA NÒVA PEL LIBRE DE KELLS

CAM.- Lo celèbre libre irlandés de Kells poiriá non èsser estat escrich per de monges irlandeses. Aquò es la resulta d’una recerca scientifica actuala d’aquel libre qu’afirma que los autors poirián èsser d’autres. La notícia es estonanta, pr’amor que lo libre de Kells es un dels libres medievals pus celèbres d’Euròpa. Segon aquesta recerca scientifica, lo libre de Kells poiriá èsser estat escrich en un monastèri escocés e pas irlandés. Lo monastèri seriá en de tèrras pictas segon de recentas excavacions arqueologicas.

Cal rembrembar que lo Libre de Kells es un vertadièr joièl artistic de l’art medieval irlandés. Las siás paginas son plenas de colors amb de senhals cèltas e una caligrafia qu’es estada l’orgulh nacional irlandés pendent decadas. Tanben o foguèt l’estonament mondial. Totun, divèrses nòus estudis qüestionan la siá origina. Lo manuscrich es a la bibliotèca del Trinity College, a Dublin, dempuèi fa mai de tres sègles, mas poiriá èsser que foguèsse estat escrich mai al nòrd, justament en l’ancian e misteriós territòri dels pictes, uèi Escòcia.

Encara una ipotèsi

Malgrat que la nòva origina es uèi solament una ipotèsi e pro (i a pas pro d’espròvas definitivas), l’anonci d’una autra origina del libre ja provoquèt de grandas discussions al mond scientific. L’ipotèsi a lo supòrt de recentas descobètas, mas entraïnèt tanben una gigantassa discusion a nivèl academic pr’amor que pas totes los istorians, arqueològs o expèrts en art medieval i son d’acòrd. Qué se debanariá se lo libre pus celèbre d’Irlanda foguèsse pas irlandés mas escocés ? E se la cultura que lo creèt, los pictes, foguèsse ara  una cultura plan valida e pas periferica com es estat considerada fins a uèi lo jorn ?

L’istòria tradicionala ditz que lo libre de Kells foguèt començat a l’illa d’Iona, a la còsta oèst d’Escòcia. Après una ataca vikinga pendent lo sègle IXn, foguèt enviat a Kells, al comtat de Meath, en Irlanda. Ailà foguèt finit e conservat fins que, sègles apuèi, foguèt menat a Dublin. Val pas dir qu’aquestes faches foguèron la basa de l’orgulh irlandés pr’amor d’una origina crestiana irlandesa que creèt un libre esperital mas d’una granda qualitat artistica en una epòca escura.

Mas las datas encaissan pas. Lo monastèri de Kells foguèt fondat en l’an 807. Dison los expèrts qu’es malaisit de creire que lo libre de Kells poguèsse èsser recebut en aquela epòca. Èra plan tard. E lo monastèri d’Iona presenta pas arqueologicament d’evidéncias que permetan comprene perqué foguèt escrich ailà. De fach, i a fòrça cercaires que creson fa decadas que l’art del libre es pus restacat amb d’autras tradicions de l’illa que non pas amb las del nòrd britanic.

Mas fa pas gaire, i aguèron d’excavacions arqueologicas a Easter Ross, a la còsta del nòrd-oèst d’Escòcia. Ailà i a lo vilatge de Portmahomack, ont foguèt descobèrt un monastèri picte dels sègles VIIn e VIIIn. E foguèt un vertadièr cèntre artistic e cultural a l’epòca. Foguèron trobats d’instruments per escriure sus pèl e d’esculturas de pèira plan complèxas. Tanben foguèt trapada una pèira amb una escritura en latin amb una ortografia plan semblabla a la del libre de Kells. Lo ligam semblariá doncas dirècte. E los instruments permeton pensar que los monges podián aver escrich lo libre de Kells.

Iona foguèt destrusit en l’an 800. Es l’epòca que se pensa que los monges arrestèron l’escritura del libre. I a d’evidéncias de qualcunas paginas, que demorèron sens èsser finidas. E  l’istòria, amb aquela nòva vision, fa comprene mai logicament tot çò que passèt. Los pictes son estats considerats durant fòrça temps coma una cultura misteriosa, salvatja. Èra restacada amb de tribús guerrièras del nòrd escocés, luenh del mond civilizat crestian del sud. Aqueles prejutjaments ara son en qüestion. Car l’arqueologia confirma que foguèt una cultura rafinada, que contrarotlava plan l’art, los libres e la religion.

Un naut gras de qualitat

Las esculturas pictas son fòrça rafinadas e complèxas e mesclan lo pagan e lo crestian. Fòrça senhals trobats tanben son usats al libre de Kells. Abans èra considerat una coincidéncia. Mas ara ? Segon divèrses expèrts, lo libre de Kells a de caracteristicas comunas amb d’òbras produsidas al monastèri anglés de Lindisfarne. Mai qu’amb d’autras òbras irlandesas. E lo ligam amb los pictes pòt pas pus èsser ignorat.

La discusion reala es pas sus l’origina del libre de Kells mas sus quinas culturas se crosèron e quinas pas a l’edat medievala. Lo libre de Kells es l’espròva qu’en aquela epòca las frontiperas èran pas gaire claras, almens culturalament, e que los artistas, idèias e coneissenças èran liures pertot.

Se lo libre de Kells foguèt creat en Escòcia es pas important. Foguèron los irlandeses los que l’ereitèron e aquò es lo fach important. Tanben se confirmariá qu’un libre aital sonque poguèt èsser creat après crosar divèrsas culturas. E aquel crosament fins ara èra estat ignorat. Mas tanben cal far d’autras qüestions ; quants libres mai foguèron creats en de monastèris coma lo de Portmahomack ? E, i a mai de libres medievals escriches pels pictes ? Cossí que siá, lo celèbre libre de Kells poiriá nos far comprene melhor un mond uèi ja perdut.

Fotografia principala: Yahir Haklai/CC