JOAN CHANDOS, L’ERÒI ANGLÉS (1320-1369)
CAM.- Foguèt conegut amb lo nòm de John Chandos, vescomte de Saint-Sauveur, Constable d’Aquitània e Senescal de Peitieus (1320–1369) e foguèt un dels màgers eròis militars que i aguèt pendent la Guèrra de Cent Ans. Los autres dos foguèron Bertrand de Gesclin e Joan de Buch. Lo primièr foguèt francés e lo segond gascon.
Chandos demorèt a la Cort de Radbourne, quand èra un mainatge. Ailà, a Derbyshire, venguèt amic d’Edoard, lo Prince Nere, e foguèt tanben un dels fondators de l’Òrdre del Jardin dempuèi 1348. Apertenguèt a la noblesa anglesa mas poguèt jamai eireitar cap titòl de la siá familha.
Segon un dels mai celèbres cronicaires d’aquela epòca, Jean Froissart, Joan Chandos foguèt un dels òmes d’armas mai savants e plens d’abilitats que’òm pòt conéisser. Per aqueste cronicaire e encara divèrses istorians, Chandos foguèt la ment que i aguèt al darrièr de tres de las màgers victòrias qu’aguèron los angleses e los gascons a la Guèrra de Cent Ans. Aquestas foguèron Crécy, Peitieus e Auray. Quand moriguèt, los angleses e gascons lo plorèron mas los franceses tanben.
Una familha escura
Joan Chandos foguèt filh de Sir Joan Chandos, senhor de l’ostal de Radbourne, a Derbyshire. Ja mainatge comencèt a se premanir per l’art de la guèrra e venguèt lèu cavalièr. Segon la Cronica d’Enric Knighton, justament abans de la batalha de Sluys, Edoard III, lo duc aquitan e rei anglés, situèt la siá flòta a Blankenberge e envièt a tèrra a Joan Chandos, Sir Reginald Cobham e Sir Stephen Lambkin. Caliá reconéisser l’airal e confirmar ont èra la flòta francesa. Los tres cavalièrs descobriguèron que los franceses avián causit faciar gascons e angleses amb tres linhas de vaissèls e qu’amb eles tanben i aviá la nau anglésa capturada Christopher. Los vaissèls èran totes amassa a la dintrada del canal de Zwin.
Chandos ja aviá dirigit una armada a Crécy. Formava part de l’Estat Major de Govèrn d’Edoard, lo pirnce nere. Pr’amor d’açò tanben participèt a l’ora de dessenhar l’estrategia que permetèt a gascons e angleses ganhar a la Batalha de Peitieus de 1356 contra los franceses.
En 1360, Chandos recebèt l’aunor de poder menar una bandièra amb el en batalha. Tanben recebèt lo titòl de vescomte de Saint-Sauveur per Edoard III. Segon qualcunes istorians, aquò es totalament contràri a çò que demorèt escrich a la Vida del Prince Nere, escricha per un cronicaire que voliá escriure la biografia de Joan Chandos. Segon aquò Chandos recebèt ja aquela aunor après la batalha de Najera, en 1367. En aquela ocasion Edoard, Prince Nere de Galas e d’Aquitània marchèt al costat de Chandos sens res dire.
Lo 29 de setembre de 1364 Chandos dirigiguèt l’armada del duc Joan de Monfòrt a la victòria a la batalha d’Auray çò que permetèt ganhar la Guèrra de Succession bretona e que Montfòrt venguèsse lo quatren duc de Bretanha amb lo nòm de Joan IVn.
Per li pagar lo sieu servici lo rei recebèt lo títol de Constable de França e Senescal d’Anglatèrra. Tanben recebèt lo vilatge de Saint-Sauveur. Chandos tanben seriá nomenat après Constable d’Aquitània, malgrat que mai tard. Quora foguèt pas pus d’acòrd militarament sus la direccion de la guèrra abandonèt l’armada e se retirèt a viure a la siá proprietat a Normandia.
En 1369, i aguèt una nòva ataca francesa que permetèt als franceses ganhar fòrça terren e conquistar fòrça vilas e vilatges. Edoard III cridèt a Joan Chandos tornarmai. Alara foguèt nomenat Senescal de Peitieus. Quand i arribèt assagèt lèu de ganhar territòri als franceses tornarmai.
Joan Chandos decidiguèt atacar La Roche-Posay e l’abadiá de Saint-Savin, situadas près de Peitieus. L’estrategia causida foguèt atacar pendent la nuèch. L’ataca capitèt pas e Chandos se retirèt cap al pònt de Viena, al castèl de Lussac, situat al camin de Pèitieus a travèrs de Chauvigny.
Ambedoas armadas se trobèron lèu al pònt de Lussac. A la batalha Joan Chandos patiguèt fòrça. Segon Froissart, James de Saint-Martin, un bloquièr de l’ostal de Bagnac, auriá nafrat Chandos jos l’uèlh amb una lança. L’oncle de Chandos, Edoard Twyford, arribèt lèu per l’ajudar. Un bloquièr amic copèt ambedoas gambas de Saint-Martin amb l’espada e aqueste moriguèt tres jorns après.
Chandos foguet alavètz menat a Morthemer, la fortalesa anglesa mai pròcha. I moriguèt lo 31 de sembre de 1370 après un long procés d’un dia e mièg pr’amor de la nafradura. Aviá alara 50 ans.
Quand lo Prince Nere e lo Prince de Guiana sabèron que Chandos èra mòrt demorèron fòrça temps estonats. Pr’amor que Joan Chandos èra estat un grand guerrièr mas tanben un bon administrador e un politician plan abil.
Uèi ala comuna de Mazérolles, en Viena, en carrièras, i a un cartèl amb la siá memòria. Lo luòc es conegut coma « Les Aubeniaux ». Foguèt bastit per un grop d’istorians locals al sègle XIX. Al libre Una Cuèrta Istòria de la Guèrra de Cent Ans, Desmond Seward confirma que Carles Vn de França, lo savant, diguèt que « se Chandos visquèsse encara, se pòiriá assajar de signar la patz ».
Segon Froissart, foguèt plorat per de cavalièrs franceses e angleses e gascons. Qualcunes diguèron que caliá aver lo capturat e pas l’aucir pr’amor que lo sieu caractèr poiriá aver ajudat a signar la patz. Pel cronicaire i aguèt jamai « cap autre cavalièr tant educat, plen de cortesia e bonas qualitats ». E pr’amor de tot açò es encara uèi considerat un dels tres màgers eròis militars d’aquela guèrra, un gascon, Joan de Buch, un francés, Bertrand de Gesclay e un anglés, Joan Chandos.
