BERTRAND DE BORN (1140-1215), L’ÒME (E PAS LO POÈTA)
CAM.- Bertan de Born foguèt un dels màgers trobadors occitans que i aguèt al long de tota l’edat mejana. Redigir la siá trajectòria umana sens parlar de la siá poesia poiriá èsser tanben un exercici malisit. Pasmens, trobam que ne parlar es de besonh, pr’amor que foguèt una bèstia politica e que las siás accions foguèron importantas a la siá epòca.
Bertan de Born, doncas (1140-1215) foguèt un senhor feudal, un baron, qu’apertenguèt a la noblesa aquitana. Tanben foguèt cavalièr e guerrièr. Que totjorn o voliá tot far a travèrs de la guèrra. Per Born la guerra èra l’unic camin se òm voliá montar socialament. Una de las tòcas pus importantas qu’aguèt, al long de la siá vida, foguèt contrarotlar lo Lemosin e pr’amor d’aquò aguèt un fum de problèmas amb los nobles lemosins e fin finala, amb lo rei.
Bertran de Born nasquèt dins una familha de la pichona noblesa del Perigòrd. Lo castèl ont demorèt quand èra jove, Autafòrt, foguèt puèi lo nuclèu politic de tota la siá vida. Una de las primièras luchas de Bertran de Born, foguèt domestica. Segon lo drech feudal local, Bertran de Born deviá partejar la siá senhoriá amb lo sieu fraire Constantin. Mas aquò foguèt considerat com una flaquesa intolerable per Bertran de Born.
Una campanha longa d’alianças localas
Aital, Bertran comencèt una longa campanha politica a nivèl local. Quand i aviá pas pro amb la politica caliá far d’accions militaras. Tot aquò finiguèt amb l’expulsion rapida del sieu fraire del castèl. Per Born i podiá pas aver de ligams familiars en un mond plen de violéncia. Mas Constantin se n’anèt dirècte a demanar d’ajuda a Ricard Còr de Leon, alara duc d’Aquitània. Aquitània alara èra una amassada de barons revoltats que toleravan pas gaire l’autoritat centrala anglesa. Se Bertran de Born voliá demorar coma un senhor sens cap senhor mai en naut, caliá noirir los problèmas aquitans dels Plantagenet.
Mas Bertran de Born descobriguèt lèu que Ricard Còr de Leon èra un jove trop poderós per i luchar. E assajèt de s’aliar amb lo sieu fraire, lo jove Enric. Enric deviá eiretar la corona anglesa e èar plan frustrat pr’amor que lo sieu paire, lo rei Enric II li daissava pas gaire far. Bertran venguèt lèu un dels principals sostens del jove Enric plantagenet.
A travèrs de la persuasion, los contactes personals e las rets de nòbles descontents del Lemosin e Peitau Bertran de Born poguèt organizar una revòlta plan granda. Una guèrra civila en aquel territòri èra una situacion ideala per Bertran de Born, pr’amor que pas dengun podiá alara aver lo poder total. E un ducat que cercava la siá pròpia destruccion podiá pas sometre los senhor feudals del territòri.
En 1183 la revòlta dels nobles aquitans sostenguda per Bertran de Born e dirigida per Enric lo Jove, amb l’ajuda de l’armada francesa menèt, pasmens, a l’instabilitat de gaireben tota Euròpa occidentala. E Bertran se moviá com un bèl diplomat en tot viatjar dempuèi los castèls dordonheses a París un còp e autre.
Totun, tot s’esfonzèt lèu quand Enric lo jove moriguèt de malautiá. Durant una campanha militara foguèt tocat per la dissenteriá e moriguèt lèu lèu. Sens cap dirigent, los nobles lemosins dobtèron. E Ricard Còr de Leon s’encolerizèt plan amb Bertran de Born, que demorèt isolat politicament. Enric II, lo rei èra encara mai encolerizat amb el. E tota l’armada anglesa marchèt lèu cap a Autafòrt.
Bertran de Born, aprés patir un grand sètge, foguèt fach presonièr e deviá èsser condemnat a mòrt. Bertran foguèt obligat de se defendre d’una acusacion de traïson. Mas Bertran de Born demanèt pas cleméncia. Remembrèt al rei l’amistat del filh mòrt amb lo poèta. Aquò toquèt lo rei anglés e Bertran de Born foguèt perdonat.
Aprés la mòrt del jove eiretièr anglés, la menaça per Aquitània venguèt del nòrd amb Felip August de França. Alara Bertran de Born s’alièt amb Ricard Còr de Leon, ara ja rei d’Anglatèrra. Cal diré que la relacion qu’aguèron ambedos foguèt totjorn de mesfisança. Bertran ajudèt lo sieu rei en tot luchar contra França pr’amor que totjorn pensèt que la corona anglesa èra un mal mendre.
En 1916 aprés la retirada o desparicion de fòrça rivals politics, dintrèt coma monje a l’abadiá cistercenca de Dalon. Balhèt totes los sieus bens e la proteccion de la siá familha a la poderosa òrdre del Cister. Autafòrt demorariá aital segur per totjorn. Pas gaire aprés, moriguèt abans de veire lo sieu pròpri filh, Bertran de Born lo Jove, que seguissiá lo camin a l’ora de crear d’intrigas politicas e resistir a nivèl feudal.
Uèi, e mai enlà que foguèsse un dels màgers trobadors e poètas de la siá epòca, Bertran de Born tanben foguèt un estratega capable d’usar las flaquesas reialas per son pròpri benefici. Sonque aital foguèt com Bertran de Born foguèt un sol baron de província que poguèt far trantalhar una de las coronas pus poderosas de l’edat mejana, lo Ducat d’Aquitània.
