ES MIL E UA NETS (e III)

Christian Andreu.- Ja auem dit qu’era publicacion des 1001 nets en aranés ei ua des majors òbres dera literatura universau publicades en occitan es darrèrs 20 annades. Aguest tresau article hé referéncia as dus darrèrs volums publicats (pr’amor que n’i a 9) per IEA-AALO ena colleccion Antoni Nogués.

Aquesti volums an coma senhau basic enviat ath legeire era pulsion erotica e tanben eth desir. Tanben i a bères ues istòries d’animaus e d’autes de caractèr devòt. Son istòries tradicionaument enebides en fòrça literatures europèes maugrat era sua qualitat. E ara, damb era sua publicacion ena lengua d’òc ja se pòt afirmar qu’ei ua capitada lingüistica mès tanben umanista.

En aguesti darrèrs volums des 1001 nets, Schahrazada ja demorèc 1001 nets en tot explicar condes ath sòn marit, eth rei Schahriar e cau acabar aguesta meravilha literària universau. Peth camin, Schahrazada ja a auut enquia tres hilhs deth sòn marit e profeche entà demanar ath califa de Bagdad eth perdon entara sua vida.

Un moment clau

O dilhèu auiem pensat qu’es 1001 nets ère sonque açò, ua amassada de condes medievaus e pro on Schahrazada parle e parle entà non acabar jamès ? Eth rei Schahriar  totun, non vò ara tuar era sua hemna – que ja hè annades que n’ei maridada – e li da era vida de forma permanenta pr’amor des hilhs e des sues interessantes istòries. Ei atau se com era rason guanhe, fin finau, ara violéncia.

Son dus volums plan complèxes, damb ua carga sensual explícita fòrça nauta. Tanben i a istòries d’animaus e de devots religiosi. Son istòries beròies mès que tanben son dificiles de revirar ar aranés. Mès Nogués podec superar damb bona nòta era revirada pr’amor qu’eth lector descorbís ues istòries polides mès tanben que se desvolopen d’una manèra naturau, tanben en aranés.

Eth hèt ei qu’es 1001 nets dempús d’arribar a Euròpa en sègle XVIIIau patiren ua mutilacion plan grèva. Reviradors coma Galland talhèren un e aute còp totes es istòries escandaloses entara epòca. E non siguec enquiara fin deth sègle XIXau que traduccions com es der anglés Richard Burton que, aguest tipe d’istòries (es d’aguesti dus volums) tanben arribèren a Euròpa. Pr’amor qu’er erotisme tanben ei un valor universau, ludic, vitau e sacre en èster uman.

Era onestedat d’Antòni Nogués en aguesti dus darrèrs volums des 1001 nets ei excepcionau. Non i trapam arren de vulgar mès tanpauc scènes leugères. Es causes se diden se com son. E damb açò demòstre, un còp mès, qu’eth vocabulari e metafòres en aranés tanben pòden èster, en aguest camp, estonantes. Mès que i auie dengun qu’ac dobtaue ?

Ja es trobadors medievaus cantauen ath desir fisic e es delicies deth cors. E capitèren plan. Ara en aguesta version occitana naua es encontres sexuaus son descrits damb elegáncia e tanben damb fòrça sinonimes que provòquen eth plaser des sentits. E damb aguestes istòries er aranés modèrn ven ua lengua de nauta cultura universau e desbrembe tempsi passadi mès puritans.

Tanben i a fòrça istòries d’animaus damb ua clara influéncia persana on lops, leons e gats illustren istòries politiques, corts animaus massa umanes e critiques entara corrupcion judiciau e governamentau (umans). En aguest aspècte er aranés jugaue en casa, pr’amor qu’er aranés a ua nauta tradicion d’istòries d’animaus ena vida vidanta des de hè sègles.

Atau, e damb fòrça naturalitat, es animaus petiti son es umans mès paures, e es mès grani son es poderosi. Tanben i a istòries de sants, de meditacions, que parlen d’un mon plan superficiau.  Non cau díder qu’era teologia originau aràbia e er occitan an paraules diferentes entà aguesti tèrmes. Mès eth traductor tanben causic un naut rigor terminologic objectiu excellent.

Era prosa que ne gès ei pausada, gaireben biblica, que transmet era commocion espirituau e tanben ua nauta reflexion que vò evitar es dogmes tostemp. Se demanem as expèrts, segur que diràn qu’ei ua revirada des mès ambicioses der IEA-AALO gaireben des dera creacion dera Acadèmia aranesa. Eth resultat ei deishar ua des òbres de referéncia entar futur dera lengua que demorarà fòrça annades abans d’èster desbrembada.

Es 1001 nets e es autes òbres de Nogués publicades en çò der IEA-AALO an demostrat qu’ua lengua petita non a pro damb era superviuéncia dia a dia sonque damb un usatge orau, escolar o administratiu. Tanben cau auer cèrta literatura. E ara, er aranés, n’a ath costat des mès nautes dera literaura occidentau universau. Pr’amor que revirar Es Mil e Ua Nets ei tanben ua carta de maduretat lingüistica entà quinsevolha lengua actuau, grana o petita.

E demòstre tanben qu’eth traductor, Nogués, creèc ua basa omogenèa de vocabulari e un estil unic qu’amassèren sciéncia, istòria e literatura damb un resultat que sonque se pòt definir coma extraordinàri. Ne demòre ua revirada en lengua occitana qu’ei ja un vertadèr monument patrimoniau e que situe er aranés ath costat des lengües mès literàries europèes. E des d’ara Schahrazada contunhe era sua luta pera libertat dera pensada tanben des dera Val d’Aran. E tot gràcies a Antòni Nogués e er Institut d’Estudis Aranesi-Acadèmia Aranesa dera Lengua Occitana.

Imatge principau: Medievalòc/ChatGPT