LA GUÈRRA DE GASCONHA (1294-1303)
CAM.-La guèrra de Gasconha (1294-1303) foguèt una guèrra entre d’angleses e gascons e franceses. Tanben es coneguda coma la guèrra de Guiana. Comencèt amb de luchas entre de pescadors a la mar pendent la decada de 1290 mas lèu venguèt una guèrra dubèrta sus lo contraròtle del territòri qu’Edoard Ir d’Aquitània e Anglatèrra aviá al continent.
Lo conflicte venguèt pus grèu quora Edoard Ir d’Aquitània volguèt pas aunorar Felip IVn de França coma vassal. La guèrra se desvolopèt a Guiana e Gasconha, en Aquitània. La primièra part de la guèrra demorèt fins a 1298 quora Flandra tanben dintrèt en la guèrra pr’amor qu’èra revoltada contra França e Escòcia e s’alièt amb Anglatèrra.
En 1299 la mediacion papala poguèt far signar un tractat de patz a Montreuil en favor de lo filh d’Edoard Ir, lo prince Edoard e la sieua femna, la filha de Felip IVn, Isabella. Lo meteis an Edoard Ir maridèt una autra filha de Felip IVn, Margareta. Pasmens, la guèrra contunhèt dempuèi 1300.
La segonda part d’aquela guèrra se debanèt entre los ans 1300 e 1303 quora finiguèt en mai d’aquel an amb lo Tractat de París que confirmava l’union d’aqueles princes e princessas. Aquò se debanèt en 1308.
Una guèrra de marinièrs
En 1292 un grop de marinièrs de Baiona e de Normandia luchèron plan per veire qui aviá mai d’aiga d’un potz a l’illa bretona de Kemenez. Aquela competicion finiguèt amb la mòrt d’un marinièr. Los de Baiona demanèron de justícia a Bordèus mas tanben los normands. D’autres normands e franceses comencèron a chaplar e enfonzar de vaissèls aquitans e angleses. Los vaissèls d’aquelas nacions comencèron a viatjar sonque amb la mitat de la merca pr’amor qu’aital podián luchar melhor.
En 1293 una amassada de vaissèls angleses foguèt atacat prèp de Bretanha. Mai de 70 vaissèls foguèron enfonsats. Una autra amassada de vaissèls angleses sortiguèt de Portsmouth en abril e trapèt en mai un flòta normanda a la mar. Foguèt la Batalha de Point St. Mathieu, e entraïnèt la fin de mai de 200 vaissèls normands.
Alara una fòrça sortida dempuèi Baiona ataquèt La Rochelle. En mai de 1293 Edoard Ir d’Aquitània e Anglatèrra ordenèt atacar los franceses. Alara arribèt lo planh del rei de França al rei anglés per arrestar la violéncia e pagar las victimas. La Rochelle èra francesa dempuèi 1271 mas los aquitans volguèron pas extradir los responsables de l’ataca a aquela vila. I aguèron, en mai d’aquò, mai mòrts franceses e normands en Aquitània.
Lo parlament de París condamnèt Edoard Ir en genièr de 1294. Lo sieu frair foguèt enviat a França per negociar : balharián d’ostatges gascons e daissarián que los franceses ocupèssen 40 castèls angleses en Aquitània pendent 40 jorns. Per contra, Felip IVn retirariá la comdemna contra Edoard Ir e permetriá la sieuna arribada segura a París.
Mas, après ocupar los castèls, lo pas segur a París arribèt jamai e lo Parlament de París anoncièt que lo fèu aquitan tornava a la corona francesa en junh de 1294. Edoard alara renoncièt al sieu vassalatge al rei francés, çò que voliá dire la guèrra. Las atacas anglesas e gasconas als castèls ocupats pels franceses capitèron pas.
L’aliança amb Flandra
Alara Edoard Ir s’alièt amb Flandra, Bar, Olanda e Alemanha. Pasmens, l’ataca anglesa de l’armada anglesa foguèt pas gaire granda, pr’amor de problèmas a Gallas e Escòcia. L’arribada se debanèt en agost de 1297 après la pèrda flamenca a la batalha de Furnes. L’armada anglesa èran sonque de galleses e d’escoceses e sonque poguèt far divèrsas expedicions al nòrd de França. Lèu arribariá una trèva. L’armistici tornava la situacion a l’status quo anterior. En 1299 e 1300 foguèron signats los tractats de Montreuil e Chartres e edoard maridèt lo sieu filh amb l’ostal reial francés. Quora la guèrra dels flamencs finiguèt, Edoard Ir abadonèt lo conte de Flandra, Guy, que foguèt arrestat en mai de 1300 pels franceses.
Pasmens, los flamencs tornèron a se revoltar contra los franceses e atequèron los franceses a Courtrai en 1302, chaplant la noblesa francesa. La posicion francesa venguèt plan mai flaca e Edoard ir pressionèt tornarmai França. Pasmens, Felip IVn poguèt signar un tractat favorable amb Flandra en 1305.
Val pas dire que la guèrra entraïnèt la mobilizacion dels gascons en Gasconha. Cap rei anglés podiá perdre Gasconha. La patz de 1303 tornèt Aquitània a Edoard Ir se se declarava vassal del rei francés. Los reis angleses èran tanben ducs d’Aquitània e caliá aunorar lo sieu senhor. Per l’istoriografia anglesa d’uèi es estonant veire cossí i aguèt pas cap nòva guèrra abans de la decada de 1330 entre França e Anglatèrra.
Fins alara tota la tension que i aguèt en Gasconha foguèt plan arrestada pels angleses. Mas en 1336 la guèrra entre Anglatèrra, Gasconha e França venguèt generala. Tanben ajudèt a crear una revòlta contunha de Flandra contra França. Çò que Edoard Ir e Felip IVn sabián pas alara èra qu’aquela nòva guèrra demorariá mai de 100 ans e finiriá amb la pèrda del Ducat d’Aquitània, que foguèt annexat, fin finala, a la corona francesa en 1454.
