LO COMTAT DE RIBAGÒRÇA (957-1707)
CAM.- Lo comtat de Ribagòrça foguèt un estat politic independent qu’aviá las vals dels flumes Esera, Isabana e lo costat esquèrra de Noguera Ribagorçana coma nuclèu principal. Foguèt creat per los occitans e demorèt fins a l’an 1707 quan lo Decret de Nòva Planta ne provoquèt la sieuna fin.
Al sègle IX, los comtes de Tolosa creèron lo comtat de Ribagòrça. Lo primièr comte d’aquel territòri foguèt Raimond Ir de Palhars e de Ribagòrça que devessiguèt lo territòri entre los sieus filhs. Per ansin, Bernal Ir de Ribagòrça sonque contrarotlava l’airal pus occidental al torn del monastèri d’Obarra, a la val d’Isabana. Lors successors espandiguèron lo comtat mai enlà dels flumes Esera e Noguera Ribagorçana.
Una filha de Raimond IInd de Ribagòrça maridèt un comte de Castilha, e Sancho IIIn lo Grand de Pampeluna poguèt pr’açò ganhar tot lo comtat de Ribagòrça entre las annadas 1010 e 1020. Dempuèi l’an 1025 totes los documents ribagorçans parlan del senhor de Ribagòrça coma un vassal del rei de Pampeluna.
Lo comtat aragonés
En 1044, Remir Ir d’Aragon, contrarotlava lo territòri e dempuèi alara los comtats d’Aragon, Sobrarb e Robagòrça demorèron amassa jos lo contraròtle del rei d’Aragon. Mas lo comtat contunhèt. Pèire I tanben foguèt comte de Ribagòrça.
Pas gaire après, los comtes de Barcelona e reis d’Aragon balhèron fòrça castèls ribagorçans al comte de Palhars. Lèu los comtes de Palhars tanben se considerarián comtes de Ribagòrça. Entre 1180 e 1190 Anfós IInd d’Aragon conquistèt los castèls de Castigaleu, Roda e Montanyana e amassèt lo comtat del Palhars al comtat ribagorçan.
Dempuèi la fin del sègle XIIn e l’an 1322 lo comtat de Ribagòrça serà un vassal del comte de Barcelona e rei d’Aragon. En aquela epòca ja començan los dobtes sus se lo territòri aperten a Aragon o a Catalonha. Jacme Ir confirmèt que Catalonha arribava fins al flume Cinca, mas Robagòrça demorèt unida a la corona catalana e aragonesa encara fins a l’an 1300.
Alavètz lo comte de barcelona e rei d’Aragon acceptèt que Ribagòrça e Llitèra èran aragonesas. En aquela epòca los documents oficials del comtat son escriches en catalan e aragonés e usavan los Fueros d’Aragon mas tanben las Costumas de Barcelona. En 1322 Jacme IInd d’Aragon balhèt lo comtat al sieu filh Pèire.
Pèire aviá los comtats de Ribagòrça mas atanben los d’Ampurias, Pradas, Gandia e d’autras parts del País Valencian. La pèsta, un terratrèm en 1373 e lo grand deute comtal a mai de l’envasion de Fòish foguèron de faches plan importants pel comtat a l’epòca.
En 1425 Joan IInd de Trastamara venguèt lo nòu comte de Ribagòrça. Pendent la guèrra civila catalana (1462-1472) lo comtat vesin de Palhars Sobeiran foguèt conquistat mas pas lo de Ribagòrça. En 1554 Felip Ir ordonèt annexar lo comtat a la corona castelhana. En 1591, lo darrièr comte de Ribagòrça foguèt fach presonièr per l’armada castelhana. La siena familha venguèt lo títol a la corona espanhòla. Après aquò lo comtat venguèt sonque un títol mai de Felip Ir d’Aragon sens cap foncion politica pròpria malgrat qu’existiguèt fins a l’an 1707.
Fotografia principala: LBM1948_CC
