LA BATALHA DE SANLURI (1409)
Encara uèi i a fòrça istorians qu’afirman que Sardenha foguèt lo Vietnam de la corona catalana e aragonesa pendent l’edat medievala. pr’amor que la conquista de l’illa per part dels catalans comencèt en l’an 1302 e encara en 1409 èra pas finida. Per ansin, lo 30 de junh de 1409 las armadas catalana e sarda (e aliats dont de balhestièrs genoveses) del Jutjat d’Arborèa luchèron fins a la fin e aquò entraïnèt lo començament del declin catalan pr’amor de la mòrt del Prince reial Martin lo Jove.
Aital, e malgrat que lo sud de l’illa demorava jos contraròtle catalan e sonque lo nòrd demorava liure d’aquela corona, caliá una accion militara finala se òm voliá conquistar de biais real l’illa. Fasiá mai de dètz ans que los catalans volián enviar l’expedicion finala (1397) mas l’estat del tresaur catalan o arrestèt e foguèt pas possible enviar una granda armada a l’illa fins a 1409. E, aqueste còp, l’armada catalana foguèt dirigida pel pròpri filh del rei catalan, Martin lo Jove.
Per ansin, en octubre de 1408, Martin lo Jove daissèt Trapani amb una flòta de 10 galèras e arribèt a Caller lo 6 de novembre del meteis an e pendent la fin de mes ja èran a l’Alguèr. En aquel moment lo jutjat d’Arborèa èra jos transicion politica pr’amor d’un cambiament de dinastiá, e Martin lo Jove i envièt una delegacion per trapar una solucion finala. De soslinhar que lo nòu jutjat d’Arborèa venguèt jos lo contraròtle dels occitans de Narbona.
Lo començament de l’expedicion catalana
En novembre de 1408 Barcelona comencèt a crear una armada per aquel afar. E las Corts Catalanas accepteròn balhar l’argent de besonh per l’expedicion. Sonque demanèron que l’armada foguèsse dirigida per Pere de Torrelles. Aital, en mai de 1409, arribèron a Sardenha 25 vaissèls, 19 galèras e 15 galiots (un tipe plan grand de baissèl). La majoritat dels òmes d’aquela armada èran de catalans, de valencians e malhorquins: 3.000 cavalièrs e 8.000 òmes d’infantariá.
Abans de la batalha i aguèt una pichonèla batalha entre de catalans e genoeses a Santa Coloma (6 galèras) que ganhèt la flota catalana. Los catalans tanben refortiguèron Caller. Lo 26 de junh de 1409 Martin lo Jove se n’anèt amb l’armada catalana a Sanluri. Una segonda armada catalana se n’anèt cap a Esglésias.
L’armada catalana deviá luchar contra una armada de 12.000 òmes sards, franceses, occitans, genoeses e lombards. Lo 30 de juh de 1409 l’armada catalana comencèt l’ataca. L’avantgarda èra formada per 1.000 òmes dirigits per Pere de Torrelles. Puèi seguissiá la part centrala de l’armada catalana, amb 4.000 òmes, dirigida pel meteis prince reial catalan. Pasmens, la rèsta de l’armada catalana demorèt a la resèrva.
Lo desvolopament de la batalha
L’armada sarda apareguèt pel darrièr d’un puig, aucupat per lo meteis Martin lo Jove. Demanèt d’ailà l’ataca de la cavalariá catalana. Aprés aquò far, l’armada sarda se devessiguèt en doas armadas pus pichonas e se retirèt vers Sanluri e perdèt la bandièra de l’armada sarda pendent la lucha. Alara la cavalariá catalana comencèt l’ataca finala e los sards foguèron chaplats prèp del riu Mannu, a S’Occidroxiu (lo chaple).
D’un autre costat, l’infantariá catalana, dirigida per Bernat de Cabrera, Joan Desvall e Bernat Galceran de Pinós comencèt a assautar Sanluri, e i aguèt tanben un chaple de la populacion del vilatge. La victòria catalana foguèt totala. Lo 7 de julhèt, l’armada catalana arribava e conquistava Esglésias e començava lo sètge de la capitala d’Arborèa, que tombariá en març de 1410. E aquò foguèt la fin de la guerra de Sardenha, que demorèt mai de 100 ans. Segon de fònts catalanas a la batalha de Sanluri i moriguèron 6.536 sards e aliats.
La victòria de l’armada catalana foguèt considerada istorica a Barcelona e i aguèron de jorns festius per o celebrar. Pasmens, Martin lo Jove moriguèt de malautiá lo 20 de julhèt de 1410 (dilhèu de malariá aprés crosar lo riu Mannau sard). La sieuna mòrt provoquèt la fin de la dinastia catalana de l’Ostal de Barcelona e lo declin social, militar e nacional de la nacion catalana pr’amor que, i puèi arribèt una dinastia castelhana.
