LA GUÈRRA FÒLA (1485-1488)
La Guèrra fòla se desvolopèt entre las annadas 1485 e 1488 e afrontèt una amassada de nòbles feudals e Anna de França, filha de Loís XIn, regenta de França en nom del sieu fraire menor Carles VIIIn. La guèrra amb Bretanha ne foguèt contemporanèa e finiguèt, malgrat aquela guèrra, amb lo Tractat de lo Verger de 1488, en tot premanir l’union de Bretanha al reialme francés.
Entre los nòbles que i luchèron cal soslinhar la preséncia dels ducs de Lorena, Francés IIn de Bretanha, lo duc d’Orleans, lo prince d’Aurenja, lo comte d’Albret e lo comte de Comenge. Segon l’epòca, aguèron lo sosten del rei d’Anglatèrra, Enric VIIn, d’Isabela de Castilha e de Ferran d’Aragon o encara del regent de Borgonha.
De mai en mai poder reial
Lo sègle XVn es una epòca d’espandiment del poder reial a Euròpa tota. Mai encara après la guèrra de Cent Ans. Los Borbons, situats al Borbonés, los Albret de Bearn e los ducs bretons ne son una mòstra clara. Lo domeni reial francés èra mai poderós al nòrd qu’al sud occitan ; Picardia, Normandia, Champanha, Anjau, Maine, Peitieus, Berric, etc mas pas totes los nòbles de l’estat francés medieval s’amassèron pr’amor de cèrts risques.
Lo Ducat de Borgonha, creat en 1363, tanben assajèt de venir mai poderós a nivèl reial. E seràn pendent un temps los ducs pus poderoses de França malgrat que part del sieu territòri èra dins l’empèri roman germanic. La guèrra de Succession de Borgonha, tanben foguèt consecuéncia d’aquel assag de voler aver mai poder reial.
Quand moriguèt lo rei francés Loís XIn, la siá filha Anna (1461-1522) volguèt maridar Pèire IId de Borbon. Mas Loís d’Orleans demanèt la corona pr’amor que se considèra eretièr de Lóis XIn. Lèu foguèt arrestat per los Estats Generals de 1484. En novembre d’aquel an signèt una aliança amb lo duc breton Francés IId. En París assajèt d’arrestar lo nòu rei, mas Anna de França o descobriguèt e començèt de susvelhar Loís d’Orleans.
En 1485 Loís d’Orleans assajèt de començar una revòlta a París mateis. Capitèt pas e fuguèt a Alençon primièr e puèi a Bretanha. Al còp, la noblesa bretona se revoltèt, mas foguèt arrestada lèu lèu per l’armada francesa. Lèu Loís d’Orleans demanarà a tota França de se revoltar. En novembre de 1485 los bretons signèron una trèva d’un an amb París. E, en 1486 lo rei francés conquistèt lo castèl breton de Parthenay.
Puèi l’armada reiala se dirigirà a Guiana. Lo gobernador de Bordèus serà cambiat e puèi se n’anarà cap a Bretanha. Lo rei francés Carles VIIIn pacharà la captura dels revoltats se òm vòl daissar tranquilla Bretanha. I a de victòrias al nòrd e tanben al sud quand Alain d’Albret es arrestat. Mas en Bretanha los nòbles revoltats conquistan lo castèl de Ploërmel.
L’arriba del rei francés a Bretanha
L’armada preiala francesa primièr, e lo rei après arribaràn lèu a Bretanha per dirigir las atacas militaras contra la noblesa bretona revoltada. Lèu l’infantariá francesa provòca de luchas amb lo pòble breton. En mai de 1487 ja n’i a 15.000. L’armada bretona, per contra, a alara 600 cavalièrs e 16.000 òmes d’infantariá, mas fòrça d’eles son paisans.
Las vilas bretonas d’Ancenis, Châteaubriant, e encara lo castèl de Plöermel son lèu conquistats per l’armada reiala francesa. L’armada bretona alara se desmembra e solament i demoraràn 4.000 òmes. Francés IId fugís a Nantas. Lo sètge de la vila bretona començarà lo 19 de junh de 1487. Los bretons an fòrça espèr de victòria e tanben de mercenàris cornoalheses.
Mentre aquò se debana, l’armada reiala francesa conquista lo castèl de Laval e d’autres. Totun, en 1488 la majoritat d’aqueles castèls tornaràn a èsser conquistats pels bretons. Lo rei francés pòt pas pus e declara lo duc d’Orleans e de Bretanha coma revoltats. E atacaràn lo castèl de Gontier. Lo comte d’Albret, totun, recep 5.000 òmes mai de l’autre costat dels Pirenèus. Los austrians tanben enviaràn 1.500 òmes. E 770 arquièrs angleses desbarcan en Bretanha. Ara los dos ducs revoltats vòlon maridar Anna de França ; Loís d’Orleans e Alan d’Albret mas tanben Maximilian d’Àustria.
La guèrra, pasmens, encara demorarà fins a l’an 1488. En març l’armada reiala francesa conquista Marcillé-Robert e en abril comença lo sètge a Châteaubriant. Anencis es la següenta tòca, mas lo duc breton comença ja de negociacions per pachar la patz. En junh i a una trèva. La noblesa bretona se’n torna a lors domenis mas l’armada reiala demòra a la frontièra entre França e Bretanha.
La trèva serà trincda pels franceses, que tornaràn a atacar. Los bretons, quand decidisson se defendre ja es tard, e divèrsas vilas e castèls bretons tomban davant l’avanç francés. Solament se pòt ja atacar a camp obèrt e los bretons caussison Saint-Aubin-du-Cormier coma prat batalhièr : 6.000 bretons fàcia a 1.500 franceses ne seràn las pèrtas. Malgrat tot, Nantas vòl resistir. Lo 20 d’agost de 1488 es signada la patz. Lo duc de Bretanha se declara vassal del rei de França e poirà pas maridar Anna de França.
En 1491 Loís d’Orleans serà perdonat per lo rei francés. Anna de Bretanha serà nomenada nòva duquessa d’aquel país e l’estat francés poirà contunhar amb la tòca d’unificar ambedós reialmes lèu. La guèrra fòla èra acabada e la sòrt de Bretanha coma país independent demorarà lençada, car solament poirà subreviure politicament encara qualcunes ans mai e pro.
La Redaccion
