LO MÀGER REI D’ONGRIA, MATIÀS CORVINUS

CAM.- Matiàs Corvinus (1443-1490) foguèt rei d‘Ongria e Croàcia. Foguèt celèbre amb lo nòm de « lo Just ». Foguèt causit coma rei de Boèmia en 1469 e puèi duc d’Àustria en 1487. Foguèt lo filh de Joan Huniadi, regent ongrés mòrt en 1456. Lo nòu rei, Ladislau, l’envièt a preson amb lo sieu fraire e quand moriguèt, sortiguèt de preson e foguèt coronat rei d’Ongria en 1458.

Matiàs luchèt contra los mercenàris chècs que contrarotlavan la nauta Ongria e tanben contra Frederic III, emperaire germanic. Èra l’epòca que l’Empèri Otoman conquistèt Sèrbia e Bosnia. Après signar la pau amb l’emperaire, Matiàs ataquèt los turcs en 1464, mas lèu demorèt clar que i aviá pas cap d’ajuda dempuèi occident.

Mai de talhas provoquèron una revòlta a Transilvània en 1467 que capitèt pas. En 1468 declarèt la guèrra al rei ussita de Boèmia e conquistèt Moravia, Silesia e Lusacia malgrat que poguèt pas conquistar Boèmia. Sonque ne foguèt confirmat coma rei en 1469. Lo ussitas, pasmens, causiguèron coma rei a Jagiellon. La revòlta tanben foguèt desbrandada.

La nòva ataca als turcs

Matiàs ataquèt alavètz tornarmai los turcs. En 1476 assetgèt la vila de Šabac, e après confirmar la nòva frontièra, ataquèt l’emperaire germanic e envasiguèt Àustria. La siá armada èra professionala (rar a l’epòca), mas tanben reformèt l’administracion ongresa e redusiguèt lo poder dels nòbles. Tanben balhèt supòrt a l’art e la sciéncia. Creèt la Bibliotèca Corviniana reiala, una de las màgers d’Euròpa e Ongria foguèt lo primièr país europèu en defòra d’Itàlia ont arribèt la Renaissença.

Segon las cronicas contemporaneàs parlava totas las lengas mens lo turc e lo grèc. Maridèt la granda filha del despòta de Sèrbia, Elisabeta, en 1451. Amb Corbinus èra lo primièr còp qu’un nòble arribava al tron ongrés. Una de las primièras causas que faguèt foguèt signar l’amistat amb Vlad Dracula, prince de Valàquia, en 1458. Matiàs aguèt mai de 25 diètas o reunions amb la noblesa. Atacat pels otomans en 1458 en Sèrbia, tornèt l’ataca. Croàcia l’acceptèt coma rei. Volguèt luchar mai mas la noblesa ongresa voliá aquò arrestar e, fin finala, poguèt pas o far.

S’alièt amb l’emperaire contra lo fraire revoltat d’aqueste,  Albèrt VIn d’Àustria. Amb la patz signada amb l’emperaire, poguèt èsser nomenat rei d’Ongria e vassal del primièr. En 1462, los otomans ataquèron Vlad Dracula en Valàquia e aqueste perdèt lo poder.  Dracula demanèt d’ajuda a Matiàs. D’en primièr l’ajudèt mas puèi l’envièt a preson. Ataquèt alara Bòsnia  (1463). En 1466 confirmèt que receberiá pas d’ajuda occidentala contra los otomans. E signèt la patz amb los turcs. En 1467 los nòbles, saxons e paisans de Transsilvània se revoltèron pr’amor dels impòstes. Matiàs ataquèt e los revoltats daissèron la revòlta.

Pendent la fin d’aquela decada luchèt contra los chècs ussitas. Los chècs catolics lo causiguèron rei de Boèmia mas foguèt pas jamai coronat rei d’aquel país. Matiàs patiguèt de revòltas cada annada. Luchèt contra totas elas e ganhèt. Los otomans tornèron a atacar en 1476. Matiàs i envièt l’armada e ganhèt e tornèt a balhar Valàquia a Vlad Dracula. Pasmens, Dracula moririá lèu.

En 1477 assetjava Viena. Fin finala, l’emperaire signèt aisidament un acòrdi amb Ongria favorable per la corona ongresa. Tornarmai en 1485. Lo títol oficial foguèt rei d’Ongria, Boèmia e Dalmacia. Pas gaire après, en 1490 moriguèt. Per fòrça istorians contemporanèus foguèt l’Atila de la region mas Matiàs aimèt mai l’art e la sciéncia qe la guèrra. La vila de Budapèst n’es l’espròva. Una vila qu’encara uèi rebremba Matiàs Corvinus com un dels melhors reis ongreses de la siá edat medievala.

Fotografia principau: DepositPhotos/CC.