SANT JORDI, PATRON DELS CATALANS
Christian Andreu.- Sant Jordi (275-303) foguèt un militar roman d’origina grèga que venguèt crestian e que moriguèt coma martir pr’amor de la sieuna fe. Uèi es rebrembat a la majoritat de comunautats crestianas mas tanben a l’Islam. E pr’amor d’açò venguèt un dels sants mai populars que i aguèt pendent l’edat mejana. La siá istòria, totun, es encara plan discutida e fòrça cercaires creson que foguèt mai una legenda qu’autra causa.
Non son demoradas gaire fònts istoricas que ne parlen, malgrat que foguèt nomentat en de libres medievals coma l’Acta Sanctorum, del sègle V, lo Georgslied, del sègle IX o a l’òbra d’Iacopo da Varazze, evesque de Gènoa al sègle XIII, La Legenda d’Aur.
Segon la tradicion catolica, foguèt filh de Geronci, un militar roman de Capadòcia que demorava en Diospolis, (Lod, Israel). Ailà maridèt Policronia e aguèron un filh ; Georgios (Jordi en catalan e occitan). Quand poguèt o far venguèt tanben militar roman, e amb 30 ans foguèt enviat a Nicomedia coma tribun. Lèu venguèt tanben guardian personal de l’emperaire roman Dioclecian.
Arriba l’òrdre imperiala
En 303, l’emperaire ordonèt persguir los crestians mas lo tribun Jordi volguèt pas o far. Quand li demanèron perqué, diguèt qu’èra crestian. Dioclecian ordonèt que foguèsse torturat. Aital foguèt ligat a una ròda d’espadas e puèi moriguèt descapitat. La femna de l’emperaire, Alexandra, e encara Atanasi, sacerdot pagan, venguèron crestians pr’amor del sieu exèmple. Tanben patiguèron lo martiri.
Un còp mòrt, foguèt enviat a Diospolis e après Justinian Ir ordonèt bastir una glèisa sus lo tombèl. En l‘an 494 lo papa Gelasi Ir confirmèt qu’èra ja sant. L’istoricitat reala dels martirs uèi arriba après confirmar se ne parla una acta matyrum. Pasmens, las actas que ne parlan son pas coetanèas e parlan de Jordi ja com d’una legenda.
Qualcunas actas dison que foguèt filh d’un nòble persan e d’una dauna palestina. Foguèt educat coma crestian mas visquèt amassa, sense se maridar, amb una vèuda. Quand Dioclecian Ir ordonèt aimar Apollo, Jordi volguèt o pas. E foguèt pr’açò martirizat.
Segon cèrts autors Jordi foguèt torturat e executat fins a tres còps. Lèu ressucitava. Quand aquò fasiá encara fasiá miracles. Tot aquò abans de morir descapitat. En 1496 lo glèisa enebiguèt l’acta martyrum de Jordi. Mas se podiá ja pas arrestar lo culte a Sant Jordi. La glèisa o acceptèt pr’amor que tanben aviá de besonh de martirs e d’eròis. Quan Gregòri de Tours ne parlet, venguèt celèbre a tot Euròpa.
En 1098, los crosats conquistan Diospolis e descobriguèron que lors abitants, encara que sarrasins, aimavan a Sant Jordi, nomenat Khidr o Lo cavalièr Verd. Tanben èra nomenat al Coran e èra plan popular a l’Islam. Una de las istòrias que ne parlava lo restacava amb un drac qu’auciguèt.
Los crosats ajudèron a crear un Sant Jordi plan mai celèbre encara. En 1246, Iacopo de Voragine escriguèt un dels libres mai legits pendent l’edat mejana, La Legenda d’Aur. Un dels episòdis parlava de Sant Jordi, lo drac e la princessa. Uèi es patron de divèrsas nacions dont Catalonha, Aragon, Anglatèrra, Portugal, Djibouti, Russia, eca. Tanben o foguèt del País Valencian.
Un sant plan popular
Vilas coma Alcoi, Gènoa, Venècia, Ferrara, Napols, Hannover, Amersfoort o Beirut an Sant Jordi coma lo sieu patron. E i a rèstas del sant en Alcoi, Conques, Gènoa e Roma. A Catalonha, a l’epòca de la guèrra dels comtats catalans contra los sarrasins, es quand la siá legenda ven mai e mai celèbra. Lèu los almogavèrs demanaràn la siá ajuda per ganhar lo prat batalhièr.
Segon l’istorian Joan Amades, Sant Jordi venguèt patron dels catalans en 1096 après ajudar lo rei Pèire Ir d’Aragon a Alcoraz contra los sarrassins, que permetèt la conquista d’Osca. En 1450 la fèsta de Sant Jordi venguèt plan mai populara. Encara uèi es remembrat cada 23 d’abril. E tanben se pensa que foguèt pas capadocian mas catalan pr’amor que visquèt a Montblanc.
Aicí i demorava un drac. Caliá li balhar de jovas per lo noirir. E cada jorn ne causisián una pel drac. Quand la princessa foguèt causida lo rei demanèt d’ajuda. Mas l’envièt al drac. Un cavalièr abilhat de blanc a caval l’acompanhèt e li ordonèt que fugiguèsse pr’amor que deviá aucir lo drac. Lèu luchèt contra lo drac e l’auciguèt. Lo menèt a Montblanc e lors abitants l’auciguèron totalament. De la siá sang nasquèt una rosa. Après aquò far, Sant Jordi se n’anèt. Una version semblabla a l’illa de Malhòrca parla de sant Jordi qu’auciguèt la Cuca de la Mola, a Sóller.
Lo mite original ja èra conegut pels sumerians. Quand lo drac Kur volguèt aucir la deessa Ereshkigal, lo dieu Enki la sauvèt. Tanben es estat identificat amb lo dieu Mitra dels persans. La siá figura a Leon venguèt Santiago Matamoros e en Aragon, Catalonha, País Valencian e Balearas Sant Jordi. A las Cronicas medievalas catalanas cada còp que los catalans ganhan al prat batalhièr es pr’amor de l’ajuda de Sant Jordi. Un pretzfach qu’encara demora fins a uèi lo jorn, pr’amor qu’en 2026, lo patron dels catalans encara es i serà per totjorn Sant Jordi.
