PEPIN Ièr, REI D’AQUITÀNIA (817-832)

Christian Andreu.- Laguens l’Empèri Carolingian, i avó un reiaume nomentat Aquitània. Pendent mei de duas decadas deu sègle IX i avó un rei dab lutz pròpria, sovent amagada peus libres d’istòria qu’encara aué son centralistas ; Pepin Ièr d’Aquitània (817-838).

Pepin Ièr ne ho pas un simple governador o un delegat imperiau deus carolingians. Qu’estó un rei vertadèr, coronat per dret successor, qui governè des de la soa cort de Tolosa dab ua autonomia qui hèva tremolar lo poder centrau de l’Empèri. De mei, la soa politica qu’avó un impacte dirècte e pregond sus la formacion de la Marca Ispanica, en marcant lo destin deus prumèrs comtes catalans en un moment on Barcelona, Girona e Empúries començavan a dessenhar lo lor pròpi futur geopolitic.

En 814 Carlesmanhe que vien de morir e lo son hilh, Loís lo Pietós, qu’assumeish lo contròle de tot l’Empèri Carolingian. Loís, que coneishèva plan lo sud: eth medish qu’avèva estat nomenat rei d’Aquitània peu son pair quan n’èra pas qu’un mainatge, ua estrategia de Carlesmanhe entà calmar las envejas d’independéncia deus pòbles d’aquera region, d’arradics pregondament romanas e basconas, qui non s’èran jamés sentits a l’aise dab los francs deu nòrd.

Loís lo Pietós, ara vengut emperador, que decidí de tornar har la medisha jogada politica dab los sons pròpis hilhs. En 817 que promulgà l’Ordinatio Imperii (l’Ordenacion de l’Empèri), un document clau qui pretenèva regular la succession entà evitar guèrras civilas. L’empèri que’s mantieneré unit devath lo hilh gran, Lotari Ièr, coma coemperador, mes que’s creavan dus sos-regnes entaus hilhs mei joens: Baviera entà Loís lo Germanic, e Aquitània entà Pepin.

Atau, Pepin Ièr d’Aquitània, vadut en 797, qu’ei coronat rei d’Aquitània dab sonque vint ans. Lo son territòri qu’èra immens: que s’estenia deu arriu Léger dinc aus Pirenèus, e la soa influéncia que passava la sarrada dinc a connectar dab las tèrras frontèras de la Marca Ispanica. Des deu prumèr moment, Pepin qu’entenó que los aquitans volèvan un rei qui visqués enter eles, qui comprenós los lors fors e qui defendós las lors frontèras.

Aquisgran, plan luenhenca

Au contrari de la luenhenca Aquisgran, Pepin Ièr d’Aquitània qu’establí la soa cort principau a Tolosa, ua ciutat dab ua eiretança romana e visigotica e connectada culturalament dab la Mediterranèa. D’aquiu, lo joen rei que començà a téisher la soa pròpria ret de fidelitats. Qu’anomenè cargues de la noblesa locau, qu’emetó diplòmas pròpis entaus mostièrs e glèisas, e qu’organizè ua administracion qui foncionava a despart de las directivas imperiaus.

Aquitània que vengó un pòl culturau e politic diferenciat. Mentretant au nòrd de França e en Alemanha se consolidava un modèl feudau mei rigorós. Au regne de Pepin, per contra, que’s mantienèva viva la tradicion deu dret roman, ua lenga romanica pròpria (l’embrión de l’occitan) e ua aristocracia autoctòna qui vedèva ua melhora garantia entà non estar absorbida peus nobles francs deu nòrd. Pepin que’s ganhè rapidament lo respècte deus sons subjèctes gràcias a la soa capacitat militara e a la soa volontat d’integrar las elitas aquitanas e basconas dens l’engranatge de l’estat.

Qu’ei precisament d’aquesta posicion a Tolosa que la trajectòria de Pepin Ièr d’Aquitània e’s crotzà dirèctament dab l’istòria de Catalonha. En aqueth prumèr tèrç deu sègle IX, los comtats catalans non formavan pas ua unitat politica, mes qu’èran un mosaic de districtes frontèrers (Girona, Barcelona, Empúries, Rosselhon, Cerdanha…) creats peus carolingians com ua linha de defensa contra l’Emirat de Cordova.

Aqueths comtats que dependèvan dirèctament de la supervision deu Regne d’Aquitània. Entà lo comte Beran de Barcelona o lo comte Gaucelm de Rosselhon, lo rei de referéncia a qui calèva tornar comptes, demandar ajuda militara o jurar fidelitat èra Pepin Ièr d’Aquitània de Tolosa.

Pendent los prumèrs ans deu son reinatge, Pepin Ièr qu’avó d’ahar las atacas constantas de l’emirat cordovés. En 827, la revòlta deu noble gotic Aisson contra la dominacion franca que botè en perilh tot lo sistèma fronterèr. Aisson, aliat dab los musulmans, qu’assediè Barcelona e devastè las planas de Vic e deu Bages.

Devant la paralisi de las tropas de l’emperador Lluís el Pietós, arribadas tard e mau per culpa de l’incompeténcia deus generaus enviats des d’Alemanha, que ho la noblesa aquitana ligada a Pepin a qui caló sostiéner lo pes militar a la frontèra. Aqueth episòdi que provoquè un pregond ressentiment de Pepin e deus comtes meridionaus envèrs lo govèrn centrau de l’empèri.

Comtes com Bernat de Septimània (qui vengó un personatge clau de l’epòca e comte de Barcelona) qu’avón de har equilibris constants enter la leialtat a l’emperador e la proximitat fisica e politica dab lo rei Pepin. De hèit, la riquesa e poder de sua familha n’aurén pas podut estar comprés shens la collaboracion activa de la corona aquitana.

L’estabilitat deu Regne d’Aquitània e de tot l’Empèri que’s esquerdè completament pr’amor de la naishença de Carles lo Calb en 823. Carles qu’èra hilh de Loís lo Pietós e de Judith de Baviera. L’emperairitz, ua hemna de grana ambicion e intelligéncia politica, n’èra pas dispausada a perméter que lo son hilh petit demorès shens eiretança per culpa de l’Ordinatio Imperii signada ans abans.

Atau, Loís lo Pietós que decidí en 829 de modificar lo partatge de l’empèri entà inclúser lo petit Carles. Entà har-li plaça, l’emperador que retirè territòris promés aus sons hilhs grans, en afectant dirèctament l’airau d’influéncia de Pepin Ièr. Entà Pepin, aquò èra ua ofensa personau deu son pair, e un atac frontau a l’autonomia d’Aquitània, qui corrèva lo risc d’estar talhada entà satisfar los capricis de la cort d’Aquisgran.

Pepin Ièr d’Aquitània, en vedent la soa corona en perilh, n’esitè pas a s’aliar dab los sons frairs, Lotari Ièr e Loís lo Germanic, entà se lhevar en armas contra lo lor pròpi pair. En 830, l’empèri vengoc un camp de batalha. Pepin Ièr menèc l’armada deu sud, (nòbles aquitans e bascos). Alara Bernat de Septimània, qu’èra un deus nòbles mei poderós deu moment, que hò acusat d’estar l’amant de l’emperairitz. Caçat de la cort centrau, Bernat que’s refugièc en los sons domenis deu sud e jurèc fidelitat a Pepin Ièr.

L’aliança enter Pepin Ièr e Bernat de Septimània qu’estó militarament formidabla. Lo comte de Barcelona que metó tota la maquina de guèrra deus comtats catalans e de Septimània au servici de la causa aquitana. En 833, en Alsacia las armadas deus tres frairs rebèls, sostienuts per las tropas deu sud, qu’encerclèn l’emperador Loís lo Pietós. Los soldats imperiaus, en véder la superioritat deus rebèls, qu’abandonèn l’emperador, qui estó capturat, depausat publicament e enviat a preson.

Aquitània qu’avèva ganhat. Pepin Ièr qu’avèva mostrat que lo sud ne’s plegava pas davant lo poder d’Aquisgran. E lo reiaume que gaudíc d’ua independéncia quasi absoluda, liura de las ingeréncias de l’empèri.

La victòria, totun, que durèc chic. Mes l’ambicion de Lotari Ièr, qui volèva governar tot l’empèri dab punh de hèr e redusir los sons frairs a simples vassaus, qu’alarmèc Pipin. Lo rei d’Aquitània que s’avisèc qu’un empèri contrarotlat per Lotari que seré encara mei perilhós entà la soa autonomia que non pas lo govèrn deu son pair vielh.

Pepin Ièr e Loís lo Germanic que cambièn atau de costat l’an 834. Qu’aliberèn lo lor pair, Loís lo Pietós, e lo tornèn metre suu tròne imperiau en escambi que l’emperador respectèsse, d’ua faiçon definitiva, las frontèras e la sobeiranetat deu Reiaume d’Aquitània.

Los darrèrs ans deu reiaume de Pipin que hon complèxes. Qu’avó de governar un territòri agotat per las guèrras civilas, gerir las tensions intèrnas enter la noblessa autoctòna e los comtes francs fidèus a l’emperador, e mantiéner a distància las purmèras incursions de pilhatge deus vikingues en Garona. Mes capitèc a mantiéner lo son reiaume unit, hòrt e respectat .

Pepin Ièr que’s morí còp sec lo 13 de deceme de l’an 838, a la vila de Peitieus dab quaranta ans. Qu’estó enterrat a la glèisa de Santa Radegonda. La soa mòrt qu’estó ua tragèdia entà Aquitània. Lo son hilh adolescent, Pepin II, qu’estó aclamat immediatament com a rei per la noblessa aquitana, qui desirava de contunhar lo legat d’independéncia deu pair.

Totun, Loís lo Pietós, que vedó l’oportunitat d’aur entà complir lo desir de la soa hemna: que deseretèc lo son hilhòu Pepin II e balhèc la corona d’Aquitània au son hilh favorit, Carles lo Calb.

Aquera decision qu’obrí las pòrtas au periòde mei escur e mei sanglant deu reiaume. La noblessa aquitana, miada un còp mei per comtes com Bernat de Septimània, que refusèc d’acceptar Carles lo Calb (lo rei deu nòrd) e que’s gropèc au torn de Pepin II dens ua guèrra de resisténcia que duraré decadas.

Pepin Ièr d’Aquitània ne ho pas un personatge segondari; qu’estó lo pilèr de la resisténcia de l’Euròpa meridionau contra lo centralisme deu nòrd. Aquitània que foncionèc com un estat independent on e’s parlava ua lenga diferenta, e’s respectavan leis pròpias d’eretatge roman e e’s guardava mei cap au Mediterranèu que non pas cap au Rin.

Entaus comtats catalans, lo reiaume de Pepin Ièr qu’estó lo miralh on e’s guardèn las purmèras elitas autoctònas. L’aliança de Bernat de Septimània dab la corona aquitana qu’ensenhèc aus comtes de Barcelona, Girona e Empúrias que lo poder centrau d’Aquisgran n’èra pas invencible e qu’èra possible de har politica pròpia dempuish lo sud. E lèu los comtats catalans, que començavan a caminar completament solets quauques ans mei tard.

Imatge principau: Medievalòc/ChatGPT