LOS GREUGES D’ISARN

Christian Andreu.- Sovent, quand daissam l’ostal a un amic, puèi lo trobam pas parièr a cossí l’aviam daissat. Se poiriá far un parallelisme quora los senhors feudals daissavan a de nòbles inferiors un castèl. Puèi podián arribar de problèmas e per o denonciar caliá o far public amb un document escrich legal per, benlèu, l’enviar al nòble superior e li demanar d’ajuda. Aquò son, ne mai ne mens, los Greuges (Afronts) de Guitard Isarn, senhor de Caboet (1080-1095).

Aquestes Greuges d’Isarn son, amassa amb d’autres tèxtes escriches del sègle XIn, un dels documents mai ancians en lenga catalana, que ja començava a se desseparar de l’occitan medieval per començar  a far un camin que menariá aquesta lenga a la sieuna independéncia lingüistica e culturala al sègle XIIn.

Lo jurament feudal de Radulf Oriol (1028-1047) es un document encara pus ancian, mas la lenga catalana sonque es un pichon tròç al costat d’un text escrich, mai que mai, en latin. Los Greuges d’Isarn, per contra, son plan originals e importants, pr’amor que la majoritat del tèxt es en catalan e i a de pichones tròces en latin.

Un document juridic

Per ansin, lo document Los Greuges de Guitard Isarn son una peça juridica; una amassada de denóncias fachas per Isarn (en catalan medieval son los Greuges) que demana de justícia pr’amor dels sieus dreches feudals. Aital, Guitard Isarn, senhor de Caboet, demana de justícia davant l’otratge e lo damnatge patit a la sieuna propietat per un vassal sieu, Mir Arnau, lo sieu filh e lo sieu fraire , Guilhèm Arnau.

Lo document foguèt datat entre los ans 1080 e 1095 e s’i pòdon trobar de luòcs (dont la Val de Cabó, Urgellet, Ares, Boixadera, Caboet e lo Pui) qu’apertenon a la val de Cabó – e que s’espandís entre la Sèrra de Boumort e lo flume Segre (situat en Catalonha occidentala). La Val de Cabó es una val plan barrada e salvatja qu’a l’epòca aviá la frontièra amb las montanhas de Boumort.

Guitart Isarn es senhor de Caboet e o serà la siuena familha fins a 1175, quora Arnaua (de la familha dels Caboet) maridarà Arnau de Castellbó e lo domèni anarà al vescomtat de Castellbó, vassals del comte de Cerdanha e alara sobeirans d’aquela part dels Pirenèus. Los Greuges foguèron descobèrts en 1908 per Joaquim Miret i sans (1858-1919) que ja soslinhèt a l’epòca que podiá èsser un dels tèxtes catalans pus ancians coneguts fins al moment.

Una amassada de denóncias

Guitard Isarn daissèt lo castèl de Caboet a Guilhèm Arnau, mas aqueste volguèt pas lo suenhar e, fin finala, lo daissèt a Mir Arnau, lo sieu fraire, mas sens jamai renunciar al sieu drech e propietat sus lo castèl.

Alara Mir Arnau comencèt a dirigir aquelas proprietats coma se ne foguèsse lo sieu senhor feudal e ne balhèt una part al sieu filh, una autra part a la sieuna femna e una tresena part al sieu fraire (e aquò malgrat que Mir Arnau jurèt a Guitard isarn que balhariá pas res a dengun).

Al document demòra clar que los vassals de Guitard Isarn trinquèron totes los acòrds escriches e orals e provoquèron un damnatge a Guitard Isarn. Aquò provoquèt la redaccion dels Greuges e una sentència favorabla. Totun, Mir Arnau escotèt pas dengun e provoquèt encara mai denóncias pr’amor qu’envièt pas cap cavalièr al servici de Guitard Isarn quora èra demanat (un jurament cabdal al mond del feudalisme). En mai d’aquò, tanben saquet lo castèl dels Cabó e del Pui e raubèt l’ostal a una abitanta locala del luòc.

Aprés tot aquò, Guitard Isarn demanèt per escrich a tots de justícia e als jutges poder recuperar tornarmai los sieus dreches (sus lo castèl) ja siá de manièra legala o illegala (amb la guèrra). E aquò demòstra, un còp de mai, que sèm a l’epòca medievala e l’edat del feudalisme, qu’encara demorariá a Catalonha fins, almens, lo sègle XVn.

E, se ne volètz una bona còpia, una plan trabalhada reproduccion – pr’amor que lo patrimòni escrich medieval es tant o mai important que l’arquitectonic o la sieuna pintura – ne podètz trobar una a Liber Millenium, una editoriala catalana de Barcelona que reproduís dempuèi fa d’ans qualcunes dels melhors libres e tèxtes medievals a un bon prètz (e aquò tanben o cal remembrar pr’amor qu’aquel tipe de documents uèi lo jorn son plan cars).

Desbrembatz pas doncas, se sètz colleccionaire de libres o sonque aimant de la cultura medievala qu’a Liber Millenium ne podètz trapar qualcunas de las pus bèlas còpias de tèxtes medievals dont de catalans, castelhans, franceses, italians o latins, entre d’autres. Una escasença espectaclosa.