RUAIDRÍ, DARRIÈR GRAN REI D’IRLANDA (1116-1198)
CAM.- Ruairí Ó Conchúir, atanben conegut coma Ruaidrí mac Tairrdelbach Ua Conchobair ( 1116 – 1198) foguèt, primièr, rei de Connacht (1156-1186), e puèi Rei d’Irlanda (1166-1198). D’efièch, foguèt lo darrier grand rei d’aquela illa abans de l’envasion anglo-normanda, pr’amor qu’après el i aguèt pas pus jamai en l’istòria d’Irlanda un rei de tota l’illa.
Ruaidrí, pasmens, foguèt solament un dels 20 filhs que lo rei Tairrdelbach Ua Conchobair (1088–1156) aguèt. Era pas lo favorit a l’ora d’ereitar lo rialme de Connacht. D’efièch, l’eretièr legal èra lo sieu oncle, Conchobar Ua Conchobair. En 1136 e 1143 Conchobar se revoltèt e Ruaidrí foguèt capturat per l’oncle e lo sieu fraire Aedh.
Un an après foguèt liberat (1144). Alavètz Tairrdelbach causiguèt un autre filh coma eretièr, Donnell Mor Mideach Ua Conchobair, mas Ruaidrí demostrèt la siá valor en tot atcara Tighearnán Ua Ruairc en 1146 e aucir una dels màgers revoltats, Domnall Ua Conchobar en 1150. Donnell Mór Mideach foguèt arrestat en 1151 e Ruaidrí venguèt, fin finala, eretièr de Connacht.
Dempuèi 1152, Ruaidrí luchèt contra los Ua Briains de Munster, e brutlèt Croome. Puèi devessiguèt Munster per la mitat, mas lo rei Tairrdelbach patiguèt una desbranda al sud de l’illa en 1153. Ruaidrí demorèt sol amb la siá armada a Fordruim. Ailà foguèron atacats per Gillacheallaigh Ua hEidhin, senhor d’Aidhne, e lo sieu filh, Aedh, a mai de Muircheartach, filh de Conchobhar.
Los Conchobairs, malgrat aver una flòta superiora, poguèron pas desfachar Ruaidrí en tèrra e demorèron assetjats al castèl de Cuileanntrach, que foguèt, fin finala, destruït e brutlat per Ruaidrí en 1155. Alavètz Ruaidrí coneguèt que lo rei de Connacht, lo sieu paire, aviá mòrt, e venguèt lo nòu rei de Connacht. Arrestèt 22 dels sieus fraires e venguèt rei sens d’oposicion.
La guèrra contunha
Totun, après conéisser que Tairrdelbach èra mòrt, Mac Lochlainn se declarèt Naut Rei d’Irlanda e ataquèt Leinster e Osraige. En 1156 envièt una flòta al flume Shannon e ataquèt. Los reis de Failghe e Osraige fugiguèron a Connacht. Puèi capturèt Munster e Luimneach.
Ruaidrí sonque aviá un camin ; atacar o morir. E ataquèt Strabane e Derry. Quan la region èra pas protegida dintrèt en Munster e destruïguèt divèrsas vilas enemigas. Mac Lochlainn moriguèt, al còp, en 1166 e Ruadhrí poguèt anar a Dublin e se proclamar Naut Rei d’Irlanda.
Mas la guèrra contunhèt. Ruaidrí ataquèt Leinster e provoquèt la fugida del sieu rei, Dermot Mac Morrough. Alara recebèt d’ostatges de tota Irlanda, que volián aital li demostrar la siá sumision. Ruaidrí demorèt coma Naut Rei d’Ilanda fins a l’ataca dels anglo-saxons e normands. Avián arribat per ajudar lo rei de Dublin, Dermot mac Morrough. La tòca èra li tornar lo reialme de Leinster. Ruaidrí ja viá perdut las vilas de Waterford e de Wexford davant los vikings. Ara perdèt part de Leinster davant un armada estrangièra mas tanben d’irlandeses, qu’èran al costat de Dermor mac Morrough.
Pasmens, Ruaidrí poguèt unir gaireben totas las fòrças armadas d’Irlanda, un fach que non èra pas estat vist des de l’epòca de Brian Boru. Dirigiguèt lèu una armada de mai de 60.000 òmes e una flòta de mai de 30 batèls per assajar de tornar conquistar Dublin.
Poguèt almens conquistar Kildare e Meath e brutlar los castèls normands de Trim e Kells. Lèu arribèt davant las pòrtas de la meteissa Dublin (1171). Lo sètge capitèt pas pr’amor que los normands sortiguèron de la vila e ataquèron l’acamp dels irlandeses de Ruaidrí, que perdèt fòrça òmes de la siá armada quand dormissián. E l’armada irlandesa se retirèt. Totun, contunhèt de contrarotlar las Midlans.
Alavètz los normands assagèron de conquistar lo nòrd e sud de Leinster e una part de Munster. Mas foguèron desbrandats a Thurles per una armada enviada per Ruaidrí. Los normands poguèron pas pus s’espandir per de tèrras irlandesas, almens, mentre Ruaidrí visquèt.
Totun, Ruaidrí foguèt forçat a signar un tractat de patz amb lo rei d’Anglatèrra, Enric IId. Malgrat la patz signada, lo rei anglés poguèt pas contrarotlar los cavalièrs normands, que contunhèron d’atacar Irlanda. E Ruaidrí comencèt a pèrdre la leialtat dels reis irlandeses. Desesperat, Ruaidrí abandonèt lo títol de Naut Rei d’Irlanda en 1183. Tornèt a gaudir del títol dos còps pus abans de morir. Moriguèt en 1198 e foguèt lo darrièr rei gaelic d’Irlanda franc de Brian Ua Néill (mòrt en 1260). La guèrra en l’illa demorèt sègles abans de l’arribada de la libertat, que se debanèt a començament del sègle XXn.
