LA CROSADA DE TEDELIS (1398)
La crosada de Tedelis formèt part d’una guèrra tre la corona d’Aragon e lo reialme de Tlemcen (Africa del nòrd) pendent la fin del sègle XIVn. Aital, en 1397 los piratas de Tlemcen ataquèron Torreblanca (Alacant) e ne capturèron 108 presonièrs. Lo rei Martin Ir ordenèt una ataca a TEdelis, una vila d’aquel reialme. La flòta deviá èsser dirigida per Joan Gascó e l’armada per Jaume de Pertusa.
La flòta catalana s’amassèt a Eivissa ; mai de 70 vaissèls e prèp de 7.500 crosats sortiguèron d’aquela illa en agost de 1398. Poguèron atacar plan Tedelis e auciguèron mai de 1.000 abitants d’aquela vila, que foguèt sacada pels catalans. Alara la flòta se n’anèt vèrs Avinhon per ajudar lo papa BenedIt XIII, que patissiá un sètge al sieu castèl per part de Geoffrey Boucicaut.
Mas la flòta catalana poguèt pas dintrar plan al flume Ròse, pr’amor que lo nivèl de l’aiga èra plan bas. Sonque poguèron menaçar los atacants e aital comencèt una trÈva de 3 meses. Lo meteis rei Martin alara negocièt la libertat dels presonièrs valencians per 300 presonièrs de Tlemcen. En 1399 la flòta catalana ataquèt la vila de Bona (Tlemcen).
Una crosada africana
La crosada doncas aguèt coma causa principala l’ataca a Torreblanca per un traïdor valencian, Pèire Fuster, que dirigiguèt los piratas de Tlemcen. La notícia de l’ataca s’espandiguèt lèu per tota Euròpa e calguèt cercar una responsa fòrta se òm voliá pas mai atacas de piratas africans.
En 1398 ja i aviá desparièras vilas de la còsta valenciana qu’avián patit aquel tipe d’atacas. La meteissa vila de Valéncia foguèt la que demanèt una ataca giganta a Tlemcen. Lo comte de Barcelona Martin Ir l’Uman sonque poguèt balhar sosten politic a aquela ataca pr’amor qu’aviá pas gaire argent en aquela epòca. Caliá tanben ajudar lo para Benedit XIII, atanben conegut coma Papa Luna. Serà lo papa Luna qui signarà la crosada en març de 1398. Divèrsas vilas catalanas e valencianas ajudèron doncas economicament la crosada. Tanben de Malhòrca. L’armada amassada foguèt nomenada Armada Santa.
Lo 17 de junh de 1398 la flòta catalana sortiguèt de València amb lo capitani Jofré de Rocabertí vèrs las illas Balearas. Lo 24 de julhèt daissan Malhòrca per amassar mai vaissèls a Eivissa. Lo nombre final de naus foguèt de 70 e mai de 7.500 crosats. La flòta arrivèt a Tedelis lo 27 d’agost e ataquèt. Lo sacatge demorèt dos jorns.
Après calguèt se dirigir a Occitània per assjar de sauvar lo papa Benedit. Boucicault aviá l’òdre reiala francesa d’atacar lo papa se voliá pas se declarar vassal del rei de França. Martin Ir envièt 15 galèras e 3.000 òmes al castèl papal a travèrs lo flume Ròse mas sonque poguèt ganhar una trèva de 3 meses. Puèi calguèt demanar la libertat dels presonièrs valencians e tanben malhorquins de Torreblanca. L’armada crosada catalana capitèt tan que tornèron a atacar la vila africana de Bona en 1399.
Illustracion Pirncipala: Sapiéncia/ChatGPT
